Sommige verhalen bij de radio blijven verborgen voor de luisteraar, soms maar beter,
soms ook jammer ter lering ende, vooral, vermaak. Het zijn de verhalen van
programmamakers en technici die zich achter de kuchknop afspelen in een radiostudio en
op locatie. Elke maand een nieuw bericht van achter die knop, mogelijk door de tijd niet
meer geheel accuraat, licht afgezwakt of aangesterkt.
De ene doorstart is de andere niet, in het bedrijfsleven spreken we van een doorstart wanneer na een faillissement een onderneming nieuw leven wordt ingeblazen. Of een vliegtuigpiloot ontdekt dat de landingsbaan te kort is of het toestel te lang, dus i.p.v. een risicovolle landing maakt het toestel een doorstart voor een hernieuwde poging.
In de radiowereld is ‘een doorstart’ een begrip. In de analoge tijd, vorige eeuw, ging dat als volgt: een plaat loopt af, de dj start zo mogelijk in de juiste maat en toonsoort een jingle uit een Sonifex jinglemachine en aan het slot van de jingle de volgende plaat, of, simpeler nog, plaat is afgelopen en handmatig wordt de volgende deun gestart van vinyl of cd zonder tussenkomst van een jingle.
Met de komst van muziek uit de computer is zo’n doorstart te automatiseren.
Een gekend systeem uit de vorige eeuw is Dalet, ontwikkeld in Frankrijk. In de tweede helft van de jaren ’90 was dit programma in gebruik bij diverse commerciële en publieke radiozenders.
In een Nederlandstalige manual lezen we een korte beschrijving over Dalet:
‘Dalet is een verzameling op elkaar afgestemde computerprogramma’s, die samen het hele uitzendproces voor radio beslaan: opnemen, monteren, bewaren, draaiboek maken, uitzenden, archiveren en administreren’.
Om uit te zenden gebruikte je de Navigator, de lijst met te draaien platen stond hier op volgorde in. Voor een montage startte je de editor die Surfer heette. Alles werd uiteraard in een database opgeslagen: Dbman. Programma voorbereiden door een klok te maken in Dalet: Edlog is je man.
Alle te draaien platen werden dus van bovenaf uitgespeeld in de Navigator. In deze platenlijst kon je een doorstart maken met behulp van een pijltje. Dus het pijltje geeft aan dat de ene plaat automatisch volgde op zijn voorganger. Maar met dat pijltje was iets vreemds aan de hand. Bekijk de foto: op het moment dat de plaat ‘Start me through’ een grote hit van The Rolling Stones is afgelopen, start het volgende nummer: ‘Start es lekker door’ van het carnavalsduo De Deurstarters. Het zou logisch zijn dat dit pijltje áchter ‘Start me through’ zou staan en naar beneden wijst. Om daarmee aan te geven dat de plaat eronder ‘Start es lekker door’ lekker wordt doorgestart. Maar nee, het pijltje staat juist achter de laatste plaat. Uitermate vreemd maar we wisten niet beter.
Ferry Maat reageerde in juni 2020 op een column van Patrick Kicken op deze site:
‘Dat was in 2003 mijn kennismaking met Dalet, in de oude AVRO-studio aan de ’s-Gravelandseweg in H’sum waar Michiel Veenstra me wegwijs maakte. De start van het “nieuwe” Radio Veronica voordat we verhuisden. Ik haatte het systeem dusdanig dat ik bij een van de crashes een diepe voetafdruk in de isolatie van een studiomuur trapte, hetzelfde herhaalde zich trouwens in de Veronica studio in Naarden waar ik ook mijn schoen uit frustratie in de studiowand plantte. We hebben er toen maar een kastje voor geschoven… Wat een verschrikkelijk onlogisch K-U-T systeem vond ik dat! Geweldig was het moment dat op een dag een ploeg Fransozen een rondleiding in de studio kreeg en ik toevallig aan ’t bleppen was. Vraagt een van de gasten aan me hoe ik Dalet vond… Nou die kreeg ‘m recht voor z’n raap – een onlogisch systeem dat uitgevonden was door technici die de ballen verstand van rockradio hadden. Neem alleen al die pijltjes die precies verkeerd om werkten… Het bleek de directie van Dalet Frankrijk te zijn; ik heb me echt onsterfelijk gemaakt :-).’
Het Franse systeem werd in ons land geïmporteerd door Music & Images (M&I) in Hilversum.
Toen Dalet toe was aan een opvolging, heeft M&I het programma OmniPlayer ontwikkeld. Zowel visueel als in gebruik lijkt dit veel op Dalet, daar lette niemand verder op, als het maar werkt. De Navigator heet nu Multiplayer, daarin staat de hele platenlijst. Nieuwe software leent zich bij uitstek om onlogische zaken te corrigeren of aan te passen. Dus hét moment om het omstreden pijltje van Dalet in Omniplayer de juiste kant op te laten wijzen.
In een uitgebreide mail vertelt Remco Kuijer van M&I:
‘Voor zover ik me nog kan herinneren is de “Dalet mode” inderdaad ooit ontstaan uit het diepgewortelde dj-instinct: “alles is prima, zolang het maar niet anders is”.
Ik werk inmiddels meer dan 25 jaar bij M&I, ooit als beginnende C++ developer, doorgegroeid naar R&D manager van een team van 4 ontwikkelaars voor onze producten OmniPlayer en Nimbus en daarbij ben ik ook onderdeel van het M&I Management Team.
