Met ruim 140.000 abonnees op YouTube en reportages die regelmatig veel gedeeld worden op sociale media, groeide Vrije Vogels in korte tijd uit tot een opvallende speler binnen de nieuwe online mediawereld. Het platform maakt interviews, straatreportages en documentaires over onderwerpen die volgens maker Sven van der Meulen minder snel op televisie of in traditionele media te zien zijn. Anders dan veel andere online platforms zit Vrije Vogels minder in de politieke hoek. Het draait vooral om opvallende verhalen, maatschappelijke onderwerpen en een directere, brutalere manier van interviewen.
Sven van der Meulen wilde eigenlijk gewoon journalist en presentator worden. Niet per se om een eigen mediabedrijf te beginnen, niet om zich af te zetten tegen de politiek en ook niet om bewust een “alternatief medium” te maken. Toch werd dat uiteindelijk precies wat er gebeurde. Met zijn YouTube-kanaal Vrije Vogels bouwde hij aan een eigen plek binnen het medialandschap.
De aanleiding was simpel. Van der Meulen deed meerdere keren auditie bij BNN-VARA, maar werd afgewezen. Na de tweede afwijzing zei hij tegen een bevriende cameraman: als ik nu weer word afgewezen, gaan we het zelf doen. Zo begon Vrije Vogels.
In het begin was er geen groot plan. Hij maakte gewoon iedere week een filmpje. De eerste video was meteen een succes en werd opgepikt door de NOS. Dat gaf vertrouwen. “Als je ouder wordt, ga je steeds meer maken wat je echt leuk vindt,” vertelt hij. Voor hem werden dat interviews, reportages en verhalen die niet altijd op televisie te zien zijn.
Neergekeken op YouTube
Van der Meulen zag al vroeg dat traditionele media moeite hadden met online makers. Tijdens een sollicitatie bij BNN-VARA, ongeveer tien jaar geleden, zat hij met andere kandidaten in een ruimte. Er werd gevraagd wie iets met YouTube deed. Wie zijn hand opstak, kreeg volgens hem te horen dat hij die manier van maken moest afleren.
Dat raakte hem. Niet alleen hem, zegt hij, maar ook de andere kandidaten. Het voelde neerbuigend. YouTube werd gezien als iets wat je vooral níet moest meenemen als je bij televisie wilde werken. Volgens Van der Meulen is dat tekenend voor een breder probleem. Traditionele media vernieuwen te langzaam, vindt hij. In talkshows zitten vaak dezelfde mensen. Online makers worden weinig gevraagd. En als iemand van de oude garde stopt, is er verbazing dat er geen nieuwe generatie klaarstaat. Volgens hem is die generatie er wel, maar wordt er te weinig naar gekeken.
Journalist én ondernemer
Van der Meulen noemt zichzelf niet alleen journalist. Hij ziet zichzelf ook als ondernemer. Dat komt doordat hij alles zelf moet regelen: de huur, medewerkers, apparatuur, video’s en inkomsten. Vrije Vogels is niet meer alleen een YouTube-kanaal, maar ook een bedrijf met een team.
Toch vindt hij dat wat hij doet journalistiek is. De term onderzoeksjournalist gebruikt hij liever niet. Die vindt hij ingewikkeld, omdat volgens hem niet altijd duidelijk is wat iemand dan precies onderzoekt. Journalist of online maker vindt hij passender. Bij Vrije Vogels werkt hij met een team, onder meer met editors en stagiaires. Ook is er iemand voor sales geweest. In de toekomst wil hij verder groeien. Niet alleen als maker, maar ook als producent voor streamers, omroepen en andere online makers.
Geen politieke start
Vrije Vogels is volgens Van der Meulen niet begonnen vanuit een politieke gedachte. Daarmee verschilt hij van sommige andere nieuwe online platforms. Hij wilde vooral verhalen maken op zijn eigen manier. Die manier is soms brutaler dan televisie. Dat komt ook doordat hij minder rekening hoeft te houden met vaste mediarelaties. Hij hoeft niet de volgende dag met dezelfde gast in een talkshow te zitten. Hij zegt daarover dat hij “met niemand wat te maken” heeft. Daardoor kan hij vrijer interviewen. Ook de onderwerpkeuze is anders. De interviews en reportages van Vrije Vogels zie je volgens hem minder snel op televisie. Juist daarin zit volgens hem het verschil tussen traditionele media en nieuwe makers.
