De ORF stapt naar de rechter en doet de melding die niemand wilde, maar wil geen cent hogere omroepbijdrage
In mijn vorige blog meldde ik dat op 11 augustus de Stiftungsrat van de Oostenrijkse omroep ORF bijeen zou komen. Deze datum ligt nu achter ons en dus nu het moment om de uitkomst te vertellen, die opmerkelijker is dan ik had verwacht.
Wat er is besloten
De vergadering stond in het teken van personen. De Stiftungsrat benoemde de dertien directieleden die aankomend generaal-directeur Clemens Pig had voorgedragen. Ook keurde het orgaan de jaarrekening over 2025 goed. En daar staat een cijfer in dat ik in mijn vorige blog nog moest openlaten. De opbrengst uit de omroepbijdrage bedroeg vorig jaar 742,4 miljoen euro, tegen 732,2 miljoen in 2024[1]. Maar het punt waar het om ging, stond onder het kopje financiering.
De melding komt er
De ORF schrijft het in zijn eigen persbericht met zoveel woorden. Omdat de inkomsten uit de omroepbijdrage ondanks aanvullende bezuinigingen niet zullen volstaan om de te verwachten nettokosten van de publieke opdracht te dekken, rust op de generaal-directeur de verplichting om toezichthouder KommAustria daarvan in kennis te stellen[2]. Precies de bepaling waar mijn vorige blog om draaide[3].
Daarnaast bereidt de omroep de gang naar het Oostenrijkse constitutionele hof voor. Het standpunt is dat de kortdurende en ingrijpende financieringswijziging in strijd is met de Europese Mediavrijheidsverordening (EMFA) én met de constitutionele financieringsgarantie. En de zin die daarop volgt, is de meest veelzeggende van het hele bericht: vanwege het korte tijdsbestek moet de ORF alle juridische verplichtingen en handelingsmogelijkheden benutten.
Generaal-directeur Ingrid Thurnher heeft die aanpak een paar dagen later ook publiek toegelicht. Eerst een met een rechtsgeleerd advies onderbouwde melding bij KommAustria, met de mededeling dat de kosten van de publieke opdracht niet gedekt zijn. In hetzelfde tempo de gang naar het constitutionele hof. Onverwijld en afgestemd met haar aanstaande opvolger Pig[4].
En toch geen hogere bijdrage
Hier wordt het interessant. Want bij diezelfde gelegenheid ontkende Thurnher nadrukkelijk dat het om een tariefverhoging gaat. Stiftungsrat Peter Westenthaler had tegenover de pers verklaard dat in het orgaan geworsteld werd om een verhoging van de huishoudheffing, voor het geval de bezuinigingen niet zouden volstaan. Thurnher noemde dat een flagrante schending van de geheimhoudingsplicht en wees de mededeling van de hand[5].
Op het eerste gezicht lijkt dat tegenstrijdig. Je meldt bij de toezichthouder dat je inkomsten tekortschieten en tegelijk zeg je dat er van een verhoging geen sprake is. Dat is het niet. Het is precies de figuur die ik in mijn vorige blog beschreef en de ORF voert haar met opvallende discipline uit.
De melding is een wettelijke plicht, geen wens. Zij is de voorwaarde om straks bij de rechter te kunnen volhouden dat de omroep zijn publieke taak niet meer kan uitvoeren. Zonder die melding ligt het weerwoord van de staat klaar: u had het zelf kunnen oplossen. De ORF doet dus wat hij moet doen om de deur naar de rechter open te houden en zegt er in één adem bij dat het doel niet een duurdere omroepbijdrage is maar het terugdraaien van de korting. De aanvraag als toegangsbewijs en niet als redmiddel.
De voorspelling die niet uitkwam
Hans Peter Lehofer, de rechter bij het Verwaltungsgerichtshof wiens analyse aan mijn vorige blog ten grondslag lag, achtte dit scenario mogelijk maar onwaarschijnlijk. Zijn redenering was menselijk. Thurnher zwaait af, Pig moet met de gevolgen leven en zou zijn termijn niet willen openen op ramkoers met het orgaan dat hem net had benoemd.
Maar die voorspelling kwam niet uit en de uitkomst is de omgekeerde. Juist omdat beide directeuren willen procederen, kón de melding niet achterwege blijven. Wie de rechtsgang serieus neemt, moet eerst de stap zetten die politiek het minst aantrekkelijk is en waarmee je geen politieke vrienden maakt. Het afstemmen tussen de zittende en de aankomende generaal-directeur, dat volgens Lehofer een rem zou zijn, is de motor gebleken.
