In de Verenigde Staten is de klassieke “professional guest” grotendeels verdwenen. Dat was de televisiepersoonlijkheid die in talkshows en panelprogramma’s vooral werd geboekt om zichzelf te zijn: geestig, opvallend, herkenbaar en in staat om in een paar minuten televisie te maken. Niet per se omdat hij of zij een boek, film of plaat kwam promoten, maar omdat die persoon een uitzending kleur kon geven.
In Nederland is dat anders. Hier lijkt de rol van de professionele gast niet verdwenen, maar juist belangrijker geworden. Alleen noemen we hem geen professional guest. We noemen hem duider, opiniemaker, sidekick, columnist, deskundige of vaste tafelgast.
De Nederlandse talkshowcultuur draait steeds sterker om herkenbare gezichten aan tafel. Gasten als Heleen van Royen, Marc-Marie Huijbregts, Özcan Akyol, Angela de Jong, Wierd Duk, Sander Schimmelpenninck, Victor Vlam en anderen worden niet alleen uitgenodigd vanwege hun kennis van één specifiek onderwerp, maar ook vanwege hun toon, persoonlijkheid en vermogen om snel een gesprek op gang te brengen. Ze geven kleur aan het nieuws, zorgen voor herkenning bij de kijker en kunnen een onderwerp in enkele zinnen vertalen naar emotie, ergernis of debat.
Daarmee vervullen zij eigenlijk dezelfde functie als de oude Amerikaanse professional guest. Alleen is de act veranderd. Waar de Amerikaanse variant vaak werkte met humor, typetjes, flamboyante verschijningen of vaste routines, draait de Nederlandse variant vooral om duiding, mening en aanwezigheid. De ene gast brengt expertise, de ander maatschappelijke boosheid, ironie, persoonlijke ervaring of scherpe observaties. Maar in alle gevallen is de gast zelf onderdeel van het programmaformat geworden.
RTL Tonight liet dat misschien wel het duidelijkst zien. Het programma leek bijna volledig opgebouwd rondom duiders. Namen als Astrid Holleeder werden niet alleen gepresenteerd als deskundigen of ervaringsdeskundigen, maar bijna als Hollywoodsterren aangekondigd. De boodschap was duidelijk: de tafel moest het programma dragen. De gezichten aan tafel moesten zorgen voor spanning, autoriteit en herkenbaarheid.
Dat RTL Tonight faliekant mislukte, doet weinig af aan de onderliggende trend. Het probleem zat niet in het idee dat duiders belangrijk zijn, maar mogelijk in de uitvoering, de chemie, het format en de positionering. De behoefte aan bekende mensen die een talkshow kunnen dragen, is juist niet verdwenen.
Dat blijkt ook uit de manier waarop de transfers van duiders de afgelopen weken opnieuw volop in het nieuws stonden. Albert Verlinde keert terug bij Vandaag Inside. Saskia Belleman maakt de overstap naar Pauw & De Wit. Zulke bewegingen worden inmiddels bijna behandeld als tv-transfers. Niet omdat het alleen om journalistieke expertise gaat, maar omdat deze mensen mede het gezicht en de toon van een programma bepalen.
Voor talkshows zijn duiders daarmee meer geworden dan invulling van een onderwerp. Ze zijn onderdeel van de merkidentiteit van een programma. Vandaag Inside is niet alleen succesvol door de onderwerpen die worden besproken, maar door de herkenbare dynamiek tussen de mensen aan tafel. Pauw & De Wit bouwt eveneens aan een eigen universum van vaste gezichten, deskundigen en terugkerende stemmen. De kijker stemt niet alleen af op het nieuws, maar ook op wie erover praat.
Daar zit ook een risico in. Niet iedere duider is automatisch waardevol. De beste vaste gasten brengen iets eigens mee: kennis, timing, humor, ervaring, journalistiek gezag of een scherpe maatschappelijke antenne. De zwakkere variant is de gast die overal iets van vindt, maar weinig toevoegt. Dan verandert duiding in decoratie en wordt de talkshowtafel vooral een carrousel van bekende meningen. Het nieuws rondom de duiders laat duidelijk zien dat de professionele gast in Nederland niet dood is. Hij is juist springlevend. Alleen heeft hij een andere vorm gekregen. De klassieke entertainer met een act is vervangen door de herkenbare duider met een mening, reputatie of expertise. In een tijd waarin talkshows dagelijks moeten concurreren om aandacht, herkenbaarheid en urgentie, is die rol misschien wel belangrijker dan ooit. De tafelgast is niet langer alleen iemand die aanschuift. Hij of zij ís steeds vaker een deel van het programma.