‘Alternatief medium’ klopt niet meer
De term “alternatief medium” vindt Van der Meulen niet goed passen. Volgens hem klinkt dat alsof online media een soort tweede keuze zijn, een back-up naast de echte media. Voor een jongere generatie is dat niet zo.
Voor jongeren is online gewoon de plek waar media zich afspeelt. YouTube, sociale media en video’s die je op elk moment kunt terugkijken, zijn voor hen niet alternatief. Het ís media. Daarom vindt hij dat je moet maken waar de kijker zit. Iedereen kan een YouTube-kanaal beginnen, zegt hij, maar veel bekende presentatoren doen dat niet. Volgens hem is online aanwezig zijn geen extraatje, maar een noodzaak.
Tijd is de grootste concurrent
Van der Meulen denkt dat kijkers weinig onderscheid maken tussen journalistiek en entertainment. Een documentaire, een talkshow, een YouTube-video of een entertainmentprogramma concurreren allemaal met elkaar. Niet omdat ze inhoudelijk hetzelfde zijn, maar omdat ze allemaal om dezelfde tijd van de kijker vragen.
Volgens hem is tijd daarom de grootste concurrent van media. Niet alleen de andere talkshow of de andere nieuwsrubriek, maar alles wat iemand kan kijken. Dat heeft gevolgen voor hoe Vrije Vogels werkt. Titels, thumbnails, montage en kijktijd zijn belangrijk. Het team kijkt samen naar de edit van een video. Als iemand denkt: hier zou ik wegklikken, dan wordt dat stuk aangepast. Zelfs het moment waarop je de kijker bedankt, maakt uit. Doe je dat te vroeg, dan haken mensen af.
Journalistiek met entertainmenttrekjes
Toch betekent dat volgens Van der Meulen niet dat de journalistieke inhoud verdwijnt. Hij zegt zich aan journalistieke codes en richtlijnen te houden. Soms worden stukken uit een video gehaald omdat ze journalistiek niet goed voelen.
Bij interviews met oud-criminelen let hij er bijvoorbeeld op dat criminaliteit niet wordt verheerlijkt. Het gesprek moet niet alleen gaan over spannende of stoere verhalen. Er moet ook een journalistieke lijn in zitten. Wanneer is iets journalistiek? Volgens Van der Meulen wordt content journalistiek als het bedoeld is om impact te maken, iets aan te tonen of informatie te delen die nog niet bekend was. Entertainment kan daar volgens hem best omheen zitten, bijvoorbeeld in de montage, titel of thumbnail. Maar de rode draad moet journalistiek blijven.
Geld en onafhankelijkheid
Vrije Vogels moet ook geld verdienen. Hoe meer views, hoe meer inkomsten. Vooral bij dure reportages kijkt Van der Meulen goed hoe hij de kosten kan terugverdienen. Likes, reacties en kijktijd zijn daarom belangrijk. Daarin verschilt hij volgens zichzelf niet zo veel van een commerciële zender. Ook daar draait het om aandacht, bereik en inkomsten. Vrije Vogels werkt met adverteerders, maar volgens Van der Meulen hebben die geen inspraak op de inhoud. Dat vindt hij belangrijk. Commerciële samenwerking mag volgens hem niet betekenen dat een adverteerder bepaalt wat er in een video komt.
Samenwerking met ‘’oude’’ media
Van der Meulen ziet samenwerking met traditionele media zeker als kans. Maar dan niet op de oude manier. Volgens hem bepalen omroepen en grote mediabedrijven nog te vaak de voorwaarden, terwijl online makers juist een eigen publiek en eigen stijl meebrengen.
Hij wil dat die wereld wordt opengebroken voor nieuwe makers. Ook vindt hij dat omroepen eerlijker moeten betalen voor online talent en producties.
Voor hem is Vrije Vogels dus niet alleen een kanaal, maar ook een voorbeeld van een bredere verandering. Nieuwe makers wachten niet meer tot een omroep hen kiest. Ze beginnen zelf. Soms met weinig geld, maar met veel vrijheid en een direct contact met hun publiek. En juist daarin zit volgens Van der Meulen de kracht van nieuwe media: niet wachten op toestemming, maar maken waar de kijker al is.
