De Speld sloeg vandaag weer eens op een gevoelige plek In een satirisch bericht wordt realityster Danny Roelvink opgevoerd die zich verbaast over alle aandacht rond zijn relatiebreuk. „Ik wil met rust gelaten worden”, terwijl zijn privéleven jarenlang juist het belangrijkste onderdeel van zijn publieke bestaan is geweest.
Het is natuurlijk een grap, maar wel eentje die een ongemakkelijke realiteit blootlegt in de huidige mediawereld. Realitysterren, influencers en YouTubers bouwen hun bekendheid steeds vaker op door de grens tussen privé en publiek bewust te laten verdwijnen. Hun woonkamer, familievakantie, ruzie, zwangerschap, bruiloft en relatie worden content. Totdat er iets gebeurt wat níet als content bedoeld was. Dan blijkt die grens ineens toch voor ze te bestaan. Realiteit kan uit twee werelden bestaan en dus ook twee betekenissen hebben. Uiteraard hebben bekende mensen, waaronder reality sterren en influencers die hun dagelijkse bestaan filmen, ook recht op hun privacy. En natuurlijk hebben ze dat ook wel en mogen ze uiteindelijk zelf bepalen wat wel of iet privé blijft. Zelfs iemand die dagelijks voor tv, youtube of TikTok filmt wat hij eet, met wie hij of zij slaapt en waar ze op vakantie gaan.
Wat echter in discussies over privacy opvallend weinig wordt benoemd zijn de verwachtingen die de makers zelf creëren. Wanneer je jarenlang tegen je volgers zegt: kijk mee met mijn leven, dan bouw je ook een persoonlijk merk waarin intimiteit het product is geworden. Het publiek kiest niet voor een realityserie met fictieve personages, maar een vermeende werkelijkheid. Juist het idee dat kijkers „alles” mogen zien, vormt een belangrijk deel van de aantrekkingskracht.
Realitytelevisie heeft dat mechanisme groot gemaakt, sociale media hebben het geïndividualiseerd en laagdrempelig gemaakt. De moderne realityster heeft door social media geen tv-producent meer nodig. Je hoeft er ook geen oude hardrockster, voormalig MTV /Countdown presentator, Volkszanger of Vlaamse keeperlegende voor te zijn. De smartphone is camera, studio, distributiekanaal en marketingafdeling tegelijk. Iedere ochtend kan opnieuw een aflevering beginnen. De ontbijttafel wordt een decor, kinderen worden bijfiguren, vakanties worden formats en relaties krijgen verhaallijnen. Daarmee ontstaat iets merkwaardigs. We noemen het ‘reality’, terwijl iedereen ondertussen weet dat het slechts een zorgvuldig gekozen deel van de werkelijkheid is. Camera’s gaan aan wanneer dat uitkomt, scènes worden gemonteerd, conflicten worden soms uitvergroot en de mooiste momenten belanden op Instagram of TikTok. ‘Echte’ Gooische Meisjes is er groot door geworden. Op woensdag neit saai op de bank, maar ’s ochtends naar de traiteur in Laren, ’s middags met champagne op de sloep in Loosdrecht en in de avond als gast bij een nieuw te openen restaurant in Blaricum. Het is geen werkelijkheid, maar de realiteit is een fictieve versie van de werkelijk. In feite een schijnwereld dus, maar wel een schijnwereld die voortdurend pretendeert echt te zijn en die ook soms echt kan aanvoelen voor de spelers zelf. En precies daar ontstaat de spanning wanneer die zorgvuldig geregisseerde werkelijkheid botst met de echte werkelijkheid. Een relatie loopt stuk, er ontstaat ruzie of een familielid zegt iets wat niet in het gewenste verhaal past. Ineens blijkt het publiek dat jarenlang is aangemoedigd om zich betrokken te voelen in feite een last, want dan komt het meegluren niet zo goed uit..
En dat is misschien wel de grootste verandering die sociale media hebben veroorzaakt. Vroeger bestond er nog een duidelijke afstand tussen artiest en publiek. Een televisiepresentator verscheen om acht uur op televisie en was daarna verdwenen. De ‘paradijsvogels’ zoals Sjef van Oekel, Herman Brood en Silvia Kristel waren gasten bij RUR waar de kijker voor thuis bleef, want zij waren niet dagelijks op het scherm te zien. Tegenwoordig staat een influencer bij wijze van spreken ’s morgens naast je bed, zit hij tijdens de lunch op TikTok en vertelt hij ’s avonds via Instagram Stories wat er thuis speelt. Volgers zijn een dagelijkse metgezel van deze influencers, die meestal een stuk meer beleven de werkende volgens met een 9 tot 5 baan op een saai bedrijventerrein in Zwolle.
Die permanente nabijheid creëert een eenzijdige band waarbij het publiek het gevoel krijgt onderdeel te zijn van het leven van iemand die hem helemaal niet persoonlijk kent. Dit is ook precies het verdienmodel van een influencer. Authenticiteit levert bereik op. Bereik levert volgers op. Volgers leveren commerciële samenwerkingen, programma’s, merchandise en abonnementen op. Hoe persoonlijker de content, hoe sterker vaak de betrokkenheid.
Alleen kunnen er dus privé situaties ontstaan, waarbij die betrokkenheid niet goed uitkomt. Als influencer kun je echter moeilijk jarenlang de voordeur openzetten, mensen uitnodigen binnen te kijken en vervolgens verbaasd zijn dat ze geïnteresseerd raken in wat er achter diezelfde deur echt gebeurt. Daarmee komen ook traditionele media voor een nieuwe vraag te staan. Hoe moet je omgaan met mensen die tegelijkertijd hoofdpersoon, producent en uitgever van hun eigen realityserie zijn? Een ziekte, relatiebreuk of ongeluk is doorgaans niet geregisseerd en dan kan de realiteit soms hard bijten. Influencers en reality sterren hebben dat onderscheid zelf diffuser gemaakt. Privacy is geen schakelaar die je alleen aanzet wanneer de werkelijkheid even niet meer in je eigen format past of even niet uitkomt.
Misschien is dat uiteindelijk waarom de grap van vandaag in De Speld zo goed werkt. Hij gaat nauwelijks over die ene realityster. Hij gaat over een complete mediacultuur waarin mensen beroemd worden door hun leven openbaar te maken en vervolgens ontdekken dat openbaarheid zich niet altijd laat regisseren. Het lastigste onderdeel van ‘Reality’ blijkt dan de werkelijkheid zelf.
