Peter Vlemmix (Ongehoord Nederland): Zetten ze ons uit het bestel, dan verliest de publieke omroep voor een groot deel zijn geloofwaardigheid

Ongehoord Nederland vindt dat de omroep door de stapeling van controletrajecten op zowel de journalistieke kwaliteit als de financiële governance onder veel te zwaar toezicht staat. Dat blijkt uit het zojuist verschenen jaarverslag over 2025. De strenge controle voelt overdreven, omdat de feiten volgens het jaarverslag laten zien dat het beeld rond de omroep is genormaliseerd.

Daarnaast kost de juridische begeleiding veel tijd en geld, een van de redenen waarom de omroep vorig jaar bijna 900.000 euro verlies maakte. Er liepen gelijktijdig vijf juridische trajecten en rechtszaken die samen ruim 500.000 euro opslokten. In het eerste kwartaal van dit jaar ging het alweer beter.

Het aantal leden daalde met ongeveer 4.000 tot ruim 34.000, een tendens die zich bij vrijwel alle omroepen voordoet, met uitzondering van Omroep MAX.

Het aantal klachten dat bij de Ombudsman binnenkwam over programma’s van ON, vertoont een sterk afnemende tendens, zo meldt de omroep, die eraan toevoegt dat de genoemde cijfers relevant zijn ‘omdat ze het narratief ontkrachten dat Ongehoord Nederland structureel en disproportioneel de journalistieke code zou schenden’. De sterke controle staat niet in verhouding tot de aard en omvang van de geconstateerde tekortkomingen, zo wordt in het jaarverslag vastgesteld. De omroep pleit voor een meer gecoördineerde en proportionele benadering van het toezicht, in lijn met de beginselen van evenredigheid en rechtszekerheid.

Dat het aantal klachten sterk is verminderd, wijst volgens Ongehoord Nederland op een normalisering van de verhouding tussen de omroep en het publiek en op het feit dat maatregelen die zijn genomen om de journalistieke kwaliteit te verbeteren, blijken te werken.

Afwikkeling van zaken duurt lang

Al het juridische gedoe houdt algemeen directeur Peter Vlemmix in ieder geval aardig van de straat. ‘Mijn dagtaak bestaat voor een flink deel uit het afwikkelen van juridische zaken’, zegt hij. Hij geeft toe dat de druk ook wordt veroorzaakt door wat er de afgelopen anderhalf jaar intern in de organisatie is misgelopen. ‘Het gaat vooral om oude zaken, maar ook om een behoorlijk aantal publicaties die de Ombudsman over ons heeft geschreven en bezwaarprocedures die nog lopen tegen het Commissariaat voor de Media.’

Zo vorderde het Commissariaat volgens Vlemmix dat een migratie-kritische column van sociale media verwijderd moest worden, een verzoek waaraan ON niet heeft voldaan, ‘omdat het verwijderen van een opiniestuk niet past binnen een pluriform bestel en in strijd is met de journalistieke vrijheid’.

Hij is kritisch op alweer het volgende controletraject, namelijk dat van de visitatiecommissie die het functioneren van de publieke omroep moet evalueren.

‘Met één been buiten het bestel’

Vlemmix: ‘Het eindrapport had er zestig dagen geleden al moeten liggen. Dat het er niet is, blokkeert de discussie over de oprichting van omroephuizen. Het geeft de andere omroepen het argument om te zeggen: “Met die gasten kun je niet in een omroephuis, want er komt een visitatierapport aan waarvan we horen dat er nogal wat in staat.” De omroepen zeggen naar aanleiding daarvan: “Wij gaan lekker met zijn tienen verder.” Het staat ook letterlijk in een brief die de omroepen schreven: met Ongehoord Nederland kunnen we niet uit de voeten vanwege de inhoud en governance, terwijl ze het wel belangrijk vinden dat die geluiden uit de samenleving gehoord worden. Dan gaan die omroepen dus op de stoel van OCW,  de Ombudsman en het Commissariaat zitten. Daardoor worden we in zekere zin al met één been buiten het bestel gezet. Ze moeten ons niet, ze moeten ons geluid niet en klachten over bestuurlijke onrust worden er allemaal met de haren bij gesleept. Maar bij elke omroep is er wel wat. De publieke omroep zal voor een groot deel van het publiek voorgoed zijn geloofwaardigheid kwijt zijn als Ongehoord Nederland op deze manier uit het bestel wordt geduwd.’

‘We gaan ons inhoudelijk niet aanpassen’

In welke richting het met die visitatiecommissie zal gaan, staat nog in de sterren geschreven. ‘Er is in eerste instantie één gesprek geweest. We hebben passages ter beoordeling gekregen. Laten we zeggen dat er een gemengd beeld lag: sommige dingen waren goed, andere niet. Er stonden ook dingen in die niet klopten. Het lijkt erop dat de visitatiecommissie nogal zwaar leunt op oordelen van de Ombudsman, waarvan we in een gesprek — onder andere met de Ombudsman zelf — hebben vastgesteld dat die in een aantal gevallen te hard zijn aangezet. Het is goed dat de Ombudsman er is, maar het is geen instituut dat boven iedere kritiek verheven is. We hebben bijna driehonderd pagina’s aan repliek neergelegd. Hoe het ook zij: we gaan ons inhoudelijk niet aanpassen, spelletjes of een kookprogramma uitzenden zodat we nog een baantje hebben? Daarvoor zijn we niet het bestel binnengekomen.’

Bij welk omroephuis zou je je thuisvoelen?

‘Als je buiten in de regen staat, ben je blij als je ergens een dak boven je hoofd krijgt, maar die fase zijn we wat mij betreft nu wel voorbij. Ik ga niet als een schooier ergens aan de deur kloppen. Er zijn gesprekken geweest met een omroephuis waarmee we potentieel zouden kunnen samenwerken. Maar ze zeiden dat we nooit of te nimmer een bestuurder mochten afvaardigen. “Wie gaat ons belang dan verdedigen?”, was de vraag. Dat zouden zij dan wel doen. Kom op zeg! Sommige omroepbestuurders denken dat het Mediapark hun eigendom is.’

Is het geen vervelend idee om in Hilversum helemaal geen vrienden te hebben?

‘Daar kan ik goed tegen. Het interesseert me niets. We zijn erbij gekomen omdat er een geluid ontbrak. Voor die mensen zit ik daar. Ik vind het hypocriet om altijd maar te praten over het belang van pluriformiteit, maar als het er in de praktijk op aankomt, wordt er van alles verzonnen om dat niet waar te hoeven maken.’