Ook binnen de regionale journalistiek is de vraag naar digitale innovatie actueler dan ooit. Redacties moeten dagelijks honderden verhalen verwerken, steeds meer platforms bedienen en tegelijkertijd dezelfde journalistieke kwaliteit blijven leveren. Dat vraagt om andere manieren van werken. Niet omdat de journalist overbodig wordt, maar juist omdat zijn of haar tijd steeds waardevoller wordt. Vanuit die gedachte ontstonden de eerste experimenten rond digitale innovatie en wij spraken mensen van twee regionale redacties hierover.
Die zoektocht levert inmiddels verrassende toepassingen op. Zo wordt AI ingezet om urenlange raadsvergaderingen overzichtelijk te maken en helpt dezelfde technologie redacties om uit honderden regionale nieuwsverhalen precies die onderwerpen te selecteren die jongeren aanspreken op Instagram en TikTok. Twee totaal verschillende toepassingen, maar met dezelfde gedachte erachter: technologie ondersteunt de journalist, niet andersom. ‘AI is voor ons vooral een hulpmiddel’, zegt Quintin Wierenga die zich bij RTV Utrecht bezighoudt met Online ontwikkeling & innovatie. ‘Het vervangt het menselijke proces niet. Uiteindelijk blijft de redacteur degene die bepaalt wat belangrijk is en hoe een verhaal wordt verteld.’
Dat uitgangspunt zie je misschien wel het duidelijkst terug bij Omroep Flevoland. Daar ontstond de innovatie niet vanuit een technisch idee, maar vanuit een dagelijkse frustratie op de redactie. Vrijwel iedere avond vergaderen gemeenteraden over woningbouw, verkeer, veiligheid, financiën en tal van andere onderwerpen. Dat betekent voor journalisten niet alleen aanwezig zijn of meekijken, maar ook uren aan beeldmateriaal terugkijken, aantekeningen maken en vervolgens bepalen of er überhaupt nieuws in de vergadering zit. Koen Peeters van Omroep Flevoland: ‘Je bent soms twee uur een vergadering aan het terugkijken, maakt ondertussen aantekeningen en schrijft daarna pas een bericht,’ vertelt hij. ‘Tegelijkertijd zag ik dat je tegenwoordig heel eenvoudig transcripties van audio en video kunt maken. Toen dacht ik: als je die technieken aan elkaar koppelt, moet dat toch slimmer kunnen?’
Die gedachte groeide uit tot een praktisch hulpmiddel. Transcripties van uitzendingen van gemeentelijke vergaderingen leveren binnen enkele minuten een overzicht op van alles wat is besproken. Niet om direct te publiceren, maar als hulpmiddel voor de redactie. ‘Je hebt eigenlijk een collega die die hele vergadering alvast heeft bekeken,’ zegt hij. ‘Je ziet meteen waar twintig minuten over is gesproken, waar discussie ontstond en welke onderwerpen nauwelijks aandacht kregen.’
Voor een journalist betekent dat een enorme tijdwinst. Niet langer hoeft iedere minuut beeldmateriaal opnieuw te worden bekeken. AI wijst de weg, waarna de redacteur zelf bepaalt waar hij of zij verder induikt. Maar juist op dat punt wordt ook duidelijk waar de grens ligt. Een computer weet namelijk niet wat er maanden eerder speelde. AI kent de politieke gevoeligheden niet, herkent geen lokale geschiedenis en weet niet welke bronnen eerder over een onderwerp zijn gesproken. ‘De samenvatting gaat alleen over wat tijdens die vergadering is gezegd,’ legt hij uit. ‘De context ontbreekt. Als raadsleden alleen een adres noemen, weet AI niet dat daar misschien al maanden een gevoelig dossier achter zit. Daar heb je echt de kennis van een journalist voor nodig.’ En precies daar begint het journalistieke werk. De eigenaar bellen…De verantwoordelijke wethouder om een reactie vragen en controleren of nieuwe ontwikkelingen passen binnen een langer lopend dossier. Pas dan ontstaat een nieuwsverhaal. ‘AI helpt mij aan de voorkant van het proces,’ vat Peeters samen. ‘Het echte journalistieke werk begint daarna pas.’
Nieuwe generatie
Diezelfde gedachte komt terug bij een heel ander vraagstuk waar regionale omroepen al langer mee worstelen: hoe bereik je een generatie die nauwelijks nog een regionale nieuwssite bezoekt? Jongeren consumeren nieuws anders dan tien jaar geleden. Ze scrollen door TikTok en Instagram, bepalen in een fractie van een seconde of iets hun aandacht trekt en verwachten content die aansluit bij hun leefwereld. Dat vraagt om een andere manier van denken. Niet alleen over de vorm waarin nieuws wordt aangeboden, maar ook over de selectie van verhalen. ‘We wilden jongeren bereiken op de plekken waar zij al zitten,’ vertelt Quintin Wierenga van RTV Utrecht. ‘Daarom is door de regionale omroepen gekozen voor een apart merk op Instagram en TikTok, met content van de regionale omroepen die beter aansluit bij die doelgroep: EWA!’