OmniPlayer is ‘mijn kind’, ik heb bij de geboorte gestaan en zijn hele leven meegemaakt tot wat het nu is (met gebruikers in Nederland, Duitsland, Italië, België, Canada en nog meer).
In de eerste versie van OmniPlayer (OmniPlayer 1) hadden we inderdaad de chain weergave anders gemaakt dan hoe de chain werd getoond in Dalet 5.1. Logischer, volgens ons.
Echter, voor zover ik me kan herinneren, is dat de eerste dj’s die met MultiPlayer werkten (of testten, dat weet ik niet meer) regelmatig collectief in de war raakten van deze nieuwe weergave.
Ik weet nog dat we hier bij M&I intern een discussie over hebben gevoerd of we daar iets aan moesten gaan veranderen naar aanleiding van de klachten die we over deze “afwijking” kregen. Aan de ene kant wil je natuurlijk dat je software zich logisch gedraagt en dat je ontwerp gebruikt wordt zoals bedoeld, maar aan de andere kant wilden we een zo laagdrempelig mogelijk stuk nieuwe software bieden waar iedereen snel en makkelijk aan wennen kon. Dat heeft destijds (in juni 2009) dus inderdaad geleid tot een nieuwe instelling in het settingsscherm van Single- en MultiPlayer, waarmee de chain display mode kon worden gewijzigd van “OmniPlayer mode” (ons ontwerp) naar “Dalet mode”.
Een screenshot uit OmniPlayer 1 en E2: Single- en MultiPlayer settings:
Waarvan de default waarde op “OmniPlayer mode” staat, maar waar deze bij een aanzienlijk deel van de (oud Dalet) gebruikers dus op “Dalet mode” werd gezet en daar vandaag de dag nog steeds op staat. Op deze plekken wennen nieuwe beginnende dj’s op hun beurt ook aan deze weergave. Dus we zullen hier nog lang mee te maken hebben. Onze nieuwe gebruikers (radiostations die overstappen vanaf een ander playoutsysteem) laten deze mode doorgaans op “OmniPlayer mode” staan, omdat deze weergave voor hen het meest logisch is.
Toen we later OmniPlayer E2 op de markt brachten, hebben we deze keuzemogelijkheden hetzelfde gehouden. Bij OmniPlayer 3 bestaan ze nu nog steeds, maar met andere namen: “Chain to next” en “Chain from previous”. Want blijkbaar geldt ook in software: je kunt alles vernieuwen, zolang je maar één knop laat zitten “zoals vroeger” en begint het al snel op cultureel erfgoed te lijken.
Een screenshot uit OmniPlayer 3: Single- en MultiPlayer settings:
Het zijn andere namen, maar met exact dezelfde uitwerking als voorheen. Voor onze “oude” dj’s kan dus nog steeds gekozen worden voor de mode die ze gewend zijn en ze hoeven daardoor niet in de war te raken.’
Samengevat: een dj vindt iets nieuws prima, als er maar niets verandert.
Een andere vorm van doorstarten hanteerde Lex Harding. Tot begin 1989 presenteerde hij bij Radio Veronica, toen nog onderdeel van de publieke omroep, de Top 40. Nog geen Dalet, gewoon cd-spelers voor de plaatjes en Sonifexen voor de jingles. Maar als baasje van de radio was Lex ook nog een druk baasje. Tijdens de Top 40 kreeg hij regelmatig te maken met nieuwe vormgeving of een promo voor een komende uitzending op radio of tv. Voor Lex was het als druk baasje ondoenlijk om al die spotjes vooraf af te luisteren. In de befaamde Veronica Studio 3, boven de ingang van het blauwwitte pand aan het Lapersveld, stonden 5 Sonifexen en twee Studer cd-spelers opgesteld. Links naast de eerste Sonifex was een knop te vinden met de tekst ‘Kettingstart’. Was deze geactiveerd, dan startten de jinglemachines achterelkaar: spotje in Sonifex 1 afgelopen, nummer 2 start, enzovoort. In de laatste Sonifex stopte Lex altijd een naamjingle, daarvan wist hij uiteraard hoe die eindigde. Aansluitend een plaatje uit een cd-speler en weer was de luisteraar getuige van een succesvolle doorstart op Radio 3.
Tot slot nog een verborgen ‘easter egg’ in Omniplayer waarvan Harold de Groot, voormalig CEO van M&I, het bestaan niet wist. Ik sprak hem december vorig jaar tijdens het afscheid van een NPO-collega in het Radiohuis op het Mediapark te Hilversum. Ik vertelde hem dat ik het grappig vond dat de naam van het bedrijf is terug te vinden in het programma OmniPlayer. De tweede, derde en vierde letter immers vormen de naam van het bedrijf. Daar keek hij van op, dat had hij nog nooit gehoord! Maar na een korte overdenking vond hij, met een brede glimlach, dat hij dat destijds toch weer mooi zelf had verzonnen.
Foto: Het onlogische doorstartpijltje in de Navigator van Dalet. Logisch zou zijn: pijltje wijst naar boven of het pijltje staat bij de bovenste plaat en wijst naar beneden.
Met dank aan Remco Kuijer, Director of R&D | M&I Management Team.
Volgende maand Kuchknop nummer 52. In 1983 werd een nieuwe set gebouwd voor radio-uitzendingen op locatie die niet stormbestendig bleek.
sybrand.verwer@gmail.com
Geef als eerste een reactie