Maaike van Charante: ‘Mensen hebben behoefte aan meer kanten van een nieuwsitem’

Maaike van Charante begon niet met schrijven omdat ze een mediabedrijf wilde opbouwen. Ze begon uit irritatie. Volgens haar lieten traditionele media te vaak belangrijke kanten van verhalen liggen. Eerst schreef ze over de berichtgeving rond de Amerikaanse politiek, later over immigratie, boeren, klimaat en sinds 7 oktober vooral over Israël. “Ik ben destijds begonnen met stukken schrijven uit irritatie over eenzijdige verslaggeving in de media”, zegt Van Charante. “Ik vond dat bepaalde dingen zo onderbelicht bleven en toen ben ik daarover gaan schrijven.”

Inmiddels publiceert ze veel op haar eigen platform en schrijft ze ook voor OpinieZ. Ze ziet zichzelf niet direct als journalist. “Ik zeg weleens: ik ben een stukjesschrijver die dingen uitzoekt.” Het woord journalist heeft voor haar inmiddels een negatieve klank gekregen. Niet omdat alle journalisten slecht werk leveren, benadrukt ze, maar omdat ze vindt dat de journalistiek op bepaalde onderwerpen ernstig tekortschiet.

Eenzijdige media

Volgens Van Charante gaat het vooral mis op onderwerpen waar ideologie een grote rol speelt. Ze noemt onder meer klimaat, migratie, boeren en Israël. Op die thema’s ziet ze volgens eigen zeggen vaak hetzelfde patroon: media volgen een dominant narratief en wijken daar nauwelijks van af. “Journalisten laten zich tegenwoordig te veel meevoeren door ideologische stromingen”, zegt ze. Volgens haar ontstaat daardoor groepsdenken. Journalisten zouden te weinig afstand nemen en te weinig controleren of het verhaal dat zij brengen wel volledig klopt.

Een belangrijk probleem is volgens haar dat media zich niet altijd meer houden aan hun eigen journalistieke normen. Ze noemt hoor en wederhoor, broncontrole en het tonen van meerdere kanten van een verhaal. “Een journalist zoekt de waarheid. Een journalist loopt niet weg voor onwelkome feiten.” Juist dat gebeurt volgens haar te vaak wel. Niet door alleen maar te liegen, maar vooral door halve waarheden te vertellen of feiten weg te laten. “Een halve waarheid is erger dan een hele leugen.”

Israël als hoofdonderwerp

Sinds 7 oktober is de berichtgeving over Israël voor Van Charante een hoofdonderwerp geworden. Dat was niet vooraf zo gepland. Ze zegt dat juist bij dit onderwerp volgens haar duidelijk zichtbaar wordt hoe eenzijdig media kunnen berichten. Ze stoort zich eraan dat informatie van Hamas of aan Hamas verbonden bronnen volgens haar vaak te makkelijk wordt overgenomen, terwijl Israëlische verklaringen met meer wantrouwen worden behandeld. Daardoor ontstaat volgens haar een vertekend beeld.

Van Charante werkte ook mee aan een rapport over jeugdverslaggeving van de NOS over Israël. Daarvoor werden tientallen video’s geanalyseerd. Volgens haar was het doel niet om zomaar kritiek te leveren, maar om feitelijk te onderzoeken hoe jongeren informatie voorgeschoteld krijgen. Ze vindt het zorgelijk dat juist jongeren veel nieuws via korte video’s meekrijgen. “Ze kijken even en denken dan dat ze weten hoe het zit.” Volgens haar is dat gevaarlijk als de informatie onvolledig of gekleurd is.

Vertrouwen verdwijnt

Van Charante vindt het terecht dat het vertrouwen in traditionele media afneemt. Volgens haar ondergraven media zichzelf wanneer zij te vaak eenzijdig of onvolledig berichten. Het probleem is volgens haar dat goede journalistiek daardoor óók minder wordt vertrouwd. “Als media dan eens iets goeds doen, wordt het vaak ook niet geloofd. Ze ondergraven zichzelf.”

Dat vindt ze kwalijk, omdat een samenleving goede media nodig heeft. Mensen moeten volgens haar kunnen vertrouwen op nieuwsvoorziening die feiten brengt, ook als die feiten ongemakkelijk zijn. Wanneer dat niet gebeurt, gaan mensen volgens haar elders zoeken naar informatie. Soms komen ze dan bij goede onafhankelijke makers terecht, maar soms ook bij complottheorieën. Daarom vindt ze het beeld onjuist dat traditionele media altijd betrouwbaar zijn en online media vooral gevaarlijk. “Die overheidscampagnes doen alsof op het internet alleen maar complottheorieën zijn en in de gevestigde media alleen maar feiten. Dat is absoluut niet waar.”

