De eclips van deze week kun je bijna zien als een symbolisch einde van het televisieseizoen 2025/2026. De zomer loopt langzaam op zijn einde en de mediawereld maakt zich alweer op voor seizoen 2026/2027, dat eind augustus van start gaat. Voor Spreekbuis.nl is dat een mooi moment nog een keer om terug te kijken, voordat we weer vol vooruit gaan.
Dat doen we onder meer met de bekendmaking van het TV Moment van het Jaar, een initiatief van NLZIET en Spreekbuis.nl. Samen met Victor Vlam en Tina Nijkamp heb ik een selectie gemaakt van de meest opvallende, ontroerende en spraakmakende televisiemomenten van het afgelopen seizoen. Een mooie manier om het tv-jaar af te sluiten en tegelijkertijd te laten zien dat televisie, ondanks alle veranderingen in mediagebruik, nog altijd momenten kan creëren waar heel Nederland over praat.
Voor mij is het ook een goed moment om terug te kijken op Spreekbuis zelf, want ook ons vakmediaplatform is het afgelopen jaar veranderd. Natuurlijk brengen we nog altijd dagelijks veel actueel medianieuws, interviews en achtergrondverhalen. En ook onze prijzen blijven een belangrijk onderdeel van Spreekbuis. Zo ging de Media Oeuvre Award naar Reinout Oerlemans, de Voice Over Award naar Martijn Krabbé en werden opnieuw de TV Knollen uitgereikt. Speciaal vanwege 75 jaar televisie introduceerden we daarnaast de #TV75, voor de meest invloedrijke televisiemaker uit de Nederlandse tv-geschiedenis. Die prijs ging naar John de Mol. Het officiële moment waarop de Nederlandse televisie 75 jaar bestaat is pas in oktober. Maar wie Spreekbuis een beetje kent, weet dat we er graag vroeg bij zijn.
Steeds meer aandacht voor social media
De mediawereld verandert snel en dat zie je ook terug in onze berichtgeving. We besteden bijvoorbeeld veel meer aandacht aan ontwikkelingen rond social media. Ik durf zelfs te stellen dat er weinig Nederlandse vakmedia zijn die zo structureel berichten over veranderingen bij YouTube, TikTok, Instagram, Facebook, X en andere platforms. Dat is geen bijzaak meer. Deze platforms bepalen in toenemende mate hoe mensen nieuws, entertainment en video ontdekken. Wie de media-industrie wil begrijpen, kan social media daarom niet langer als een apart domein beschouwen.
Een onderwerp waar we het afgelopen jaar veel aandacht aan hebben besteed zijn de newsfluencers. We publiceerden diverse interviews en brachten het onderzoeksrapport ‘Buiten de Bubbel’ uit dat breed binnen de journalistieke wereld is gedownload. Dat laat zien dat er behoefte is aan kennis over deze nieuwe vorm van nieuwsverspreiding. Mediawetenschapper Mark Deuze gaf naar aanleiding van dit onderzoek aan dat er hiervoor amper onderzoek hiernaar is gedaan. We hebben geprobeerd om voor verder journalistiek onderzoek naar dit fenomeen subsidie te krijgen. Helaas werd die urgentie niet bij de Fonds BJP gezien. Dat vind ik jammer, want de opkomst van newsfluencers zegt veel over veranderend nieuwsgebruik, de positie van traditionele nieuwsmerken en de manier waarop vooral jongere generaties nieuws consumeren.
AI is onderwerp én gereedschap
Hetzelfde geldt voor kunstmatige intelligentie. We schrijven er veel over, maar proberen AI ook zelf praktisch toe te passen. Een voorbeeld is de Podcast Radar, waarmee we ontwikkelingen binnen de podcastwereld beter kunnen volgen. Nog ambitieuzer is SB Intelligence, onze geavanceerde chatbot waarmee grote hoeveelheden informatie over de Nederlandse media-industrie kunnen worden ontsloten. Inmiddels is daar zelfs vanuit de Vlaamse publieke omroep belangstelling voor.
Dat experimenteren vind ik belangrijk. Nieuwsmedia staan namelijk zelf onder druk door AI. Mensen zoeken anders, krijgen steeds vaker antwoorden rechtstreeks van zoekmachines en chatbots en klikken daardoor minder vanzelfsprekend door naar nieuwswebsites. Spreekbuis merkt daar tot nu toe gelukkig weinig van. Sterker nog: tijdens deze lange, hete zomer hebben we zelfs een bezoekersrecord weten te realiseren. Dat is opvallend, omdat de zomer traditioneel niet de drukste periode is voor vaknieuws, maar dat betekent niet dat we achterover kunnen leunen.
Dreigingen
Er zijn ook serieuze zorgen. De aangekondigde bezuinigingen bij de publieke omroep zullen niet alleen effect hebben op de omroepen zelf. Als er minder programma’s worden gemaakt, raakt dat ook producenten, facilitaire bedrijven, freelancers, technici, studiobedrijven en andere organisaties rondom de omroep. Uiteindelijk kunnen ook vakmedia daar indirect gevolgen van ondervinden. De mediasector is een ecosysteem. Als aan één kant honderden miljoenen verdwijnen, heeft dat onvermijdelijk gevolgen voor andere delen van die keten.
Buiten de omroepwereld leven we sowieso in een tijd vol spanningen. Dreigingen beperken zich allang niet meer tot fysieke terreur: ook (media)bedrijven zijn inmiddels doelwit geweest van cyberaanvallen. Daarnaast vormen verstoringen van telecom- en elektriciteitsnetwerken een steeds reëler risico. Daarom besteden we bij Spreekbuis ook aandacht aan alternatieve vormen van communicatie en nieuwsvoorziening, waaronder MeshCore. Nieuwsmedia spelen een grote rol bij informatievoorziening, maar als deze informatievoorziening niet meer via internet of telecom geleverd kan worden, dan is een LoRa-radioverbinding opeens zeer waardevol.
TV-seizoen 2026/2027
Dat is misschien wel de belangrijkste les van het afgelopen televisieseizoen. De mediawereld verandert sneller dan ooit. Lineaire televisie verliest terrein, streaming groeit, social media worden distributiekanalen voor nieuws, AI verandert productieprocessen en nieuwe spelers concurreren met traditionele media om dezelfde minuten aandacht. Spreekbuis wil die veranderingen niet alleen beschrijven, maar er soms zelf ook onderdeel van zijn.
RICHARD OTTO
