Waarom Spanje zoveel Nederlandstalige radiostations heeft

Spanje kent verschillende Nederlandstalige radiostations, vooral aan de Costa Blanca en Costa del Sol. Dat is het resultaat van tientallen jaren Nederlands toerisme, emigratie en commerciële radio-initiatieven. Wat begon als vakantieradio, groeide uit tot lokale radio voor Nederlanders en Vlamingen die permanent of een deel van het jaar in Spanje verblijven. De geschiedenis gaat zelfs terug tot Radio Veronica in de jaren zestig.

Al in 1968 verzorgde Radio Veronica speciale radioprogramma’s op Mallorca. Vanaf 15 juli waren via het lokale Radio Popular de Mallorca dagelijks twee uur Engelstalige uitzendingen te horen, onder meer gepresenteerd door voormalig Radio Caroline-dj Robbie Dale. De programma’s werden in Hilversum opgenomen en per vliegtuig naar Mallorca gebracht. In 1975 probeerde Radio Mi Amigo-eigenaar Sylvain Tack samen met Lex Harding commerciële radioprogramma’s voor Nederlandse vakantiegangers aan de Costa Brava op te zetten, zo beschrijft radiohistoricus Hans Knot. Een volgende stap volgde op 1 maart 1980 met de start van Radio Club Holandés. Dit dagelijkse commerciële radioprogramma richtte zich op Nederlandse en Vlaamse toeristen en overwinteraars. Het programma werd aanvankelijk uitgezonden via een lokaal radiostation in Marbella. Later volgden onder meer Girona, Alicante en Mallorca.

Overwinteraars

Opmerkelijk genoeg lag aan het ontstaan van Radio Club Holandés niet alleen een commerciële gedachte ten grondslag. Het initiatief kwam mede voort uit het Nederlandse toeristenpastoraat, dat constateerde dat veel overwinteraars in Spanje met eenzaamheid kampten. Vooral oudere Nederlanders spraken nauwelijks Spaans en hadden weinig contact met de lokale bevolking. Nederlandse kranten waren bovendien moeilijk verkrijgbaar. Journalist Pierre Claessens ontwikkelde daarom een radioprogramma met Nederlandse muziek, regionaal nieuws en praktische informatie. Ook werd aandacht besteed aan contactmogelijkheden voor Nederlanders in de regio. Een deel van de uitzendingen werd in Nederland geproduceerd, onder meer in de studio van TROS-medewerker Ad Roland in Culemborg. Actuele informatie werd telefonisch doorgegeven. Radio was daarmee niet alleen entertainment, maar ook een middel om Nederlanders in Spanje met elkaar te verbinden.

Commerciële radiostations

Met de aanwezigheid van een grote groep Nederlandse en Vlaamse inwoners en vakantiegangers aan de Spaanse kust ontstond ook een specifieke commerciële radiomarkt. In 2003 begonnen aan de Costa Blanca onder meer Costa Holanda en XtraFM. Costa Holanda, opgericht door Jan Adriaansen, verzorgde aanvankelijk enkele uren Nederlandstalige radio per week. Het programma groeide uit tot dagelijkse uitzendingen met nieuws, muziek, lokale informatie en interviews met bekende Nederlanders. In maart 2008 stopte het station.

Ook bekende Nederlandse radiomakers ontdekten de Spaanse radiomarkt. Erik de Zwart en Rick van Velthuysen waren betrokken bij Costa Blanca Radio, dat zich inmiddels niet uitsluitend op Nederlandstalige luisteraars richt, maar ook een breder internationaal publiek probeert te bereiken. XtraFM, eveneens opgericht in 2003, combineert internationale muziek met Nederlandstalige nieuwsbulletins op hele uren en Engelstalig nieuws op halve uren. Daarnaast bestaat Radio SEVEN Costa Blanca, een Nederlandstalige internetzender die voortbouwt op de geschiedenis van het voormalige Belgische vrije radiostation Radio SEVEN uit Zellik, dat in de jaren tachtig actief was. Aan de Costa del Sol zijn onder meer FeelGood Radio en Jamm FM actief. Deze stations richten zich met hun muziekprogrammering op een internationaal publiek, waaronder Nederlanders en Belgen. Niet alle stations zijn volledig Nederlandstalig. Sommige combineren internationale muziek met Nederlandse nieuwsbulletins of presentaties. Ook verschilt de distributie: naast FM-zenders zijn er stations die uitsluitend via internet uitzenden.

Eigen advertentiemarkt

Het bestaan van deze stations hangt nauw samen met de Nederlandstalige gemeenschap aan de Spaanse kust. Naast permanente inwoners (pensionado’s) verblijven er jaarlijks veel overwinteraars en vakantiegangers. Voor lokale (Nederlandse) ondernemers vormt deze groep een interessante doelgroep. Makelaars, restaurants, verzekeraars, zorgverleners, zwembadschoonmakers en andere dienstverleners kunnen via Nederlandstalige radio gericht potentiële klanten bereiken.

Daarnaast vervullen de stations een lokale informatiefunctie. Ze besteden aandacht aan het leven in Spanje, evenementen en praktische onderwerpen die voor Nederlanders en Vlamingen relevant zijn. Spanje kent bovendien een systeem van regionale en lokale FM-vergunningen, waarbij de autonome regio’s een belangrijke rol spelen. Gespecialiseerde stations kunnen daardoor op lokaal of regionaal niveau actief zijn, mits zij over de vereiste vergunningen beschikken.

Radio als verbindende factor

Waar grote landelijke commerciële radiostations in Nederland doorgaans een breed publiek proberen te bereiken, kunnen stations aan de Spaanse costa’s juist interessant zijn door zich op een duidelijk afgebakende doelgroep te richten. Dat maakt Nederlandstalige radio in Spanje tot een voorbeeld van hyperlokale doelgroepmedia. De stations voorzien in een behoefte aan vertrouwde muziek, informatie en verbondenheid, terwijl lokale advertenties commerciële mogelijkheden bieden. Wat in de jaren zestig begon met vakantieprogramma’s van Radio Veronica, heeft zich daarmee ontwikkeld tot een bijzondere radiomarkt met een geheel eigen karakter. Met de opkomst van online radio en de laagdrempeligheid van het gebruik van mobile internet in het buitenland kunnen deze Nederlandse ‘costa stations’ wel onder druk komen te staan.

Toenemende concurrentie door online radio

De opkomst van online radio kan de positie van Nederlandstalige radiostations in Spanje onder druk zetten. Dankzij smartphones, radio-apps en de Europese roamingregels kunnen Nederlandse vakantiegangers tegenwoordig eenvoudig naar vertrouwde zenders als Radio 2, Radio 538, Qmusic en Radio 10 luisteren, zonder afhankelijk te zijn van lokale FM-stations. Ook podcasts en andere audioplatforms bieden volop Nederlandstalige content. Daarmee verdwijnt een belangrijk deel van de oorspronkelijke bestaansreden van de costa-stations: toegang bieden tot vertrouwde radio in de eigen taal. Hun onderscheidende kracht zal daarom steeds meer moeten liggen in lokaal nieuws, informatie over het leven in Spanje en de verbinding met de Nederlandstalige gemeenschap. Juist die lokale relevantie kunnen radiostations uit Nederland moeilijk bieden.