Sinds vandaag behoor ik tot de MeshCore-familie. Het apparaatje doet denken aan de ‘bakkies’ waarmee vrachtwagenchauffeurs, zendamateurs en andere radioliefhebbers in de jaren tachtig communiceerden, toen vrijwel niemand nog een mobiele telefoon had. Alleen praat je er niet doorheen. Via een app op je smartphone en een klein LoRa-zendapparaat verstuur je tekstberichten over een energiezuinig radionetwerk. Dat werkt zonder internet, telefoonmast of mobiele provider.
Plug & Play
Voordat ik zover was, moest ik wel uitzoeken hoe het werkte. Het is niet direct een plug&play device met de look and feel zoals Apple producten. Voor een communicatiemiddel in crisissituaties zou dit bij voorkeur zonder technische voorkennis te gebrui ken zijn. Voorlopig oogt MeshCore nog vooral als speelgoed voor techneuten en radioamateurs, maar tijdens een volgende crisis kan zo’n apparaatje ineens aanzienlijk waardevoller zijn dan de nieuwste smartphone.
Stroomstoring Spanje
Dat besef ik vooral als ik terugdenk aan eind april 2025. Ik was in Spanje toen een groot deel van het elektriciteitsnet op het Iberisch Schiereiland uitviel. De storing trof ruim vijftig miljoen mensen in Spanje en Portugal. Ook het mobiele telefoonverkeer, internet, openbaar vervoer, pinautomaten en andere voorzieningen raakten ernstig ontregeld. In sommige gebieden duurde het tot de volgende ochtend voordat de stroomvoorziening volledig was hersteld. Later bleek dat geen cyberaanval, maar een ongecontroleerde stijging van de netspanning en tekortkomingen in de spanningsregeling tot de uitval hadden geleid. Volgens het definitieve Europese onderzoeksrapport was sprake van meerdere technische en operationele factoren die elkaar versterkten.Maar dat wisten we die dag nog niet. In de Spaanse kustplaats Altea merkte ik hoe snel je bij een grootschalige stroom- en communicatiestoring wordt afgesneden van betrouwbare informatie. Was het een hack? Wie zat erachter? Welke landen waren getroffen? Hoelang zou het duren? Was er reden tot paniek? Normaal gesproken volgen we zo’n gebeurtenis van minuut tot minuut via nieuwssites, televisie, radio en sociale media. Nu ontstond er een informatievacuüm. In de plaatselijke dorpskroeg gingen al snel de wildste verhalen rond. De barman vertelde dat hij ‘via via’ had gehoord dat niet alleen Portugal, maar ook Duitsland volledig platlag. Het bleek later noticias falsas, oftewel nepnieuws. Maar niemand kon die informatie op dat moment controleren. Dat is misschien wel een van de gevaarlijkste gevolgen van een grote storing. Niet alleen de stroom valt uit, maar ook ons gezamenlijke zicht op wat er gebeurt. Als betrouwbare informatie verdwijnt, nemen geruchten het binnen enkele minuten over.
Noodcommunicatie
Het platleggen van elektriciteitsnetten, betalingsverkeer en communicatie kan een samenleving meer dan ooit ontwrichten. De openingszet van een toekomstig conflict hoeft allang niet meer te bestaan uit bommen en granaten. Die kan ook onzichtbaar zijn: elektriciteitsnetten ontregelen, betalingsverkeer stilleggen, communicatiesystemen verstoren of belangrijke digitale infrastructuur uitschakelen. Vijandige staten kunnen zo grote delen van een samenleving ontwrichten, terwijl aanvankelijk zelfs onduidelijk blijft wie erachter zit. De bescherming van kritieke infrastructuur, communicatienetwerken en civiele voorzieningen behoort daarom inmiddels nadrukkelijk tot onze defensie en nationale weerbaarheid. Noodcommunicatie is daarmee geen hobbyproject voor een paar techneuten. Daar ligt niet alleen een taak voor de overheid. Ook ziekenhuizen, veiligheidsregio’s, supermarkten, energiebedrijven en telecomaanbieders moeten weten hoe zij blijven functioneren en communiceren wanneer reguliere voorzieningen uitvallen.
Een belangrijke rol is daarbij weggelegd voor nieuwsorganisaties. NOS, RTL, regionale omroepen en dagbladen moeten niet alleen nadenken over de vraag hoe hun redacties tijdens een crisis kunnen blijven produceren. Ze moeten ook weten hoe ze het publiek nog bereiken wanneer websites, apps, televisie en mobiele netwerken niet meer functioneren. De overheid vraagt burgers inmiddels nadrukkelijker om zich voor te bereiden op situaties waarin stroom, water en internet langere tijd uitvallen. De batterijradio blijft daarbij belangrijk. Niet voor niets wordt geadviseerd om een radio op batterijen of een opwindbare radio in het noodpakket te hebben. Maar radioverkeer gaat voornamelijk één kant op. Een decentraal tekstnetwerk kan daarom een waardevolle extra communicatielaag vormen.
