Nederland geldt al jaren als een land met een relatief open blik op seksualiteit en seksuele gezondheid. Juist daarom vallen de uitkomsten van nieuw grootschalig onderzoek op. Die laten zien dat er achter dat beeld ook minder geruststellende signalen zitten. Voor de Monitor Seksuele Gezondheid 2023 verzamelden Rutgers, het RIVM en het CBS gegevens onder meer dan 15.000 Nederlanders van 18 tot 80 jaar. Daarbij kwamen uiteenlopende onderwerpen aan bod die raken aan seksualiteit en seksueel welzijn.
Positieve attitudes, maar gedrag loopt achter
Als het gaat om seksualiteit, staan veel Nederlanders open en vrij in het leven. Zo vindt 94 procent dat je altijd moet nagaan of de ander seks wil. Daarnaast is 88 procent van mening dat seksuele voorlichting verplicht thuishoort op school, terwijl 86 procent het belangrijk vindt dat vrouwen zelf moeten kunnen beslissen over abortuszorg.
Tegelijk sluiten gedrag en overtuigingen niet altijd op elkaar aan: het gebruik van condooms neemt af, zelfs bij losse seksuele contacten. Van de mannen zegt 43 procent bij de laatste onenightstand geen condoom te hebben gebruikt, tegenover 56 procent van de vrouwen. Dat is opvallend, zeker omdat het aantal soa’s de afgelopen jaren verder is toegenomen.
Anticonceptie verschuift
De voorkeur voor anticonceptie is de afgelopen jaren merkbaar verschoven. Uit gegevens van Rutgers komt naar voren dat de pil onder vrouwen van 18 tot en met 49 jaar minder vaak wordt gebruikt dan voorheen: van 30 procent in 2017 naar 24 procent in 2023. Tegelijk groeide de populariteit van de spiraal, waarvan het gebruik steeg van 17 naar 21 procent. Onder vrouwen die geen anticonceptie gebruiken, noemt ongeveer één op de drie volgens Rutgers dezelfde reden: ze willen geen hormonen gebruiken.
Seksueel geweld blijft hoog
Een van de meest ingrijpende uitkomsten gaat over seksueel geweld. Rutgers meldt dat 24 procent van de vrouwen en 5 procent van de mannen daar ooit in hun leven mee te maken heeft gehad. Ook recentere cijfers laten zien hoe groot dat probleem is. Volgens de Rijksoverheid, op basis van CBS-cijfers uit 2024, kregen in dat jaar ruim 1,7 miljoen mensen van 16 jaar en ouder te maken met een vorm van seksueel grensoverschrijdend gedrag.
Kennisopbouw als basis
Seksuele gezondheid draait om meer dan alleen het ontbreken van klachten of problemen. Het gaat ook over inzicht in jezelf, goed kunnen communiceren, grenzen aanvoelen en plezier ervaren. Wie daar bewust mee aan de slag wil, kan zich verdiepen in betrouwbare informatie, professionele begeleiding zoeken of op een laagdrempelige manier ontdekken wat prettig voelt, bijvoorbeeld met een vibrator. Ook de uitgebreide voorlichtingsmaterialen van Rutgers kunnen daarbij waardevol zijn. Uiteindelijk blijft kennis een van de belangrijkste vormen van bescherming.
