Blog Guido van Nispen: De belofte van evenwicht in een scheve informatiesamenleving

Nu uit de coalitieplannen blijkt dat er weinig structureel zal veranderen binnen de publieke omroep, terwijl het commerciële medialandschap wordt gedomineerd door een beperkt aantal grote spelers, dringt zich een ongemakkelijke conclusie op. Achter het ogenschijnlijk rijke buffet aan titels gaat vaak dezelfde redactionele input schuil. De variatie zit aan de voorkant; de uniformiteit aan de achterkant.

Juist daarom zou het zinvol zijn als wij ons als burger en consument beter zicht krijgen op de oriëntatie van deze leveranciers. Niet om meningen te rangschikken of te veroordelen, maar om ze te kunnen duiden — en om te voorkomen dat we ongemerkt terechtkomen in steeds nauwer wordende informatiebubbels.

Dat maakt ook duidelijk waarom het vroegere ochtendritueel zo anders aanvoelde. Eén krant, misschien twee, boden niet alleen overzicht, maar ook een herkenbaar kader van wereldbeelden. In het huidige medialandschap is dat kader verdwenen en rest een door de lezer zelf samengesteld spiegelpaleis, waarin vooral de eigen overtuiging wordt bevestigd.

Tegen die achtergrond is Ground News een intrigerend experiment. Het platform, opgericht in 2020 in OntarioCanada, heeft als expliciet doel de politieke “blind spots” van lezers zichtbaar te maken door hetzelfde nieuws te tonen via bronnen uit verschillende ideologische hoeken.  Wanneer een gebruiker een verhaal opent, verschijnen meerdere publicaties naast elkaar, gelabeld naar hun politieke signatuur. 

Het idee is even eenvoudig als verleidelijk: als waarheid gefragmenteerd raakt, toon dan de fragmenten.

Een algoritme tegen de echo

Ground News noemt zichzelf een platform dat het mogelijk maakt nieuwsbronnen te vergelijken en mediabias te doorgronden.  Het combineert daarvoor beoordelingen van organisaties als AllSides, Ad Fontes Media en Media Bias Fact Check. 

De ambitie is groter dan louter aggregatie. Met meer dan 50.000 bronnen en tienduizenden artikelen per dag wil het platform gebruikers helpen “media echo chambers” te verlaten en inzicht te krijgen in bias, betrouwbaarheid en eigendom van nieuwsbronnen. 

Het meest interessante instrument is misschien wel de zogeheten Blindspot-functie, die verhalen markeert die vooral door één politieke zijde worden opgepikt.  In een tijd waarin stilte soms betekenisvoller is dan berichtgeving, is dat geen triviale observatie.

De paradox van gemeten objectiviteit

Toch schuilt hier een paradox. Bias zichtbaar maken is niet hetzelfde als bias oplossen. De ratings waarop Ground News vertrouwt zijn gebaseerd op methodologieën van externe beoordelaars en geplaatst binnen het Amerikaanse politieke spectrum.  Dat roept een klassieke vraag op: kan een model dat voortkomt uit één politiek kader werkelijk universele neutraliteit suggereren?

Bovendien signaleren critici dat de dienst soms ook verwijst naar bronnen met een zwakke factcheck-reputatie, al worden deze doorgaans naast betrouwbaardere media geplaatst.  Het resultaat is geen gecureerde waarheid, maar een geordend strijdtoneel van interpretaties.

Misschien is dat precies de bedoeling.

De volwassen lezer bestaat niet

Het succes van dergelijke platforms rust op een impliciete aanname: dat lezers bereid zijn hun eigen overtuigingen ter discussie te stellen. Maar onderzoek naar mediaconsumptie laat al jaren zien dat mensen eerder bevestiging zoeken dan confrontatie. Technologie kan vensters openen — erdoorheen kijken blijft een menselijke keuze.

Toch verdient het initiatief erkenning. In een industrie die nog te vaak gevangen zit tussen snelheid en verontwaardiging, introduceert Ground News iets wat zeldzaam is geworden: context.

Niet als autoriteit, maar als uitnodiging.

Wat dit zegt over journalistiek

De opkomst van dit soort metaplatforms vertelt misschien minder over technologie dan over journalistiek zelf. Wanneer een derde partij nodig is om perspectieven naast elkaar te zetten, suggereert dat dat traditionele media hun gedeelde werkelijkheid deels hebben verloren.

De vraag is daarom niet of Ground News de toekomst is. De relevantere vraag is waarom het nodig voelt.

Misschien verschuift de rol van journalistiek wel van het presenteren van feiten naar het herstellen van een gemeenschappelijk referentiekader. Tot die tijd zullen platforms als Ground News functioneren als een soort intellectuele spiegel — soms verhelderend, soms confronterend.

Maar altijd met dezelfde stille boodschap: kijk nog eens.

Niet alleen naar het nieuws zelf, maar ook naar de eigen blik daarop. Vooralsnog wordt zo’n benadering nog niet toegepast op het Nederlandse medialandschap, en dat is een gemiste kans. Juist nu de politiek de bezuinigingen deels terugdraait en het budget voor NPO Start Plus met 18 procent wordt verhoogd, ligt hier een logische volgende stap.

De NPO zou voor de Nederlandse burger een eigen variant van ground news kunnen ontwikkelen: een instrument dat niet voorschrijft wat te denken, maar zichtbaar maakt vanuit welke invalshoeken het nieuws wordt gebracht. Dat zou helpen om informatiebubbels te herkennen en burgers in staat stellen tot een meer afgewogen en zelfstandig oordeel.Bovendien zou het in een keer duidelijk maken of de geclaimde pluriformiteit waarheid is.

32 Comments

  1. Je bedoelt een website waar je bijvoorbeeld nieuws wil over de coaltie plannen. Dat je dat van diverse kranten of websites dat nieuws krijgt waarbij de website meld…Dit schrijft de Telegraaf met label rechts, en dit Trouw met label Christelijk?

    Ik ben blond Guido.

    Overigens zijn feiten inprincipe kleurloos. Neem het aantal doden in Gaza. Pro Israel noemde aantallen vaak propaganda. Nu blijkt Israel zelf 71000 doden te erkennen. Maar voor die tijd werd media verweten mee te gaan in de “anti Israel” gedoe.

    Met jouw website zou de website iets als Pro of anti Israel?

    • Het is een terechte vraag. Er bestaan weinig ‘domme vragen’ — ook niet wanneer iemand ze met zelfspot als zodanig introduceert. Juist dit soort vragen raakt aan de kern van het probleem.

      Het idee achter platforms als Ground News is niet om nieuws te duiden met een oordeel, maar om zichtbaar te maken vanuit welk perspectief het nieuws wordt gebracht. Bronnen worden — op basis van externe media-analyses — globaal gepositioneerd op een politiek of ideologisch spectrum. Niet om ze te veroordelen, maar om de lezer context te geven: waar kijk ik vandaan, en wie kijkt er anders?

      Feiten zelf zijn in principe kleurloos. Een aantal blijft een aantal. Maar de selectie, framing en herhaling van feiten zijn dat zelden. Neem het voorbeeld van Gaza. Lange tijd werden dodentallen door sommigen afgedaan als propaganda. Toen later door Israël zelf hogere aantallen werden erkend, bleek niet zozeer het feit veranderd, maar het vertrouwen erin. Dat laat zien hoe snel feiten worden meegesleurd in een strijd van interpretaties.

      Een platform dat verschillende bronnen naast elkaar legt — met expliciete labels — zegt dus niet: dit is pro of anti. Het zegt: dit is hoe verschillende media hetzelfde onderwerp benaderen. De vraag verschuift daarmee van “wie heeft gelijk?” naar “welk beeld krijg ik, en wat zie ik misschien niet?”

  2. Even over het stopzetten van de reacties op berichten van deze website. Eerst Mediacourant.nl en nu deze website ook al. Of gaan we nu ook infantiele polls hier net als daar! Ik vind het belachelijk en het doet de naam van de website zeker geen eer aan. Nee, je wordt weer monddood gemaakt kun je beter zeggen. Maar goed, dat past perfect bij de maatschappij waarin we leven, je mag niets meer zeggen anders wordt je mond gesnoerd. En bedankt!

  3. Echt kansloos dat door een paar mensen het hier verpest is. Het is voor Spreekbuis noodzakelijk hier iets aan te doen. Echter denk ik dat genomen beslissing niet dat dit de oplossing hoeft te zijn.

    Reacties, discussie, opinie, met elkaar in gesprek gaan, ideeën uitwisselen etc. Social Media, het hoort bij deze tijd en nog meer bij de toekomst. Dat moet juist het belangrijkste zijn van je site. Daar zelf een grote rol in hebben als beheerder en redactie van je site (of social media) hoort daar bij. Daar gaat het veel al bij officiële social media pagina’s en ook hier mis. Het is toch niet zo moeilijk om daar iemand voor te vinden die dit dagelijks bijhoud? Die mee reageert en modereert. Elke dag een uurtje werk bijvoorbeeld in de ochtend. (het zou zelfs in je vakantie dat uurtje nog bij te houden moeten zijn)

    Een aantal andere opties dan de reacties stopzetten zouden kunnen zijn:

    1) Compleet de website vernieuwen. De berichten overzichtelijker verdeelt over de pagina waardoor ook makkelijker te bedienen voor de beheerder en de redactie. Misschien de socials er meer in laten integreren waardoor deze ook zichtbaar zijn op de site. Ik weet niet of dit kan.

    2) De site zo laten maar wel zorgen dat iedereen een officieel account moet aanmaken als hij/zij wil reageren. Dit aanmaken kan alleen als dit wederzijds geverifieerd is.

    3) Ongeveer zoals optie 2 maar dan met een betaald lidmaatschap. Hoeft niet veel te zijn. Ik denk dat mensen die echt geïnteresseerd zijn in media dit er wel voor over zouden hebben. Met de opbrengst zou de moderator betaald kunnen worden.

    4) De reacties van 2 weken of een maand zoveel als het kan modereren en daarna gaat de mogelijkheid tot reageren onder deze berichten uit.

    5) Iemand vinden die vrijwillig de moderatie van de site wil doen. Iemand die het een leuke bezigheid vindt en dit bijvoorbeeld vanaf zijn huidige baan kan doen omdat ie daar niet veel werk heeft en ook dingen voor zichzelf mag doen. Dit komt veel voor. Of iemand die thuis zit en graag een leuke bezigheid zoekt.

    6) Van de mensen die het hier (en op andere sites) verzieken een dossier aanleggen en hier later iets mee doen. Ik weet niet precies wat maar het zou enkele de rotte appels uit onze samenleving halen.

    7) Samenwerking zoeken met een aantal andere (media) sites waaromder Mediacourant. Voor de reactie check en moderatie iemand zoeken die dit voor meerdere websites gaat doen en hiermee de samenwerking zoeken.

    Dit is kort even een aantal opties waarvoor Spreekbuis zou kunnen kiezen. Er is natuurlijk nog meer te verzinnen. Ik hoop dat men van deze site zich bedenkt en de mogelijkheden onderzoekt voor een andere optie i.p.v. het stoppen zetten van de het reageren.
    Dat men inziet dat de mogelijkheid tot reageren urgent is en dat dit niet mag verdwijnen omdat een paar mensen het hier verpesten.

    De mensen die het hier verpesten moeten weg en daarvoor moeten vervelend genoeg een aantal nieuwe veiligheidsmaatregelen voor komen op deze site.

    Het kan niet zo zijn dat de grote meerderheid nu de dupe is van de mensen die het hier verpesten. Dat zelfde geld voor Nu.nl en Mediacourant. Zo gaat het vaak in onze maatschappij en zo hoort het niet te gaan.

    Ik hoop dat jullie nog eens om de tafel willen gaan en terug willen komen op de gemaakte beslissing.

    • Wat ook nog kan is stoppen op de website en volledig overgaan op de socials. Facebook, X en Instagram om mee te beginnen. Dat wordt helemaal Spreekbuis. Zonder deze site er aan gelinkt. Het is goedkoper en niet minder effectief. Social Media is de toekomst dus daar moet je sowieso zitten. Veel programma’s en zenders zien dit nog steeds niet in. Spreekbuis kan hier een van de eersten in zijn om dit goed te gaan doen.

      Echter brengt dit bestaande en nieuwe problemen met zich mee. Je zult van een hoop mensen kunnen zien wie het zijn maar mensen kunnen ook nep accounts aanmaken. Ook andere mensen die deze site nu niet kennen zullen de pagina’s bezoeken en dit brengt dus ook weer nieuwe mensen met zich mee die de boel willen verzieken. Controleren en modereren zul je dus moeten blijven doen.

  4. De moderatie lijkt me geen klus waar je een dag mee kunt vullen. Zoveel reacties staan hier doorgaans niet. Misschien is het een idee de reacties niet direct te publiceren maar twee keer op een vast moment van de dag, nadat je de verzamelde bulk gemodereerd hebt. Dat lijkt me niet veel werk en je hoeft niet voortdurend te checken of er een nieuwe bericht is.

  5. Jammer dat er niet meer gereageerd kan worden. Wellicht kan er worden gewerkt met een verplicht account waarna men pas kan reageren?

  6. Het klopt wat Bo Lus hier boven heeft geschreven: de reacties zijn vaak leuker dan de artikelen zelf!
    Was dat zo onmogelijk om die paar rotte appels uit te halen of de reacties achteraf te plaatsen? Niet dus…

  7. Je kunt ook de reacties van twee jaar geleden tonen onder een hoop artikelen. De reacties zijn toch meestal hetzelfde.

    Maar goed, prina keuze.

  8. Ps. De blog van Jacob de Vries is geen nieuwsbericht. Toch kun je daar niet reageren.
    Dat had ik anders begrepen uit de reactie van SB

Geef een reactie

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd.


*