Extra vangnet
MeshCore is zo’n netwerk. Berichten worden via kleine radioapparaten en tussenliggende repeaters doorgestuurd. Het systeem heeft geen centrale internetserver nodig en kan met batterijen of zonne-energie langdurig operationeel blijven. De techniek is open source en maakt zowel versleutelde privéberichten als openbare kanalen mogelijk. MeshCore is echter niet onkwetsbaar. Het netwerk heeft voldoende repeaters, opgeladen apparaten, goede antennes en actieve beheerders nodig. Het bereik wordt bovendien beïnvloed door gebouwen, landschap en de plaatsing van de apparatuur. Ook de capaciteit is beperkt. Het is dus geen vervanging van internet, mobiele telefonie of professionele noodcommunicatie. Het is evenmin een wondermiddel dat tijdens iedere ramp automatisch blijft functioneren. Maar voor korte tekstberichten kan het wel een waardevolle terugvalvoorziening zijn.
Mediastad
Hilversum lijkt hierin het voortouw te nemen. De gemeenteraad stemde vrijwel unaniem voor een proef met een MeshCore-repeater op de raadhuistoren. Door de hoogte kan zo’n communicatieknooppunt een groot deel van de stad bestrijken. Het is een relatief kleine investering waarmee inwoners, vrijwilligers, maatschappelijke organisaties en mogelijk ook mediabedrijven kunnen experimenteren. De pilot werd met 34 stemmen voor en één tegen aangenomen. Maar alleen een antenne op het raadhuis maakt nog geen noodnetwerk.
MeshCore en vergelijkbare systemen zoals Meshtastic hebben pas werkelijk waarde als ze vóór een crisis worden ingericht, getest en gebruikt. Tijdens een stroomstoring nog snel een app downloaden, firmware installeren en de juiste regionale kanalen zoeken, werkt natuurlijk niet. De techniek zal daarom uit de nerdhoek moeten komen. Apparaten moeten eenvoudiger worden, vooraf ingesteld zijn en zonder ingewikkelde handleiding kunnen worden gebruikt. Op strategische plekken zijn repeaters met noodstroom of zonnepanelen nodig. Denk naast de raadhuistoren bijvoorbeeld aan het Media Park, ziekenhuizen, zorginstellingen en toekomstige noodsteunpunten.
Nieuwsorganisaties
Nieuwsorganisaties zouden gezamenlijk een vooraf ingericht en herkenbaar noodkanaal kunnen beheren waarop uitsluitend gecontroleerde berichten worden verspreid. Redacties kunnen oefenen met het publiceren van korte noodberichten buiten internet en mobiele netwerken om. Ook zijn afspraken nodig over wie berichten mag plaatsen, welke informatie voorrang krijgt en hoe de betrouwbaarheid van de afzender kan worden gecontroleerd. Publieke omroepen kunnen met een kleine investering hierin juist hiermee hun ultieme bestaandsrecht verlenen.
Want hoe weet een gebruiker tijdens een crisis dat een bericht werkelijk afkomstig is van de gemeente, een veiligheidsregio, NOS of een regionale omroep? Zonder herkenbare en betrouwbare afzenders kan de dorpskroeg van Altea zich eenvoudig verplaatsen naar een digitaal noodkanaal. Niet iedere Nederlander hoeft morgen een MeshCore-zender te kopen. Wel is voldoende dekking, kennis en organisatie nodig om buurten met elkaar en met officiële informatiepunten te verbinden. Een netwerk van beheerders, vrijwilligers en apparaten op strategische locaties kan al een belangrijk verschil maken. Mijn nieuwe MeshCore-apparaatje lijkt in rustige tijden zonder conflictsituaties vooral interessant speelgoed. Toch kijk ik er na mijn ervaring in Spanje anders naar. Zodra de stroom, zendmasten en internetverbindingen uitvallen, is een smartphone vooral een dure zaklamp.
Hilversum noemt zichzelf Mediastad. Dan moet de stad niet alleen nieuws kunnen maken wanneer alles normaal functioneert, maar het ook kunnen verspreiden wanneer de gebruikelijke media uitvallen. Misschien is het belangrijkste communicatienetwerk van de toekomst daarom niet het netwerk met de hoogste snelheid, maar het netwerk dat overblijft wanneer alle andere netwerken stilvallen.
RICHARD OTTO
Lees ook:
