Het recente onderzoek in opdracht van de Magazine Media Associatie en NDP getiteld De MediaCocktail van Nederland laat zien dat een meerderheid van de jongeren bewuster met media wil omgaan. Eindeloos scrollen levert vermoeidheid op, terwijl podcasts, print en andere vormen van langzamere media juist worden gewaardeerd vanwege hun diepgang en ontspanning. Ook zorgen over algoritmen, privacy en manipulatie spelen een rol. De onderzoekers concluderen dat de toekomst niet ligt in oneindige informatiestromen, maar in betekenisvolle en goed gecureerde content.
Dat is een conclusie waar moeilijk tegenin te gaan valt. De behoefte aan selectie, context en duiding beperkt zich bovendien niet tot jongeren. Bestuurders, professionals, toezichthouders en beleidsmakers en het brede publiek ervaren dezelfde overvloed aan informatie en dezelfde moeite om relevante signalen van ruis te onderscheiden. Het probleem van deze tijd is niet dat er te weinig informatie beschikbaar is, maar dat vrijwel alles tegelijkertijd om aandacht vraagt.
Goede contentcuratie wordt daarmee steeds belangrijker. Mensen zoeken niet uitsluitend nieuws, maar vooral houvast. Zij zoeken redacties, makers en organisaties (of algoritmes) die informatie kunnen ordenen, context kunnen bieden en onderscheid kunnen maken tussen wat belangrijk is en wat slechts kortstondige aandacht genereert. In die observatie heeft het onderzoek zonder meer gelijk.
Toch roept de discussie rond dergelijke onderzoeken ook een zekere ongemakkelijkheid op. De conclusie dat sociale media verantwoordelijk zijn voor oppervlakkigheid, afleiding en eindeloos scrollen, terwijl de traditionele media van kranten en tijdschriften worden gepresenteerd als de logische oplossing, heeft soms iets van de bekende reclame-uitspraak: Wij van WC Eend adviseren WC Eend. De bekende blauwe eend staat nu als een gezagsfiguur centraal, omringd door jongeren die aandachtig luisteren terwijl sociale media-symbolen in een put verdwijnen. Het beeld is eenvoudig en herkenbaar. De traditionele gids keert terug en wijst de weg uit de digitale chaos.
De werkelijkheid is echter minder overzichtelijk dan de tegenstelling tussen sociale media en traditionele media suggereert. Vrijwel alle nieuwsorganisaties zijn tegenwoordig zelf zeer actief op TikTok, Instagram, YouTube, Facebook, LinkedIn, X en andere platforms. Redacties optimaliseren koppen voor algoritmen, bouwen communities op en investeren in bereik via dezelfde mechanismen die tegelijkertijd als problematisch worden beschreven. Dat is geen verwijt, maar een economische en technologische realiteit.
Juist daarom voelt het gemakkelijk om de verantwoordelijkheid volledig buiten de eigen sector te plaatsen. De uitdaging ligt immers niet uitsluitend bij sociale media. Ook gevestigde media hebben jaren en jaren sterk gestuurd op bereik, snelheid, engagement en distributie. Het onderscheid tussen platform en uitgever is daardoor minder scherp geworden dan het debat suggereert.
De werkelijke tegenstelling loopt dan ook niet tussen oude en nieuwe media, maar tussen distributie en curatie, tussen overvloed en selectie en tussen aandacht en bereik. Een goede podcast kan meer diepgang bieden dan een krant. Een gespecialiseerde nieuwsbrief kan waardevoller zijn dan een homepage. Een zorgvuldig samengesteld digitaal platform kan meer rust en context bieden dan een traditioneel medium dat volledig is ingericht op maximale aandacht.
Het onderzoek wijst terecht op de behoefte aan betrouwbare gidsen die kwaliteit, transparantie en gebruiksgemak combineren. Die rol is echter zeker niet exclusief voorbehouden aan gevestigde uitgevers. Zij beschikken over ervaring, redactionele processen en professionele standaarden, maar tegelijkertijd ontstaan nieuwe vormen van curatie bij podcasts, gespecialiseerde platforms, nieuwsbrieven en onafhankelijke makers.
Misschien is dat uiteindelijk de belangrijkste les van dit onderzoek. Niet dat jongeren sociale media de rug toekeren en ook niet dat traditionele media automatisch hun positie heroveren, maar dat in een wereld van oneindige distributie opnieuw waarde ontstaat voor degene die zorgvuldig selecteert, context biedt en vertrouwen weet op te bouwen. Wie die rol uiteindelijk het beste vervult, zal niet worden bepaald door het medium zelf, maar door de kwaliteit van de gids in de ogen van de gebruiker.
En WC Eend laat overigens zien dat het prima gelukt is om met de tijd mee te gaan. Als merk is het uitzonderlijk succesvol: niet alleen nog steeds breed verkrijgbaar bij grote retailers, maar ook uitgegroeid tot een Nederlandse uitdrukking voor zelfbelang vermomd als advies.
