Voor veel Nederlanders hoorde een kortegolfradio vroeger net zo vanzelfsprekend bij de vakantie-uitrusting als de tent, de koelbox en het campingkooktoestel. Op een camping in Frankrijk of Spanje vormde de Wereldomroep de verbinding met thuis. Via een krakende radio kwamen het Nederlandse nieuws, berichten voor vakantiegangers en in juli de Tour de France binnen.
De antenne werd uitgeschoven en de afstemschaal voorzichtig heen en weer gedraaid. Tussen onbekende stemmen, fluittonen en buitenlandse zenders moest ergens Radio Nederland Wereldomroep zitten. Soms kwam het Nederlandse geluid plotseling luid en duidelijk binnen. Even later zakte het weer weg in de ruis.
Voor veel Nederlandse vakantiegangers was dat zoeken onderdeel van het ritueel. De NOS omschreef het later als zitten voor de tent op een Franse camping, zoekend naar de juiste frequentie en hopend de woorden ‘Tour de France’, de ANWB-alarmcentrale of de rubriek ‘De groeten’ te horen. Voor het tijdperk van mobiele telefoons en internet was het voor velen dé manier om contact met Nederland te houden. Een gewone FM-radio had buiten Nederland maar een beperkt bereik. Daarom namen vakantiegangers een wereldontvanger of kortegolfradio mee. Merken als Philips, Grundig en Sony maakten draagbare toestellen waarmee naast FM en middengolf ook de verschillende kortegolfbanden konden worden ontvangen.
De ontvangst was niet altijd even betrouwbaar. Het volume zwol aan en zakte vervolgens weer weg, bijna als de zee die op het strand steeds dichterbij komt en zich daarna terugtrekt. Stemmen vervormden, muziek verdween kort onder een deken van ruis en soms moest opnieuw aan de afstemknop worden gedraaid. Juist dat onvoorspelbare geluid gaf de uitzendingen achteraf hun ‘vakantiernostalgie’. Het nieuws uit Hilversum leek een enorme afstand te hebben afgelegd voordat het uit het kleine luidsprekertje naast de caravan kwam. Nederland leek toen voor veel vakantiegangers nog echt ver weg, al kwam dat ook omdat de meeste Nederlanders nog met hun auto of de reisbus op vakantie gingen.
Het hoogtepunt van de zomerse uitzendingen was voor veel Nederlanders Radio Tour de France. Het NOS-programma bestaat sinds 1970 en groeide uit tot een van de bekendste radioprogramma’s van de Nederlandse zomer. In 1980 luisterden ongeveer 3,5 miljoen mensen toen Joop Zoetemelk de Tour won.
Wie op dat moment in Frankrijk, Spanje of een ander Europees vakantieland verbleef, kon de uitzending via de Wereldomroep volgen. De internationale zender nam de uitzendingen van NOS Radio Tour de France over en zette tijdens de Tour soms extra kortegolffrequenties in om Nederlandse vakantiegangers in Europa te bereiken. De Wereldomroep bracht uiteaard meer dan sport. Nederlanders in het buitenland hoorden er het belangrijkste nieuws uit eigen land, weerberichten, informatie voor reizigers en berichten voor landgenoten. De zender fungeerde daarmee als een soort navelstreng met Nederland. Dat gold voor emigranten en Nederlanders die voor langere tijd in het buitenland werkten, maar in de zomer ook voor de grote groep vakantiegangers die met auto, caravan of vouwwagen richting Frankrijk en Spanje trok. Waar nu voortdurend nieuwsmeldingen op een smartphone verschijnen, moest de luisteraar toen weten op welk tijdstip en op welke frequentie de uitzending te horen was. Wie te laat inschakelde, moest wachten op het volgende bulletin.
Op 11 mei 2012 kwam na 65 jaar een einde aan de Nederlandstalige radio-uitzendingen van de Wereldomroep. De zender nam afscheid met een 24 uur durende marathonuitzending onder de titel Tot zover de Wereldomroep. De directe aanleiding was een ingrijpende bezuiniging van het kabinet-Rutte I. Het jaarlijkse budget daalde van ongeveer 46 miljoen naar 14 miljoen euro. Van de circa 350 medewerkers verloren er ongeveer 270 hun baan. De regering vond bovendien dat de traditionele taak om Nederlanders in het buitenland te informeren door technologische ontwikkelingen gedeeltelijk was achterhaald. Via internet, satelliettelevisie, mobiele telefonie en andere digitale diensten waren volgens het kabinet voldoende alternatieven beschikbaar. Daarom verdwenen de Nederlandstalige uitzendingen en de kortegolftaak uit de Mediawet.
Maar de tijd waarin Nederlandse gezinnen op een Spaanse of Franse camping rond een wereldontvanger gingen zitten om Radio Tour de France te horen, is voorbij. Tegenwoordig komt hetzelfde verslag zonder ruis binnen via NPO Radio 1, een app of een internetverbinding. Dat is gemakkelijker en de geluidskwaliteit is beter. Toch ging er ook iets verloren: het geduldige zoeken naar een zwak Nederlands stemmetje tussen de buitenlandse zenders. Het draaien aan de knop totdat de ruis langzaam plaatsmaakte voor een verslaggever op een motor in Frankrijk. En dan, plotseling herkenbaar maar nog altijd een beetje golvend, die magische woorden uit het luidsprekertje naast de tent: “Hier is Radio Tour de France.”
