Sommige verhalen bij de radio blijven verborgen voor de luisteraar, soms maar beter, soms ook jammer ter lering ende, vooral, vermaak. Het zijn de verhalen van programmamakers en technici die zich achter de kuchknop afspelen in een radiostudio en op locatie. Elke maand een nieuw bericht van achter die knop, mogelijk door de tijd niet meer geheel accuraat, licht afgezwakt of aangesterkt.
“Countdown, ten seconds to firing. Ten, nine, eight, seven, six, five, four, three, two, one… Lift off we have a lift off!”
Tot half jaren ’70 begon zo op zeezender Radio Veronica de Lexjo, ’s avonds van 19.00 – 20.00 uur. Het geluid van de lancering van een raket gevolgd door de tune ‘Over under sideways down’ van de Yardbirds. Het aftellen plus raket kwam van een RCA-demoplaatje met stereo-effecten.
De term Countdown zou daarna bij Veronica nog in vele gedaantes opduiken.
Zo was daar het legendarische radioprogramma Countdown Café op Hilversum 3, de hoogtijdagen vonden plaats op vrijdagavond in Anna’s Hoeve, een horecagelegenheid op de weg van Hilversum naar Baarn. Van zowel voornoemd etablissement als betreffende weg is weinig meer terug te vinden. Anna’s Hoeve is door brand verwoest en de weg is teruggegeven aan de natuur.
In de tijd van Anna’s Hoeve werd Countdown Café gepresenteerd door onder meer Alfred Lagarde en Annette van Trigt. Audiotechnisch een bijzondere combinatie, Alfred zijn stem denderde probleemloos op luid niveau de zender op en het met publiek gevulde café in. Maar Annette sprak een aanmerkelijk stukkie zachter. Probeer dat maar eens verstaanbaar te maken in een luidruchtige omgeving. Op enig moment werden door de NOS-technici zelfs akoestische schotten meegezeuld in de reportagewagen waarmee rechts naast het podium een soort commentaarhokje gebouwd werd. Later heeft Kees Baars de presentatiemicrofoon van Annette overgenomen.
Op het podium traden destijds alle bands op die er in die tijd toe deden, van Herman Brood tot Vitesse (niet de voetbalclub) en van Gruppo Sportivo tot The Tower of Power.
Voor de muziektechnici van NOS-radio was dit een wekelijkse uitdaging: buiten in de grote reportagewagen een mooie audiomix maken die live de zender op ging. In die tijd werd er best wel veel kritiek geleverd op NOS-technici die zich nogal eens formeel opstelden, maar de kwaliteit van de muziektechnici stond niet ter discussie.
In tegendeel, de muziektechnici van de radio werden vanwege hun ervaring met live-opnames door Veronica ook aangevraagd voor de verzorging van het livegeluid bij muziekoptredens bij tv-producties.
Zo komen we via deze omweg bij de tv-special van Countdown die op vrijdag 14 mei 1982 in Zaal ’t Heem te Hattem werd opgenomen. De podiumpresentatie werd door Lex Harding verzorgd, het optredend orkest: U2. Maar die avond werd ook een hoofdrol verzorgd door een muziektechnicus van NOS-radio: Gert de Bruijn. Dankzij zijn kennis & kunde én oplettend vermogen werd de allereerste hit van U2 in Nederland een feit: ‘I Will Follow’.
Het verhaal van Gert:
“U2 had ik een jaar eerder ook al eens opgenomen in het Paard van Troje in Den Haag. Ik kende hun muziek en sound dus goed. Voor de Countdown TV-special namen we die avond in Hattem twee optredens op: eerst Powerplay en daarna U2, de band die op dat moment ook buiten Engeland op doorbreken stond. We namen alles op op 24 sporen, zodat we later in de studio in alle rust de nummers zouden kunnen afmixen. Die Studer 24-sporenmachine was een duur apparaat, daar hadden we er dus maar één van. Tapes duurden net iets meer dan een uur, maar het U2-optreden duurde langer, dus we zouden ergens moeten wisselen en als gevolg van die bandwissel één nummer niet kunnen registreren.
