Hoofdredacteuren zijn inhoudelijke bemoeienis van het Commissariaat zat

[door Ton Verlind] Het is hommeles tussen het Commissariaat voor de Media en de hoofdredacteuren van de regionale omroepen. Ze voelen zich door voorzitter Amma Asante om de tuin geleid rond een onderzoek, waarvan Asante in 2024 liet weten dat het puur oriënterend bedoeld was. De resultaten lijken nu toch gebruikt te worden om de koers van de journalistieke programma’s van de (regionale) omroepen inhoudelijk bij te sturen. Hoofdredacteur Renzo Veenstra van Omroep Brabant laat in een brief namens zijn collega’s weten dat ze de manier waarop het Commissariaat nu druk uitoefent op journalistieke keuzes een brug te ver vinden.

Het conflict vindt zijn oorsprong in 2024. Toen kondigde het Commissariaat in zijn Toezichtsbrief een onderzoek aan naar de representatie van vrouwen en andere groepen in programma’s van de publieke omroep.  In een brief van 1 februari 2024 vroeg Veenstra zich namens zijn collega’s af wat de bedoeling was van het onderzoek. Zouden de resultaten vrijblijvend zijn en zou het aan de redacties zijn om te beoordelen welke praktische conclusies daaraan verbonden zouden worden, of zou het onderzoek kunnen leiden tot inhoudelijke aanwijzingen, vroegen de hoofdredacteuren zich af. In een gesprek stelde voorzitter Amma Asante de hoofdredacteuren gerust. Het zou gaan om een empirisch onderzoek, bedoeld om een inzicht te krijgen in de praktijk. 

Stap te ver 

Asante heeft zich niet aan die toezegging gehouden, vinden de hoofdredacteuren. Uit de Monitor Representatie 2025 blijkt volgens hen dat het Commissariaat met het onderzoek wel degelijk druk wil uitoefenen op de journalistieke koers. Het Commissariaat schrijft dat het met het onderzoek discussie wil aanjagen en verandering teweeg wil brengen. Dat het Commissariaat dit niet ziet als een vrijblijvend advies, zou kunnen blijken uit het feit dat aan het ministerie van OCW wordt gevraagd dit streven met beleidsmatige keuzes te ondersteunen. Wat de gewenste beleidsmatige keuzes zijn blijft in het midden. In haar geregelde publicaties maakt Amma Asante zich al langer sterk voor meer (wettelijke)bevoegdheden om de toezichthoudende taak van het Commissariaat steviger  te verankeren, ook  waar het gaat om toezicht op journalistieke kwaliteit. 

De regionale hoofdredacteuren vinden dat het Commissariaat nu te ver gaat. ‘De presentatie van de onderzoeksgegevens is niet neutraal. Het Commissariaat neemt een inhoudelijk standpunt in over wie in media-aanbod zichtbaar moet zijn en in welke rol en zet zijn gezag als toezichthouder in om verandering op dat punt te bevorderen.’ De hoofdredacteuren vinden dat daarmee een grens is bereikt.

Veenstra: ‘De afweging wie voor een journalistiek verhaal relevant is en welke rol iemand daarin heeft, behoort bij de redactie te liggen. Juist een toezichthouder moet zichtbaar terughoudend zijn wanneer zijn publieke oordeel en zijn oproepen die afweging kunnen beïnvloeden.’

De regionale hoofdredacteuren staan in hun zorgen over de inhoudelijke bemoeienis van het Commissariaat niet alleen. Ze worden daarin gesteund door de NVJ. Het rommelt al langer tussen journalistiek Hilversum en Asante. Oktober vorig jaar maakten de hoofdredacteuren van de landelijke publieke omroep gezamenlijk bezwaar tegen informatieverzoeken van het Commissariaat bij minstens zes programma’s. Ze staan op het standpunt dat de toezichthouder wel mag controleren of de journalistieke onafhankelijkheid organisatorisch goed is geregeld, bijvoorbeeld in een redactiestatuut, maar dat het Commissariaat zich niet moet bemoeien met journalistieke kwaliteitscriteria.