Waar de zaak wordt beslist
Nu verschuift alles naar een vraag die geen politieke maar een rekenkundige is. De externe accountants van de toetsingscommissie moeten beoordelen of de inkomsten werkelijk tekortschieten. En daar wringt het, want de wetgever heeft de ORF tegelijk met de korting ook ruimte gegeven. Het bedrag dat uit de bijdrage mag worden besteed ging van 710 naar 780 miljoen euro en met 742,4 miljoen aan inkomsten in 2025 zit de omroep daar nog onder. Daarbovenop mag hij tot 2029 jaarlijks tot 35 miljoen euro uit de geblokkeerde rekening halen.
Niet toevallig schrijft de ORF dat de inkomsten ondanks aanvullende bezuinigingen niet zullen volstaan. Die toevoeging is geen retoriek maar een bewijsaanbod. De omroep zal moeten laten zien dat hij eerst zelf alles heeft gedaan wat redelijkerwijs kon. De ORF blijft dan ook ondertussen de opgelegde financieringskaders consequent uitvoeren, aldus het persbericht van de ORF van 12 augustus. Uitvoeren en aanvechten sluiten elkaar niet uit; wie alleen het eerste doet, geeft het tweede weg
Onrust in het orgaan zelf
Iets dat mijn vorige blog een wrange wending geeft. Tegen de benoemingen van directieleden stemden de twee door de FPÖ afgevaardigde leden. Christoph Urtz stelde de rechtsgrondslag van de benoeming ter discussie onder verwijzing naar de eisen van de Europese Mediavrijheidsverordening en verlangde meer transparantie bij de selectie. Westenthaler vond dat de leden onvoldoende stukken over de sollicitaties hadden gekregen en kondigde aan de benoeming aan te vechten. Voorzitter Heinz Lederer wees die kritiek af. Na afloop trad ondervoorzitter Gregor Schütze af[6]. In zijn afscheidsbrief noemt Schütze de benoeming van een nieuw directieteam in overeenstemming met de Europese Mediavrijheidsverordening juist het centrale doel van zijn termijn.
In juni doorstond dit orgaan zijn eerste toets aan de Europese mediaregels glansrijk. Twee maanden later wordt diezelfde verordening binnen het orgaan zelf tégen een benoeming in stelling gebracht. Dat is niet alleen ironisch. Het laat zien dat de verordening inmiddels een instrument is dat naar twee kanten werkt en dat is voor een jonge Europese norm nog het beste nieuws van allemaal.
Wenen heeft gekozen
Maar los van het gekissebis, het nieuws is dat de ORF melding doet, naar de rechter gaat en volhoudt dat de omroepbijdrage niet omhoog hoeft. Of dat standhoudt, beslissen straks accountants en rechters. Wenen weegt en laat zien hoe belangrijk zo’n eerste formele stap kan zijn.
[1]Persbericht ORF, ‘ORF-Stiftungsrat: Positiver ORF-Jahresabschluss 2025 genehmigt’, 12 augustus 2026: https://der.orf.at/unternehmen/aktuell/2025-jahresabschluss100.html
[2]Persbericht ORF, aangehaald in voetnoot 2. In dat bericht spreekt de ORF zelf van ongeveer 90 miljoen euro; de parlementaire stukken bij het Budgetbegleitgesetz noemen circa 93 miljoen.
[3]Paragraaf 31, tweeentwintigste lid, ORF-Gesetz: https://www.ris.bka.gv.at/Dokumente/Bundesnormen/NOR40277103/NOR40277103.html. Voor de bedragen van 710, 780 en 35 miljoen euro: zie voetnoot 1 van mijn vorige blog (parlementaire samenvatting bij het Budgetbegleitgesetz 2026, https://www.parlament.gv.at/aktuelles/pk/jahr_2026/pk0565).
[4]Zie onder meer medianet, ‘Kuerzung von ORF-Mitteln: Thurnher kuendigt Verfassungsbeschwerde an’: https://medianet.at/news/marketing-and-media/kuerzung-von-orf-mitteln-thurnher-kuendigt-verfassungsbeschwerde-an-76189.html en Salzburger Nachrichten: https://www.sn.at/panorama/medien/kuerzung-von-orf-mitteln-verfassungsbeschwerde-angekuendigt-art-667069
[5]Zie de bronnen aangehaald in voetnoot 5.
[6]ExtraDienst, ‘Zusammenfassung der Stiftungsrats-Sitzung vom 11. August 2026’: https://extradienst.at/zusammenfassung-der-stiftungsrats-sitzung-vom-11-august-2026/. Over het aftreden en de afscheidsbrief: Leadersnet, ‘Gregor Schuetze verlaesst den ORF-Stiftungsrat’, 11 augustus 2026: https://www.leadersnet.at/news/102661,gregor-schuetze-verlaesst-den-orf-stiftungsrat.html
