De nieuwe Zelfstandigenwet moet opdrachtgevers en zzp’ers meer zekerheid geven over hun arbeidsrelatie, maar een meerderheid van de zelfstandigen vreest dat de wet juist tot minder opdrachten leidt. Dat kan ook gevolgen hebben voor omroepen, producenten en andere mediabedrijven, waar veelvuldig wordt gewerkt met freelance programmamakers, journalisten, technici, creatieven en ICT-specialisten.
Uit een peiling van Knab onder 1.068 zzp’ers blijkt dat 53 procent tegen het huidige wetsvoorstel zou stemmen. Negentien procent is voor en 28 procent weet het nog niet.
Angst voor harde inhuureis
Het voorstel, dat sinds 1 oktober in internetconsultatie is, introduceert een zogenoemde ‘veilige haven’. Daarmee kunnen opdrachtgever en zelfstandige vooraf meer zekerheid krijgen over de vraag of daadwerkelijk sprake is van zelfstandig ondernemerschap.
Om van deze route gebruik te kunnen maken, moet aan alle zeven hoofdcriteria van de zelfstandigentoets en werkrelatietoets worden voldaan. Die hebben onder meer betrekking op het aantal opdrachtgevers, voorzieningen tegen ondernemersrisico’s en de vrijheid om werkzaamheden zelfstandig uit te voeren.
Wie één criterium niet haalt, kan nog steeds volgens de bestaande regels worden beoordeeld. Zzp’ers vrezen echter dat opdrachtgevers uit voorzichtigheid alleen nog mensen willen inhuren die volledig binnen de veilige haven vallen.
Volgens Knab-onderzoeker Casper Zwart kan de vrijwillige zekerheidsroute daardoor in de praktijk veranderen in een toegangseis. “Je mag straks misschien nog steeds zelfstandig werken, maar krijgt geen opdracht meer”, stelt hij.
Slechts 25 procent van de ondervraagde zelfstandigen verwacht dat opdrachtgevers door de nieuwe wet makkelijker zzp’ers zullen inhuren. Bijna de helft, 48 procent, denkt juist van niet.
Minimaal drie opdrachtgevers
Een van de meest omstreden voorwaarden is dat een zelfstandige in het lopende en voorafgaande kalenderjaar samen minimaal drie volwaardige opdrachtgevers moet hebben gehad.
Dertig procent van de deelnemers aan de Knab-peiling voldoet daar op dit moment niet aan. Onder ICT’ers loopt dat percentage op tot 69 procent.
Dat kan ook voor de mediasector relevant zijn. Freelancers werken daar regelmatig maandenlang aan één productie, programma, technisch project of digitaal platform. Ook worden zelfstandigen geregeld via een intermediair ingehuurd. Wanneer verschillende eindklanten via hetzelfde contract met zo’n tussenpartij worden bediend, gelden zij binnen de voorgestelde toets als één opdrachtgever.
Van de ondervraagden is 51 procent tegen de eis van minimaal drie opdrachtgevers. Onder zzp’ers die in 2025 en 2026 samen minder dan drie klanten hadden, is 74 procent tegen het totale wetsvoorstel.
Vooral zorgen onder ICT’ers
De weerstand is het grootst onder zelfstandige ICT-professionals. Van hen zou 73 procent tegen het voorstel stemmen. Dat is relevant voor mediabedrijven, die voor ontwikkeling, streamingtechnologie, apps, data, AI en andere digitale projecten veel gebruikmaken van externe specialisten.
Andere onderdelen van de wet krijgen juist brede steun. Zo is 91 procent voor vrijheid bij de uitvoering van het werk en steunt 89 procent het gebruik van een afzonderlijke zakelijke rekening.
Over verplichte financiële voorzieningen, bijvoorbeeld voor pensioen of arbeidsongeschiktheid, zijn zzp’ers verdeeld: 46 procent is voor en 43 procent tegen.
Opdrachten verdwijnen nu al
De onzekerheid rond zzp-inhuur heeft volgens de peiling nu al gevolgen. Veertig procent van de zzp’ers zegt dat een opdrachtgever dit jaar een opdracht heeft stopgezet of niet heeft laten doorgaan vanwege onzekerheid over de inzet van zelfstandigen.
Ook eerder onderzoek van Ipsos I&O in opdracht van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid wijst volgens Knab in die richting. Daarin gaf 41 procent van de opdrachtgevers aan zelfstandigen mogelijk niet meer in te zetten wanneer zij niet aan de nieuwe criteria voldoen.
Voor omroepen, productiehuizen en andere mediabedrijven kan de verdere uitwerking van de Zelfstandigenwet daarom grote gevolgen hebben. De sector werkt traditioneel met een omvangrijke flexibele schil van journalisten, makers, technici, presentatoren en digitale specialisten. Wanneer opdrachtgevers de veilige haven daadwerkelijk als standaardvoorwaarde gaan hanteren, kan dat zowel de inzetbaarheid van freelancers als de manier waarop mediaproducties worden georganiseerd veranderen.
De Knab-peiling werd van 1 tot en met 5 oktober 2026 gehouden onder 1.068 zzp’ers die vrijwillig via de kanalen van Knab deelnamen.
WAARDEER DIT ARTIKEL!
Als je dit artikel waardeert en je waardering wilt laten blijken met een kleine bijdrage, dan kan dat. Zo help je onafhankelijke mediajournalistiek in stand houden.