Geen fan van het label alternatief

De term ‘alternatieve media’ vindt Van Charante dubbel. Aan de ene kant klopt het volgens haar dat onafhankelijke platforms een alternatief vormen voor gevestigde media. Aan de andere kant is het een grote vergaarbak. Niet alles wat online staat is volgens haar goed of betrouwbaar. Zelf vindt ze kwaliteit belangrijk. “Je moet sowieso integer zijn.” Onafhankelijke makers moeten zich volgens haar aan journalistieke normen houden, voor zover dat mogelijk is. Wel ziet ze een verschil met grote redacties. Als zij over een politicus schrijft, kan ze niet altijd officieel hoor en wederhoor toepassen zoals een grote krant dat kan. Toch vindt ze dat geen vrijbrief om slordig te werken. Ze zegt juist veel te controleren voordat ze iets publiceert. “Ik ben zo gewetensvol dat ik alles van tevoren al driedubbel check.”

Fouten corrigeren

Ook onafhankelijke makers kunnen fouten maken, zegt Van Charante. Vooral op sociale media is dat risico groter, omdat berichten snel worden geplaatst en gedeeld. Ze vertelt dat ze in het verleden weleens een tweet heeft verwijderd en rechtgezet nadat nieuwe informatie liet zien dat die niet klopte. Daar zit volgens haar wel een probleem. Een fout bericht bereikt vaak veel meer mensen dan de correctie daarna. “De rectificatie haalde nog geen tien procent van de oorspronkelijke tweet.” Toch vindt ze corrigeren noodzakelijk. “Als er een fout is, corrigeer ik het.” Voor haar hoort dat bij integer werken.

Publiek en invloed

Van Charante omschrijft haar publiek als divers, maar vooral kritisch. Ze heeft veel volgers uit conservatieve hoek, waaronder PVV- en FVD-stemmers, maar ook politici, journalisten en Joodse volgers. Die laatste groep groeide vooral de afgelopen jaren. Ze merkt dat haar stukken soms invloed hebben. Artikelen worden gedeeld door politici en journalisten, ze wordt geciteerd en soms leiden haar publicaties tot Kamervragen. Toch meet ze succes niet alleen in views. Sommige artikelen worden tienduizenden keren gelezen. Andere stukken bereiken minder mensen, maar leveren juist veel donaties op. Dan merkt ze dat een artikel voor een kleinere groep veel betekenis heeft gehad. “Ik laat me vooral leiden door wat ik belangrijk vind om over te schrijven.”

Donaties en onafhankelijkheid

Van Charante financiert haar werk vooral via donaties. Soms krijgt ze betaald voor artikelen, maar dat is niet de basis. Ze begon vanuit een financieel bevoorrechte positie, zegt ze zelf. Daardoor kon ze schrijven zonder meteen afhankelijk te zijn van inkomsten uit haar platform. Dat gaf vrijheid. “Ik hoef met niemand rekening te houden. Ik kan gewoon schrijven wat ik vind.” Ze ziet haar werk niet als hobby. Daarvoor vindt ze het te belangrijk. “Ik zou haast zeggen: het is een roeping.” Zelfs als ze er geen geld mee zou verdienen, zou ze blijven schrijven, zegt ze. Donaties zijn vooral belangrijk omdat ze haar meer ruimte geven om dit werk te blijven doen.

X als belangrijkste platform

Voor Van Charante is X het belangrijkste sociale medium. Daar haalt ze informatie vandaan, leest ze experts en volgt ze regeringen, journalisten en betrokkenen bij internationale conflicten. Ze vindt X belangrijk omdat er volgens haar minder censuur is dan op andere platforms. De kritiek van traditionele media op X ziet ze als veelzeggend. Volgens haar willen gevestigde media het monopolie op informatie houden. Dat vindt ze gevaarlijk. Juist via X komen volgens haar soms verhalen naar buiten die anders weinig aandacht zouden krijgen.

Tegelijk gebruikt ze met anderen ook platforms als Facebook, Instagram en TikTok, onder meer voor factcheckvideo’s voor jongeren.

Meer echte discussies

Van Charante hoopt dat onafhankelijke journalistiek een blijvende rol krijgt, maar is niet heel optimistisch. Ze ziet volgens haar ook een beweging waarbij alternatieve media snel worden weggezet als nepnieuws, propaganda of populisme. Dat vindt ze gevaarlijk. Het liefst zou ze zien dat traditionele en onafhankelijke media meer met elkaar in gesprek gaan. Niet door elkaar buiten te sluiten, maar door echte discussie mogelijk te maken. Ze noemt talkshows als voorbeeld. Daar zouden volgens haar vaker mensen moeten zitten die fundamenteel anders denken. “Ga nou eens platform bieden aan inhoudelijke discussie.”

Volgens Van Charante is het probleem niet alleen dat er te weinig ruimte is voor afwijkende meningen. Het probleem is volgens haar nog groter: er is te weinig ruimte voor onwelkome feiten. Daarom blijft ze schrijven. Niet omdat het makkelijk is, maar omdat ze het noodzakelijk vindt. “Mensen hebben behoefte aan meer kanten van een nieuwsitem.”

---

Lees hier meer interviews van de reeds ‘Buiten de bubbel’

Foto: Maaike van Charante. Copyright Uitgeverij Blauwburgwal