“De ORF is geen speelbal van de politiek. De ORF is van het publiek.”, aldus Ingrid Thurnher, waarnemend generaal-directeur van de ORF onlangs[1]
Niet alleen in Nederland wordt er bezuinigd op de publieke omroep, het rommelt in meer landen in Europa over verschillende onderwerpen. Nu de vakantieperiode nadert en velen weer door Europa zullen reizen, maak ik in deze blog de komende tijd een reis langs een aantal Europese publieke omroepen. Ik kijk of er een patroon valt te ontdekken en wat de juridische implicaties kunnen zijn. Ik begin mijn reis door Europa in Oostenrijk, bij de Österreichischer Rundfunk (ORF).
Het totale jaarbudget van de ORF bedraagt voor 2026 circa 1,1 miljard euro. Het grootste deel daarvan, zo’n 789 miljoen euro, komt uit de algemene huishoudheffing (de “ORF-bijdrage”), waarvan ongeveer 26 miljoen euro uit de reserves wordt geput. Na aftrek van de inningskosten en vorderingen blijft er ongeveer 733 miljoen euro over voor de lopende exploitatie. De rest komt uit reclame en overige inkomsten.
Aan het budget van de ORF wordt al enige tijd gemorreld, en dat gaat via een drietrapsraket aan bezuinigingen.
De eerste trap betreft een bezuiniging van 325 miljoen euro over vier jaren, voor de periode 2023–2026. Deze bezuiniging was nodig om de overgang naar de nieuwe, lagere ORF-bijdrage (de huishoudheffing die de oude GIS-omroepbijdrage verving) financieel op te vangen. Dit jaar 2026 moet de omroep binnen dit lopende pakket de grootste klap opvangen: een besparing van 104 miljoen euro. In 2024 en 2025 ging het om 80 miljoen euro per jaar. Deze besparingen werden tot nu toe gezocht in het schrappen van banen via natuurlijk verloop, een rem op de bedrijfskosten en het vaker zelf in huis produceren van programma’s in plaats van deze duur uit te besteden.
De tweede trap dateert uit 2025 toen de huidige coalitieregering (ÖVP, SPÖ en NEOS) besloot dat de ORF-bijdrage tot ten minste 2029 bevroren blijft en dus niet wordt gecorrigeerd voor inflatie. De toenmalige ORF-generaal-directeur Roland Weißmann berekende dat dit de omroep voor de vijf jaren daarna (2027–2031) nog eens een gat van 220 miljoen euro zou opleveren. Hij sprak van “het grootste bezuinigingspakket waar de ORF ooit mee geconfronteerd is.”
De derde trap is van zeer recente datum en is deze week concreet geworden. Het gaat om het schrappen van de compensatie die de omroep tot nu toe van de federale overheid kreeg voor het wegvallen van het recht op aftrek van voorbelasting na de overstap op de nieuwe ORF-bijdrage. De centrumrechtse regeringspartij ÖVP drong hier al langer op aan. Ook de publieke omroep moet volgens haar simpelweg zijn steentje bijdragen aan de bezuinigingen van het land. Eind mei, toen het plan nog als gerucht circuleerde, becijferde de ORF-leiding de schade op 80 tot 90 miljoen euro per jaar. Op 10 juni presenteerde de regering haar dubbelbegroting voor 2027 en 2028 en daarin staat inderdaad dat de compensatie vervalt, goed voor een besparing en voor de ORF dus een verlies van 93 miljoen euro. De parlementaire behandeling moet nog volgen, maar het voornemen ligt er.
De ORF-leiding had eind mei al fel aan de bel getrokken. Waarnemend generaal-directeur Ingrid Thurnher reageerde scherp op de toen nog circulerende plannen[2]: “Dit is van een omvang en een kortzichtigheid die aan de grondvesten rammelt”, waarschuwde zij tijdens een bijeenkomst op de ORF-redactie ter gelegenheid van de uitreiking van de prijs voor Journalist van het Jaar. De omvang van de bezuinigingen roept volgens haar de vraag op of de ORF in zijn huidige vorm kan blijven voortbestaan. “Het publiek zal het gaan merken.” Taboe moet volgens Thurnher echter de kern van de publieke omroeptaak zijn: “onafhankelijke, kwalitatieve informatie“. En bij diezelfde gelegenheid stelde ze duidelijk: “De ORF is geen speelbal van de politiek. De ORF is van het publiek.”
Het blijft overigens niet bij scherpe woorden. Volgens een bericht in Der Standard[3] ziet Thurnher de voorgenomen korting als een zware ingreep in de financiering van de omroep. Binnen de ORF wordt daarom inmiddels ook een gang naar de rechter onderzocht. Thurnher verwees daarbij volgens het bericht naar juridische analyses, waaruit zou volgen dat een zo snelle schrapping van de compensatie problematisch kan zijn: de ORF moet zijn publieke taak immers duurzaam kunnen blijven vervullen.
Interessant voor de jurist is ook de opmerking van de voorzitter van de ORF-Stiftungsrat (het toezichthoudende orgaan van de omroep), Heinz Lederer. Hij wees er al eerder op dat de ORF-directie juridische stappen kan onderzoeken als de indruk ontstaat dat de publieke omroeptaak financieel niet meer voldoende gedekt kan worden. Ik vermoed dat de voorzitter hier doelt op de European Media Freedom Act: Verordening (EU) 2024/1083 van het Europees Parlement en de Raad, waarvan de kernbepalingen sinds 8 augustus 2025 van toepassing zijn en die als verordening rechtstreeks doorwerkt in de lidstaten. Artikel 5, derde lid, van deze verordening bepaalt dat de lidstaten ervoor zorgen dat publieke media kunnen rekenen op adequate, duurzame en voorspelbare financiering, toereikend voor de vervulling van hun publieke taak. Of en hoe een omroep die norm tegenover zijn eigen wetgever kan afdwingen, is een vraag die per Lidstaat ingevuld moet worden en waar de met de genoemde Verordening in het leven geroepen onafhankelijke Media Board een rol kan vervullen. Deze Board, die in 2026 onder voorzitterschap staat van de huidige voorzitter van het Commissariaat voor de Media, Amma Asante, heeft als kerntaak het bevorderen van een vrije, pluriforme en onafhankelijke mediaomgeving in heel Europa
De timing van dit alles is opmerkelijk, op 11 juni, één dag na de presentatie van de dubbelbegroting, kiest de Stiftungsrat de nieuwe generaal-directeur die de omroep vanaf 2027 moet leiden. Thurnher zelf heeft afgezien van een kandidatuur. Wie het ook wordt, hij of zij erft een omroep die drie bezuinigingstrappen tegelijk moet zien op te vangen met een eventuele gang naar de rechter.
De volgende keer reizen we door naar buurland Tsjechië.
[1] De uitspraak zou volgens een bericht in de Kronen-Zeitung van 28 mei 2026 zijn gedaan door Ingrid Thurnher, de huidige ORF-CEO, in een brief aan alle ORF‑medewerkers op 28 mei 2026
[2]https://orf.at/stories/3431556/
[3] https://www.derstandard.at/story/3000000324204/regierung-will-93-millionen-euro-beim-orf-einsparen
