AVROTROS en PowNed steunen de voorgenomen hervorming van het publieke omroepbestel, maar vinden dat het wetsvoorstel op belangrijke onderdelen moet worden aangepast. De omroepen willen minder sturende bevoegdheden voor de NPO, een scherpere afbakening van de journalistieke taken van de NOS en meer bestuurlijke continuïteit bij de vorming van de nieuwe omroephuizen. Ook pleiten zij voor minder administratieve verplichtingen en meer mogelijkheden om reclame-inkomsten te genereren op digitale platforms.
Dat blijkt uit de gezamenlijke, negentien pagina’s tellende reactie van AVROTROS en PowNed, die op 22 oktober namens Omroephuis 1 is ingediend bij de internetconsultatie over de hervorming van de Mediawet.
NPO moet coördineren, niet sturen
Een opvallend onderdeel van de reactie betreft de toekomstige positie van de NPO. Volgens AVROTROS en PowNed moet de NPO zich vooral richten op distributie, samenwerking en coördinatie, terwijl de omroephuizen verantwoordelijk blijven voor de inhoudelijke programmering.
In het wetsvoorstel wordt de NPO nog omschreven als een ‘sturings- en samenwerkingsorgaan’. De omroepen willen dat deze formulering wordt vervangen door ‘samenwerkings- en coördinatieorgaan’.
Volgens AVROTROS en PowNed past een sturende rol niet langer bij de uitgangspunten van het nieuwe bestel. De eindverantwoordelijkheid van de NPO blijft bestaan, evenals specifieke wettelijke bevoegdheden, maar de inhoudelijke zeggenschap moet nadrukkelijk bij de omroephuizen liggen.
Journalistieke duiding primair bij omroephuizen
De omroepen willen daarnaast meer duidelijkheid over de toekomstige taken van de NOS. In het wetsvoorstel krijgt de NOS aanvullende verantwoordelijkheden voor kennisgericht en educatief aanbod, achtergrondinformatie en beschouwingen.
AVROTROS en PowNed vrezen dat hierdoor onvoldoende duidelijk wordt waar de taken van de NOS eindigen en die van de andere omroepen beginnen.
Volgens de twee omroepen moet de NOS zich vooral richten op dagelijkse nieuwsvoorziening, met achtergronden en analyses die direct samenhangen met de actualiteit. Bredere journalistieke duiding hoort volgens hen primair thuis bij de pluriforme omroephuizen.
Zij vragen de wetgever dit onderscheid expliciet vast te leggen in de toelichting op de nieuwe Mediawet.
Zorgen over gedwongen vertrek bestuurders
Ook de bestuurlijke inrichting van de nieuwe omroephuizen roept vragen op. Volgens het wetsvoorstel kunnen huidige omroepbestuurders onder voorwaarden overstappen naar een nieuw omroephuis, maar is hun herbenoeming daarna niet mogelijk.
AVROTROS en PowNed waarschuwen dat hierdoor juist tijdens de ingewikkelde overgangsfase veel ervaren bestuurders en toezichthouders moeten vertrekken.
De omroepen pleiten voor een gefaseerde overgang en de mogelijkheid om bestaande bestuurders nog eenmaal voor maximaal vier jaar te herbenoemen. Daarmee willen zij voorkomen dat de nieuwe organisaties voortdurend bezig zijn met het vervangen en inwerken van bestuurders.
Minder bureaucratie en dubbele rapportages
Een ander kritiekpunt betreft de verantwoordingsplicht. De omroepen constateren dat de nieuwe Mediawet een omvangrijke cyclus van beleidsplannen, jaarverslagen, evaluaties en andere rapportages introduceert.
Volgens AVROTROS en PowNed dreigt de publieke omroep hierdoor vrijwel het hele jaar bezig te zijn met verantwoording afleggen. Zij vrezen dat omroephuizen grote beleidsafdelingen moeten opbouwen om aan alle verplichtingen te voldoen.
De omroepen stellen daarom voor om verschillende rapportages samen te voegen en zelfs maximale aantallen pagina’s voor beleidsstukken en jaarverslagen vast te leggen.
Ster moet ook reclame kunnen verkopen op YouTube
Op financieel gebied pleiten AVROTROS en PowNed voor meer commerciële mogelijkheden voor Ster.
Volgens de omroepen moet Ster de verschuiving van lineaire televisie en radio naar digitale platforms kunnen volgen. Daarbij moet ook reclameverkoop mogelijk zijn rond publieke content die via externe platforms wordt verspreid.
Zij noemen daarbij expliciet YouTube.
De omroepen vinden het opmerkelijk dat grote technologiebedrijven inkomsten kunnen genereren uit publieke content en gebruikersgegevens, terwijl die opbrengsten niet of onvoldoende terugvloeien naar de Nederlandse publieke omroep.
Meer advertentiemogelijkheden op digitale platforms zouden volgens hen kunnen bijdragen aan een duurzame financiering van publieke programma’s.
Ook fiscale gevolgen vragen aandacht
De hervorming voorziet in de overgang van elf omroepverenigingen naar vier omroephuizen. Daarbij moeten omvangrijke vermogens en andere bezittingen worden overgedragen.
AVROTROS en PowNed waarschuwen dat dit onbedoeld kan leiden tot extra belastingheffing, onder meer op het gebied van overdrachtsbelasting en vennootschapsbelasting.
Zij willen daarom dat de wetgever een fiscaal neutrale overgang mogelijk maakt, zodat publieke middelen niet verloren gaan aan belastingkosten die uitsluitend door de hervorming ontstaan.
Omroepverenigingen moeten eigen identiteit behouden
Tot slot vragen de omroepen om meer waarborgen voor de positie van de bestaande ledenverenigingen.
Die moeten hun eigen naam en merk kunnen blijven gebruiken en via websites en sociale media contact kunnen onderhouden met hun achterban. Volgens AVROTROS en PowNed mag de hervorming er niet toe leiden dat ledenverenigingen onvoldoende ruimte krijgen om hun maatschappelijke rol te vervullen.
De directies pleiten bovendien voor een wettelijke mogelijkheid om binnen een omroephuis een maatschappelijke adviesraad in te stellen. Anders dan de Verenigingsraad van AVROTROS, die een verplichte adviesraad wil, vinden de directies dat omroephuizen hierin zelf een keuze moeten kunnen maken.
Steun voor hervorming blijft overeind
Ondanks de kritiek benadrukken AVROTROS en PowNed dat zij het fundament van de hervorming ondersteunen. Meer samenwerking, digitalisering en een toekomstbestendig publiek bestel zijn volgens hen noodzakelijk.
De omroepen willen vasthouden aan het beoogde tijdpad, waarbij het nieuwe bestel op 1 januari 2029 van start moet gaan. Wel vinden zij dat de wetgever de bestuurlijke en financiële randvoorwaarden beter moet regelen om de overgang succesvol te laten verlopen.
WAARDEER DIT ARTIKEL!
Als je dit artikel waardeert en je waardering wilt laten blijken met een kleine bijdrage, dan kan dat. Zo help je onafhankelijke mediajournalistiek in stand houden.
