Freelance journalisten, programmamakers, presentatoren, cameramensen, editors en andere zelfstandigen in de mediasector moeten vooraf meer zekerheid krijgen over de vraag of zij daadwerkelijk als zzp’er kunnen worden ingehuurd. Het kabinet heeft daarvoor de Zelfstandigenwet in internetconsultatie gebracht. De beoogde invoering is januari 2028.
De wet moet een einde maken aan een groot deel van de onzekerheid rond de inzet van zelfstandigen. Vooral sinds de strengere handhaving op schijnzelfstandigheid zijn opdrachtgevers voorzichtiger geworden met het inhuren van zzp’ers. Met de nieuwe wet introduceert het kabinet een zogenoemde ‘veilige haven’: wie aan twee nieuwe toetsen voldoet en in de praktijk ook volgens die criteria werkt, krijgt vooraf meer zekerheid dat geen sprake is van werken onder gezag en dus van loondienst.
Minister Thierry Aartsen van Werk en Participatie stelt dat hiermee duidelijker moet worden gemaakt hoe opdrachtgevers juist wél met zelfstandigen kunnen werken. De wet is voorlopig nog een voorstel en kan tijdens het wetgevingsproces worden gewijzigd.
Twee toetsen
Centraal staan een zelfstandigentoets en een werkrelatietoets. Bij de zelfstandigentoets wordt niet alleen naar de opdracht gekeken, maar vooral naar de ondernemer zelf. Een zzp’er moet onder andere bij de Kamer van Koophandel zijn ingeschreven, een btw-nummer en een aparte zakelijke rekening hebben, zelf verantwoordelijk zijn voor de facturatie en ondernemersrisico’s dragen.
Opvallend is ook de eis rond het aantal opdrachtgevers. Volgens het huidige voorstel moet een zelfstandige in het lopende en voorafgaande kalenderjaar samen ten minste drie verschillende opdrachtgevers of klanten hebben gehad. Daarnaast moet de zelfstandige jaarlijks geld besteden aan voorzieningen voor ondernemersrisico’s, bijvoorbeeld arbeidsongeschiktheid, ziekte, pensioen of een zakelijke aansprakelijkheids- of rechtsbijstandverzekering. Hoe de financiële eis rond die voorzieningen precies wordt ingevuld, ligt in het voorstel nog niet volledig vast.
Vooral relevant voor freelancers die lang voor één (media)organisatie werken
Voor de mediasector kan vooral het aantal opdrachtgevers belangrijk worden. Veel journalisten, regisseurs, redacteuren, producers, vormgevers en technici werken gedurende langere perioden vrijwel uitsluitend voor één omroep, producent of mediabedrijf. Wie structureel maar één opdrachtgever heeft, zal op basis van het huidige voorstel niet aan alle voorwaarden van de nieuwe veilige haven voldoen. Dat betekent overigens niet automatisch dat zo iemand werknemer is. Wie niet aan de Zelfstandigenwet voldoet, valt terug op de bestaande beoordeling van een arbeidsrelatie. Ook dan kan uiteindelijk worden geconcludeerd dat iemand zelfstandig werkt. De nieuwe wet geeft in zo’n geval alleen niet de extra zekerheid vooraf.
Zelf bepalen hoe je werkt
De tweede toets kijkt naar de concrete relatie tussen zzp’er en opdrachtgever. De zelfstandige moet voldoende vrijheid hebben om zelf te bepalen hoe het werk wordt uitgevoerd. Een opdrachtgever mag aangeven welk resultaat hij verwacht, maar moet terughoudender zijn met het voorschrijven van de manier waarop dat resultaat tot stand komt. Ook moet de zelfstandige in beginsel vrijheid hebben om zelf werktijden en locatie te bepalen en voor eigen rekening en risico werken. Voor mediaprofessionals is daarbij een belangrijke uitzondering opgenomen. Werk dat vanwege zijn aard alleen op een bepaalde plaats of een bepaald moment kan worden uitgevoerd, mag wél aan locatie of tijd zijn gebonden. Een freelance cameraman kan dus worden gevraagd dinsdag om 20.00 uur bij een live-uitzending in een studio aanwezig te zijn. Een verslaggever kan naar een specifieke persconferentie worden gestuurd en een geluidstechnicus kan tijdens een opname op een vast tijdstip in de studio nodig zijn. Dat een opdrachtgever in dergelijke situaties tijd en plaats bepaalt, hoeft volgens de voorgestelde criteria dus niet automatisch tegen zelfstandigheid te spreken.
Wat verandert er voor de zzp’er?
Voor een zelfstandige mediaprofessional wordt het bij invoering van de wet belangrijker om ook daadwerkelijk als ondernemer georganiseerd te zijn. Niet alleen het contract telt, maar ook de dagelijkse praktijk. Een freelance journalist die meerdere opdrachtgevers heeft, zelf factureert, zakelijke risico’s draagt, voorzieningen voor ziekte of arbeidsongeschiktheid heeft getroffen en grotendeels zelf bepaalt hoe opdrachten worden uitgevoerd, past duidelijker binnen de voorgestelde veilige haven.
Anders kan het liggen bij iemand die jarenlang vrijwel fulltime op dezelfde redactie zit, één opdrachtgever heeft, volgens hetzelfde rooster als werknemers werkt en nauwelijks vrijheid heeft over de uitvoering van zijn werkzaamheden. Zo’n werkrelatie zal minder gemakkelijk binnen de nieuwe veilige haven vallen.
Daarmee kan de wet voor mediabedrijven ook gevolgen krijgen voor de manier waarop freelance redacties en productieploegen worden georganiseerd. Alleen een overeenkomst waarin iemand ‘zzp’er’ wordt genoemd, is niet voldoende: de feitelijke manier van werken moet overeenkomen met de criteria.
Zzp-constructie
De Zelfstandigenwet is nadrukkelijk geen algemene verklaring waarmee iedere zzp’er automatisch als ondernemer wordt aangemerkt. De bedoeling is juist om een duidelijk gebied te creëren waarin opdrachtgever en zelfstandige vooraf weten waar ze aan toe zijn, terwijl schijnzelfstandigheid aangepakt kan blijven worden. Wie niet aan één of beide toetsen voldoet, wordt bovendien niet automatisch werknemer. In dat geval blijft het bestaande wettelijke toetsingskader voor arbeidsovereenkomsten gelden.
De internetconsultatie over de Zelfstandigenwet loopt tot en met 29 oktober 2026. Het kabinet streeft naar invoering in januari 2028. Werkenden, opdrachtgevers, werkgevers en intermediairs kunnen tijdens de consultatie op het voorstel reageren.
WAARDEER DIT ARTIKEL!
Als je dit artikel waardeert en je waardering wilt laten blijken met een kleine bijdrage, dan kan dat. Zo help je onafhankelijke mediajournalistiek in stand houden.
