Ook tijdens mijn reis door Europa gebeurt er zoveel dat ik er in deze blog toch even de schijnwerper op wil richten. Zo deed kort geleden de Franse mediatoezichthouder Arcom iets nieuws. Het stelde de commerciële nieuwszender CNews formeel in gebreke (mise en demeure) omdat de zender structureel te weinig verschillende standpunten liet horen. Een interessante zaak die zich overigens niet gauw op deze wijze in Nederland zal voordoen.
Wat er in Frankrijk gebeurde
CNews is een Franse commerciële nieuwszender, onderdeel van het mediaconcern van miljardair Vincent Bolloré. De organisatie Reporters Without Borders diende begin 2026 een klacht in bij Arcom omdat de zender structureel eenzijdig zou zijn.
Arcom bekeek 168 uur aan uitzendingen uit maart 2025. Het betrof de best bekeken programma’s, samen goed voor meer dan de helft van het kijkpubliek. De conclusie was dat op de zender hetzelfde “interpretatiekader” van het nieuws overheerste. Afwijkende standpunten kwamen nauwelijks aan bod en werden soms zelfs weggezet. Ook de presentatoren speelden een rol. Hun mening structureerde vaak het hele gesprek, terwijl gasten met een ander geluid minder ruimte kregen.
Belangrijk om te benadrukken is dat Arcom een zender niet verbiedt om bepaalde thema’s vaker te behandelen of veel debatprogramma’s te maken. De grens ligt bij een “duidelijk en duurzaam onevenwicht”, dus wanneer structureel één denkrichting de hele programmering domineert.
“Verruimd” pluralisme
Wat deze zaak juridisch interessant maakt, is dat Arcom een nieuwe norm toepast. Eerder werd pluriformiteit vooral gemeten in spreektijd van politici. Bijvoorbeeld hoeveel minuten kreeg welke partij? Dat is goed te tellen, maar zegt weinig over de toon van het overige programma.
Na een uitspraak van de Franse Raad van State (Conseil d’État) in februari 2024 moest Arcom breder gaan kijken. Sinds juli 2024 weegt de toezichthouder nu de inbreng mee van alle deelnemers aan een programma zoals journalisten, columnisten, presentatoren en gasten. De toezichthouder benadrukt daarbij dat het niet de bedoeling is om sprekers een politiek etiket op te plakken. Het gaat volgens de toezichthouder om de analyse van wat er feitelijk gezegd wordt.
De zaak tegen CNews is de eerste toepassing van deze verruimde norm. Het betreft overigens nog geen boete, maar een soort ingebrekestelling. Dat betekent wel dat de zender zich voortaan moet conformeren. Pas bij een nieuw verzuim kan een echte sanctie volgen. CNews ziet de beslissing als een aantasting van haar redactionele vrijheid en gaat in beroep.
Nederland
Een vergelijkbare uitspraak zou volgens mij binnen het publieke bestel bij ons niet snel mogelijk zijn. Frankrijk kent namelijk het systeem van interne pluriformiteit. Dat wil zeggen dat elke nieuwszender op zichzelf evenwichtig moet zijn. Het Nederlandse publieke omroepbestel is gebouwd op externe pluriformiteit. De Nederlandse verscheidenheid zit als het om de publieke omroep gaat niet binnen één omroep, maar in het systeem als geheel met verschillende omroepverenigingen elk vanuit hun eigen achtergrond, missie en signatuur. Hierdoor ontstaat als het goed is de pluriformiteit over het hele publieke media-aanbod heen. Het moet natuurlijk wel feitelijk kloppen wat iedere omroep doet en zegt en leiden tot hoogwaardig kwalitatief journalistiek aanbod dat ook voldoet aan de journalistieke normen binnen de sector. Als het daaraan ontbreekt ontstaat een andere discussie zoals we kunnen zien.
Dit betekent niet dat er in Nederland helemaal niet naar pluriformiteit gekeken wordt. Het Commissariaat voor de Media publiceert al vele jaren de Mediamonitor en het Digital News Report waarvan deze week de nieuwste editie verscheen en waarvoor terecht veel aandacht bestaat. En naar aanleiding van een Kamermotie uit 2021 ontwikkelde het bovendien een wetenschappelijke methode om de inhoudelijke diversiteit van het nieuwsaanbod te meten. Deze methode staat bekend onder de naam Pluriformiteitsmonitor. Het Commissariaat kijkt dus wel degelijk of het externe stelsel als geheel erin slaagt pluriform te zijn.
Het grootste verschil met Frankrijk lijkt mij te zijn dat in Nederland wat de publieke omroep betreft door het stelsel van externe pluriformiteit primair het accent ligt op monitoren, agenderen en adviseren op systeemniveau in plaats van handhaven op omroepniveau. En als het om een commerciële omroep gaat is er ook niet een echt handhavingsinstrument om een individuele Nederlandse commerciële zender aan te spreken wegens eenzijdige meningsvorming, zoals Arcom bij CNews deed. Want daarvoor hebben we immers juist het externe pluriforme stelsel in Nederland. CNews is een commerciële zender, en de inhoudelijke pluriformiteitseisen in de Mediawet richten zich vooral op de publieke omroep. Voor commerciële media leunt het stelsel sterker op wetgeving en zelfregulering.
Het verschil is dus dat Nederland meet en signaleert op stelselniveau terwijl Frankrijk per zender toetst en ingrijpt. Een Nederlandse commerciële tegenhanger van CNews zou volgens mij daarom niet snel een vergelijkbare afdwingbare ingebrekestelling krijgen wegens eenzijdigheid.
De Franse zaak laat zien hoe verschillend twee Europese landen het begrip “pluriformiteit” invullen. Frankrijk legt de verantwoordelijkheid bij de individuele zender. In Nederland als het om de publieke omroep gaat bij het stelsel als geheel. Maar uiteindelijk proberen beide modellen hetzelfde te bereiken, namelijk een gevarieerd, hoogwaardig en betrouwbaar journalistiek media-aanbod. Misschien is het een idee dat met het oog op dit doel Reporters Without Borders in Nederland een eigen afdeling opzet, zoals deze ook al bestaat in Duitsland, Oostenrijk, Spanje, Finland, Zweden en Zwitserland.
