NPO Zapp komt tijdens het WK voetbal met een Nederlandse primeur: volledig geanimeerde livewedstrijden van Oranje bij Zappsport Live WK Voetbal. De wedstrijden tegen Japan en Zweden worden niet alleen live uitgezonden, maar ook omgezet in animatie. Spelers en bal worden gevolgd met trackingtechnologie, waarna de wedstrijd in real time wordt vertaald naar een geanimeerde versie. Met een balltrail, snelheidsstrepen, feestelijke doelpuntanimaties en avatars van bekende Zappsport-gezichten, waaronder Britt Dekker, Alagbe en Appie Aurag, moet het WK toegankelijker, begrijpelijker en leuker worden voor jonge kijkers. Het wedstrijdcommentaar wordt op een toegankelijke manier verzorgd door Rob Janssen en Evert ten Napel.
Op papier klinkt dat vernieuwend. En technologisch is het zonder twijfel interessant. De inzet van realtime data, animatie en sportcommentaar laat zien hoe ver sportregistratie en visualisatie inmiddels zijn ontwikkeld. Internationaal zien we dezelfde beweging al langer. In de Verenigde Staten experimenteren ESPN, Disney en Nickelodeon met geanimeerde sportuitzendingen rond onder meer American football, basketbal en ijshockey. Sport wordt daar steeds vaker verpakt als familie-entertainment, met bekende figuren, avatars en een visuele laag bovenop de wedstrijd. Maar juist daarom is het goed om ook een kritische vraag te stellen of deze tv-innovatie bij de publieke omroep werkelijk een educatieve innovatie is, of vooral innovatie om het innoveren.
In de aankondiging wordt gesteld dat het concept bedoeld is om het WK voor jonge voetballiefhebbers toegankelijk, begrijpelijk en leuk te maken. Dat klinkt sympathiek, maar roept ook vragen op. Want waarop is die aanname gebaseerd? Is er onderzoek gedaan waaruit blijkt dat kinderen reguliere voetbalwedstrijden niet goed kunnen volgen? Is onderzocht of jonge kijkers behoefte hebben aan een geanimeerde versie van een livewedstrijd? Of is vooral gekeken naar internationale trends en technologische mogelijkheden?
Er zijn geen onderzoekgegevens waaruit blijkt dat kinderen moeite hebben om gewone voetbalwedstrijden te begrijpen. Ook wordt niet duidelijk gemaakt of kinderen, ouders of scholen vooraf zijn bevraagd over de behoefte aan zo’n geanimeerde uitzending. Daarmee blijft onduidelijk of hier een concreet probleem wordt opgelost, of dat de innovatieve techniek zelf het vertrekpunt is geweest.
Dat laatste is bij mediainnovatie een bekend risico. Nieuwe technologie maakt veel mogelijk, maar niet alles wat mogelijk is, is automatisch nodig. Wat leren kinderen hierdoor meer over voetbal? Begrijpen ze spelregels beter? Worden tactiek, samenwerking, fair play of sportbeleving duidelijker uitgelegd? Of wordt de wedstrijd vooral visueel drukker, speelser en aantrekkelijker gemaakt? Kleine kanttekening: de uitzending moet nog uitgezonden worden, dus het is niet duidelijk of deze zaken aan bod komen (al is in een live uitzending weinig tijd om specifieke spelregels uitgebreid uit te leggen).
Extra uitleg kan kinderen inderdaad meer context geven. Maar snelle animaties, strepen achter spelers en feestelijke effecten bij doelpunten kunnen ook vooral bijdragen aan gamification van sport. Dan verandert een voetbalwedstrijd langzaam in een soort videogame-ervaring. Dat hoeft niet verkeerd te zijn, maar het is iets anders dan educatie.
Daar komt bij dat kinderen al opgroeien in een (social) mediaomgeving waarin alles steeds meer wordt versneld, versimpeld en visueel opgepompt. Als zelfs een voetbalwedstrijd niet meer gewoon een voetbalwedstrijd mag zijn, maar moet worden voorzien van animatielagen, avatars en extra prikkels, kun je je afvragen welk kijkgedrag daarmee wordt gestimuleerd. Leren kinderen sport beter begrijpen, of leren ze vooral dat gewone televisie zonder digitale toevoegingen te saai is?
De vergelijking met internationale voorbeelden is interessant. Bij ESPN en Disney worden animated altcasts vooral gepresenteerd als manier om nieuwe, jonge doelgroepen te bereiken en gezinnen samen te laten kijken. Dat is een legitieme strategie voor commerciële partijen die sportrechten maximaal willen benutten. Maar bij de NPO ligt de lat anders. Daar hoort de vraag centraal te staan wat de maatschappelijke, educatieve of culturele meerwaarde is.
Bij eerdere internationale experimenten met geanimeerde sportuitzendingen klonk al kritiek. Zo werd bij Amerikaanse altcasts van ESPN, Disney en Nickelodeon gewezen op technische haperingen, vertraging in de animatie en momenten waarop de digitale laag eerder afleidde dan verduidelijkte. Ook was er kritiek op het ‘verkleuteren’ van sport: de vraag is of kinderen echt geholpen worden met extra animaties, of dat een livewedstrijd vooral wordt omgebouwd tot een entertainmentformat.
Een andere belangrijke vraag is of Zappsport met deze geanimeerde WK-uitzending niet juist voorbijgaat aan de kracht van live sport op televisie. In een tijd waarin kinderen en volwassenen steeds vaker ieder op hun eigen mobiele scherm kijken, is een WK-wedstrijd juist een van de weinige mediamomenten die mensen nog samenbrengt. Familie, vrienden, scholen, sportclubs en buurten kijken tegelijkertijd naar hetzelfde live-event. Dat gezamenlijke karakter is precies waar televisie zich nog onderscheidt van YouTube, TikTok en gepersonaliseerde online content.
Natuurlijk hoeft Zappsport niet saai of schools te zijn. Het programma heeft juist een traditie waarin sport voor kinderen luchtig, toegankelijk en enthousiast wordt gebracht. Dat is de kracht van het merk. Maar precies daarom is de vraag gerechtvaardigd of een volledig geanimeerde livewedstrijd echt iets toevoegt aan die missie, of dat het vooral een mooi innovatieproject is. De publieke omroep moet uiteraard blijven experimenteren. Zeker richting jonge doelgroepen, die steeds minder vanzelfsprekend lineair of via traditionele platforms kijken, maar experimenteren is iets anders dan kritiekloos vernieuwen. Bij een project als dit hoort ook in eerste instatie een duidelijk doel geschets te worden met duidelijke KPI’s, maar het begint uiteraard alleerst met de vraag welke behoefte er eraan ten grondslag ligt. Tegelijkertijd is de geanimeerde wedstrijd nog niet uitgezonden. ZappSport heeft veel ervaring met het aantrekkelijk maken van sport voor kinderen. Het is dus goed mogelijk dat de uitzending alsnog een duidelijke toegevoegde beleving krijgt. De echte beoordeling volgt pas als de bal ook in de animatieversie heeft gerold. Als na afloop blijkt dat kinderen hierdoor langer kijken, voetbal beter begrijpen en meer plezier beleven aan het WK, dan is dat waardevolle kennis.
WAARDEER DIT ARTIKEL!
Als je dit artikel waardeert en je waardering wilt laten blijken met een kleine bijdrage, dan kan dat. Zo help je onafhankelijke mediajournalistiek in stand houden.