Een audioproducer was er niet en ik durfde niet zelf de beslissing te nemen welk nummer dat dan wel zou moeten zijn, dus ik liet Veronica-baas Lex Harding uit de zaal naar de wagen komen om met hem aan de hand van de setlist te overleggen waar we zouden wisselen. Lex, misschien nog niet zo bekend met het U2-repertoire, gaf aan dat we dat dan maar in “I will follow” moesten doen. Ik was destijds groot U2-fan en vond dat juist een topnummer, dus ik heb Lex echt afgeraden om dat nummer op te offeren en aangeraden om in een ander nummer te wisselen. Gelukkig nam hij dat advies over en dat had grote gevolgen…
De geluidsmixage was pas anderhalve maand later, omdat de band dan weer in Nederland zou zijn en de mixage eventueel zou kunnen bijwonen. We waren onze muziekstudio destijds aan het renoveren en we zouden een mooie nieuwe Neve-geluidstafel krijgen. Om alvast te kunnen oefenen met die nieuwe techniek hadden we die tafel ergens in een repetitieruimte in de toenmalige VARA-studio (voorheen het MCO-gebouw, nu Heuvellaan) neergezet. Zag er niet uit dus, maar ik wilde toch graag op die nieuwe tafel de mixage doen en zo geschiedde. De band kwam ook nog even langs en vond het allemaal prachtig, zo prachtig zelfs dat ze later toestemming gaven om nou juist de live-opname van “I will follow” op single uit te brengen en dat werd de eerste U2-hit in Nederland. Zo had ook die nieuwe Neve-tafel al z’n eerste hit voordat die officieel in gebruik was genomen.
De op het label van de single vermelde producer Steve Lillywhite heb ik alleen kort na de opname in Hattem even twee minuten gesproken, maar bij de mixage nooit gezien.
Een jaar later, in 1983, nam ik U2 nog weer een keer op, in België op het Werchter Festival. Ik ben toen op verzoek van de band naar Windmill Lane, de studio in Dublin waar ze al hun platen opnamen, gereisd om de opnames daar af te mixen. Was een leuke ervaring, ook na afloop van de mixage met de mannen in hun vaste kroeg in de buurt waar de laatste ronde heel vroeg (22:30 uur) viel, maar de opdrinktijd nog anderhalf uur duurde, wat rond half elf overvolle tafels opleverde.”
Kees Baars, destijds werkzaam voor Countdown Café als redacteur en presentator, was ook ter plaatse in Hattem:
“Het concert werd voor tv opgenomen, met gebruikmaking van het Countdown Café radiobudget. Eind van de middag heb ik buiten een interview opgenomen voor tv, met alle vier de U2 leden. ’s Avonds deden we de volledige uitzending van Countdown Café, live vanuit ’t Heem, met uiteraard de presentatietafel elders in het gebouw. Voor zover ik me kan herinneren, schakelden we tijdens de uitzending een paar keer naar de zaal, om delen van het concert te laten horen. Na het concert kwamen Bono en The Edge naar de presentatietafel voor een interview”.
Van Kees Baars verscheen in 2020 het boek ‘Ouwe Pik’. Hierin een hoofdstuk over Countdown Café met een foto van Kees in gesprek met Bono en The Edge tijdens dit programma in Hattem.
De door Gert de Bruijn opgenomen en gemixte versie van ‘I Will follow’ stond in september 1982 zes weken in de Top 40. Er zouden voor U2 nog 43 Top 40 noteringen volgen.
Ook het hoesje van de 45 toeren single bevat een stukje radiohistorie. Op de voorzijde zien we Bono op de rug gefotografeerd met een grote U2 vlag in de hand op het podium van Rock Werchter op 4 juli 1982. Helemaal rechtsonder is KRO-radiopresentator Marc Stakenburg duidelijk zichtbaar.
Marc mailt:
“De foto is genomen tijdens Rock Werchter. Die dag interviewde ik ook Bono samen met Jim Kerr. Allemaal voor Hilversum 3. Dat hoesje kwam ik ook tegen in the Music hall of fame in Cleveland. Overigens trad U2 voor het allereerst op buiten de UK in KRO-studio 4”.
Op het label van de vinylsingle staat: “Live recorded by Veronica’s Countdown at Hattem, Holland. 3’48”. Prod. by Steve Lillywhite”.
Het zou niet ongepast zijn geweest als Gert de Bruijn hier vermeld zou zijn.
Foto: voorzijde van de singlehoes, Bono met vlag op het podium van Rock Werchter, 4 juli 1982. Rechtsonder, recht in de camera kijkend: Marc Stakenburg.
Met dank aan Gert de Bruijn, Marc Stakenburg, Benno Roozen en Kees Baars.
Volgende maand Kuchknop 55. Hoe een haasje destijds een rol speelde tijdens sollicitatiegesprekken met radiotechnici.
sybrand.verwer@gmail.com
