Wereldwijde streamingdiensten zoals Netflix, Amazon Prime Video, Disney+ en Apple TV+ hebben de Europese film- en televisiesector blijvend veranderd. Ze zorgen voor meer producties en internationale zichtbaarheid, maar maken producenten ook afhankelijker van grote techbedrijven. Dat stelt onderzoeker Daphne Rena Idiz in haar proefschrift Streaming Giants and European Screen Production: Cultural Diversity, Creativity, and Dependence, waarop zij in 2025 promoveerde aan de Universiteit van Amsterdam.
Idiz onderzoekt hoe vooral Netflix de culturele productie in Europa beïnvloedt. Daarbij kijkt zij niet alleen naar content of kijkcijfers, maar naar vier samenhangende onderdelen: cultuurbeleid en regelgeving, de inhoud en vindbaarheid van titels in catalogi, de manier waarop producties worden gemaakt, en de veranderende afhankelijkheidsrelatie tussen producenten en distributeurs. Volgens Idiz is zo’n brede benadering nodig, omdat de impact van streamers niet op één plek ontstaat, maar doorwerkt in beleid, productiepraktijk, creatieve keuzes, contracten, data en distributie.
Een belangrijke conclusie is dat streamingdiensten Europese makers nieuwe kansen bieden. Lokale producenten kunnen via Netflix of andere internationale platforms ineens een wereldwijd publiek bereiken. Dat leidt tot hogere ambities, andere productiestandaarden en soms grotere budgetten. In het proefschrift beschrijft een producent hoe een Nederlands project aanvankelijk als lokale serie begon, maar gaandeweg werd ontwikkeld met een internationale doelgroep in het achterhoofd. Daardoor veranderde niet alleen de schaal, maar ook de creatieve benadering.
Tegelijkertijd ziet Idiz duidelijke risico’s. Europese producenten krijgen te maken met kortere productietijdlijnen, andere creatieve verwachtingen en soms culturele misverstanden tussen lokale makers en internationale streamingteams. Netflix werkt volgens het proefschrift bovendien data-geïnformeerd: kijkgedrag en prestatiegegevens spelen een rol in beslissingen over commissioning, zichtbaarheid en toekomstige content. Maar juist die data is voor producenten vaak beperkt toegankelijk. Daardoor weten makers niet altijd hoe hun serie daadwerkelijk presteert of welke positie hun werk binnen het platform heeft.
Die informatieachterstand versterkt volgens Idiz de machtsongelijkheid tussen producenten en streamers. Producenten zijn voor zichtbaarheid afhankelijk van algoritmische aanbevelingen en platformcuratie, maar hebben weinig controle over hoe hun content wordt gepresenteerd. Tegelijk zijn contractuele afspraken, exploitatie, IP-rechten en vergoeding vaak in het voordeel van de grote platforms. In het proefschrift worden vier belangrijke bronnen van afhankelijkheid benoemd: toegang tot data, algoritmische curatie, contractuele relaties en verdienmodellen.
Voor Europa speelt daarnaast regelgeving een belangrijke rol. De Europese Unie probeert via onder meer quota, zichtbaarheidseisen en investeringsverplichtingen de productie en promotie van Europese content te stimuleren. Maar volgens Idiz is het niet vanzelfsprekend dat zulke maatregelen ook leiden tot echte culturele diversiteit. Meer Europese titels in een catalogus betekent nog niet automatisch dat kijkers die titels ook vinden, bekijken of als lokaal relevant ervaren. Het verschil tussen diversiteit “aanbodzijde” en diversiteit “ontvangstzijde” blijft daardoor een belangrijk aandachtspunt.
Het onderzoek raakt aan een actueel debat in Nederland en Europa. Streamers investeren steeds vaker in lokale films, series, documentaires en realityproducties. Dat kan de productiesector versterken, maar roept ook de vraag op wie uiteindelijk bepaalt welke verhalen worden verteld, onder welke voorwaarden en wie daarvan financieel profiteert. Lokale makers krijgen toegang tot een wereldwijd podium, maar leveren in sommige gevallen ook zeggenschap, data-inzicht en rechtenpositie in.
Voor de Nederlandse mediasector is het proefschrift relevant omdat het laat zien dat de komst van streamingreuzen niet alleen een distributievraagstuk is. Het gaat ook over creatieve autonomie, culturele soevereiniteit en de economische positie van producenten. Streamers zijn geen gewone opdrachtgevers: zij combineren financiering, distributie, data, technologie, marketing en publieksrelatie in één gesloten ecosysteem.
Idiz concludeert dat Netflix en vergelijkbare diensten een diepe en complexe invloed hebben op Europese schermproductie. De platforms brengen meer productie, internationale zichtbaarheid en nieuwe kansen, maar ook versnelling, standaardisering, afhankelijkheid en een verschuiving van macht richting mondiale techbedrijven. Juist daarom is volgens het proefschrift meer onderzoek en scherper beleid nodig om ervoor te zorgen dat Europese culturele productie niet alleen groeit in volume, maar ook duurzaam, divers en onafhankelijk blijft.
WAARDEER DIT ARTIKEL!
Als je dit artikel waardeert en je waardering wilt laten blijken met een kleine bijdrage, dan kan dat. Zo help je onafhankelijke mediajournalistiek in stand houden.
