De discussie over kunstmatige intelligentie in de journalistiek gaat vaak over banen die verdwijnen. Het Amerikaanse nieuwsbedrijf Axios kiest een andere benadering: AI moet vooral de kosten rondom journalistiek verlagen, zodat kleine lokale redacties economisch levensvatbaar kunnen worden.
Axios onderzoekt dit met Axios Local, een netwerk van lokale nieuwsbrieven. Een lokale redactie bestaat uit slechts één tot vier journalisten, die op afstand werken en worden ondersteund door een centrale organisatie. Het idee is dat technologie zoveel mogelijk routinematig werk overneemt, terwijl verslaggevers zich concentreren op het journalistieke werk zelf. Dat is een wezenlijk andere benadering dan AI gebruiken om journalisten te vervangen. Axios ziet juist hoge vaste kosten en ondersteunende werkzaamheden als een belangrijke oorzaak van het moeilijke verdienmodel van lokale journalistiek. AI kan bijvoorbeeld helpen bij research, documenten doorzoeken, administratieve werkzaamheden en andere tijdrovende taken. Daardoor zou een kleine redactie meer journalistiek kunnen produceren.
Achter het experiment zit ook een bijzonder financieel model. OpenAI financiert via een driejarige overeenkomst de start van dertien nieuwe lokale Axios-nieuwsbrieven en stelt AI-tools beschikbaar. In ruil daarvoor mag OpenAI zijn modellen trainen met vrij beschikbare, gepubliceerde journalistiek van Axios. Eind 2026 wil Axios in 43 Amerikaanse steden actief zijn. Er zijn ook kanttekeningen. Axios Local heeft inmiddels meer dan twee miljoen abonnees, maar is nog niet winstgevend. Bovendien leidt de financiële relatie met OpenAI tot vragen over afhankelijkheid en journalistieke onafhankelijkheid. Critici wijzen erop dat individuele overeenkomsten tussen nieuwsbedrijven en AI-bedrijven het structurele probleem van de financiering van journalistiek niet oplossen.
Voor Nederland is het experiment interessant. Ook hier staat vooral lokale en regionale journalistiek vaak onder financiële druk. Lokale omroepen moeten met relatief kleine teams steeds meer kanalen bedienen: radio, televisie, websites, apps, sociale media en soms podcasts en nieuwsbrieven. AI zou daarbij twee tegengestelde effecten kunnen hebben. Mediabedrijven kunnen de technologie gebruiken om met minder journalisten hetzelfde werk te doen en personeel te schrappen, maar ze kunnen AI ook inzetten om met hetzelfde journalistieke team méér lokale verslaggeving mogelijk te maken.
Dat onderscheid wordt steeds belangrijker. Deze week berichtte Spreekbuis nog over het Amerikaanse E.W. Scripps, dat 12 procent van zijn personeel schrapt terwijl het bedrijf tegelijkertijd inzet op AI, automatisering en een nieuw model voor lokaal televisienieuws. Axios probeert in feite de andere route: niet de journalist automatiseren, maar zoveel mogelijk werkzaamheden rondom de journalist. Voor Nederlandse lokale en regionale media ligt daar mogelijk de interessantste toepassing van AI. Niet een kunstmatige verslaggever die de journalist vervangt, maar technologie die de menselijke verslaggever meer tijd geeft om daadwerkelijk op pad te gaan en verhalen te maken.
WAARDEER DIT ARTIKEL!
Als je dit artikel waardeert en je waardering wilt laten blijken met een kleine bijdrage, dan kan dat. Zo help je onafhankelijke mediajournalistiek in stand houden.