Daarachter schuilt een enorme logistieke uitdaging. Iedere dag produceren de dertien regionale omroepen samen honderden nieuwsverhalen. Alleen al het doornemen van die stroom kost een redacteur veel tijd en tegelijkertijd wil je voorkomen dat juist dat ene verhaal, dat jongeren aanspreekt, tussen alle berichten verdwijnt. ‘We hebben soms richting de vierhonderd verhalen per dag,’ legt Quintin uit. ‘Dan kan het zomaar gebeuren dat je precies dat ene verhaal mist waarvan jongeren zeggen: dit wil ik zien.’ Om dat probleem op te lossen, werd AI niet ingezet om artikelen te schrijven, maar om slimmer te zoeken.
Iedere ochtend worden alle regionale nieuwsverhalen automatisch verzameld. Vervolgens analyseert AI de titels en beschrijvingen aan de hand van vooraf opgestelde criteria. Gaat het over studenten? De woningmarkt? Geldzorgen? Sport? Influencers? Gezondheid of popcultuur? Dan komt het verhaal automatisch hoger op de lijst voor de social media-redactie. ‘We hebben in de prompt heel duidelijk beschreven waar jongeren vaak op aanslaan’, vertelt hij. ‘Onderwerpen als wonen, gezondheid, geldzorgen, sport en entertainment. AI maakt vervolgens een eerste selectie van tien verhalen die daar goed bij passen.’
Daarmee is het werk van de redacteur overigens nog lang niet klaar. Integendeel. Juist na die eerste selectie begint het journalistieke proces opnieuw. Welke invalshoek past bij Instagram? Welk beeld trekt de aandacht? Is een korte video beter dan een fotocarrousel? Welke caption maakt nieuwsgierig zonder de inhoud geweld aan te doen? ‘Dat is echt aan de redacteur,’ zegt Quintin. ‘AI helpt ons om geen interessante verhalen over het hoofd te zien, maar uiteindelijk bepaalt een mens hoe het verhaal wordt verteld. Het vervangt het menselijke proces niet.’
Keuzes maken
Ook bij de vervolgstappen ondersteunt kunstmatige intelligentie vooral het werkproces. Een tool kan bijvoorbeeld een eerste versie van een caption schrijven of een lang nieuwsartikel samenvatten tot een korte tekst die geschikt is voor sociale media. Daarmee besparen redacteuren tijd, terwijl zij zelf verantwoordelijk blijven voor de uiteindelijke inhoud. ‘Bij elk stapje van het proces kan AI helpen,’ zegt Quintin. ‘Maar de journalist blijft degene die de keuzes maakt.’
Dat laatste is misschien wel de belangrijkste overeenkomst met het project rond de raadsvergaderingen. In beide gevallen draait het niet om het vervangen van journalisten, maar om het slimmer inzetten van hun tijd. Repetitieve werkzaamheden worden geautomatiseerd, zodat er meer ruimte ontstaat voor journalistieke afwegingen. Toch levert die ontwikkeling ook nieuwe dilemma’s op. Want als AI steeds beter begrijpt welke onderwerpen goed scoren op sociale media, ontstaat automatisch de vraag hoeveel invloed die data mogen krijgen op journalistieke keuzes. Quintin kent die discussie maar al te goed. ‘Je weet inmiddels welke onderwerpen veel aandacht trekken. Ongelukken doen het vaak goed, net als persoonlijke verhalen of onderwerpen waar veel emotie in zit. Maar je moet altijd journalistieke afwegingen blijven maken. Je wilt niet alleen voor de kliks gaan.’
Juist daarin schuilt volgens beide geïnterviewden de echte betekenis van digitale innovatie. Niet de techniek bepaalt de journalistiek, maar de journalist bepaalt hoe techniek wordt ingezet. AI helpt om sneller informatie te verwerken, grote hoeveelheden data te ordenen en kansen zichtbaar te maken. De nieuwsgierigheid, de kritische vragen en het vermogen om verhalen in de juiste context te plaatsen blijven mensenwerk.
BAS HAKKER
Lees ook de reeks:
WAARDEER DIT ARTIKEL!
Als je dit artikel waardeert en je waardering wilt laten blijken met een kleine bijdrage, dan kan dat. Zo help je onafhankelijke mediajournalistiek in stand houden.
