De publieke omroep staat op een kritiek punt in zijn levensloop en mist op dit moment een duidelijke, gezamenlijke strategie om haar kernwaarden ook in de toekomst te waarborgen. Dat concludeert de onafhankelijke evaluatiecommissie van de Nederlandse Publieke Omroep NPO)in het vandaag gepubliceerde rapport Focus op de kernwaarden. In het rapport wordt onderzocht hoe de NPO en de omroepen gezamenlijk uitvoering geven aan de publieke mediaopdracht, tegen de achtergrond van een ingrijpend veranderd medialandschap.
Existentiële uitdaging voor publieke omroep
Volgens de evaluatiecommissie vervult de publieke omroep een onmisbare rol binnen de democratische rechtsstaat. Die rol rust op vier kernwaarden die zijn vastgelegd in de Mediawet: kwaliteit en betrouwbaarheid, pluriformiteit, onafhankelijkheid en toegankelijkheid. Deze kernwaarden vormen het bestaansrecht van de publieke omroep en onderscheiden het publieke aanbod van commerciële partijen en internationale techplatforms. De commissie beveelt aan om aan deze kernwaarden toe te voegen dat het media-aanbod de rechtsstaat dient te beschermen en dient bij te dragen aan sociale cohesie.
Het rapport stelt vast dat er binnen het bestel dagelijks vanuit deze waarden wordt gewerkt, maar constateert tegelijkertijd dat het ontbreekt aan een expliciete en gezamenlijke strategie om deze kernwaarden te borgen, zichtbaar te maken en systematisch te verantwoorden. Daardoor is onvoldoende inzichtelijk hoe het publieke omroepbestel als geheel presteert op deze waarden.
Beperkte slagvaardigheid door complexe inrichting
Daarnaast beschrijft het rapport dat het huidige publieke omroepbestel complex is ingericht, met overlappende rollen en verantwoordelijkheden. Deze inrichting beperkt het vermogen van de publieke omroep om slagvaardig op te treden in een medialandschap dat wordt gedomineerd door internationale techplatforms.
De commissie stelt dat eendracht, duidelijke rolverdelingen en een sterke gezamenlijke focus op de publieke mediaopdracht noodzakelijk zijn om het bestel toekomstbestendig te maken. Minder omroephuizen op zichzelf vergroten die slagkracht niet automatisch; doorslaggevend is het vermogen om besluiten te nemen en deze ook gezamenlijk uit te voeren.
Bijdrage aspirant-omroepen
Conform de wettelijke opdracht beoordeelt het rapport de bijdrage van de aspirant-omroepen Ongehoord Nederland! en Omroep ZWART. Beide omroepen dragen bij aan de pluriformiteit van het bestel. Voor Omroep ZWART ziet de commissie een verbeterpunt: het aanbrengen van focus in het aanbod. Bij Ongehoord Nederland! worden substantiële tekortkomingen vastgesteld in de naleving van journalistieke normen. Hierdoor staat de wellicht belangrijkste kernwaarde, de betrouwbaarheid van de informatievoorziening van de publieke omroep, onder druk.
Aanbevelingen
Het rapport sluit af met aanbevelingen voor de aspirant-omroepen, de NPO en het publieke omroepbestel als geheel. Volgens de evaluatiecommissie staan deze aanbevelingen niet op zichzelf, maar moeten zij in samenhang worden bezien, in een periode waarin het publieke omroepbestel onder toenemende druk staat door zowel externe ontwikkelingen als interne knelpunten.
De commissie waarschuwt dat het voortbestaan van een sterke, onafhankelijke en pluriforme publieke omroep geen vanzelfsprekendheid is. Zonder scherpe keuzes komt de maatschappelijke en democratische functie van het bestel in het gedrang. Tegelijkertijd benadrukt de commissie dat binnen de publieke omroep veel toewijding aanwezig is, en dat juist dit het moment is om koers te bepalen en gezamenlijk te werken aan een toekomstbestendig bestel.
Het volledige rapport Focus op de kernwaarden is vanaf vandaag openbaar beschikbaar via de website van de NPO.
Met dit rapport voltooit de evaluatiecommissie haar werkzaamheden; de bevindingen zijn overgedragen aan de Raad van Toezicht van de NPO, die het rapport formeel aanbiedt aan de minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, waarna het vervolgproces en eventuele besluitvorming berusten bij de politiek.
