(Blog Richard Otto) Mediaconcentratie of newsfluencers: waar ligt de echte zorg voor pluriformiteit?

Het Commissariaat voor de Media presenteerde vandaag het Digital News Report Nederland 2026. Een rapport dat vooral draait om dalende nieuwsinteresse, toenemende zorgen over desinformatie en de groeiende rol van sociale media in het nieuwsgebruik. Opvallend genoeg krijgt ook een relatief nieuw fenomeen nadrukkelijke aandacht: de zogenoemde ‘newsinfluencer’. Zelfstandige online makers die via TikTok, Instagram, YouTube, podcasts of andere platforms nieuws, duiding of actualiteiten brengen. Waarom kiest het Commissariaat ervoor om newsinfluencers zo nadrukkelijk uit te lichten, terwijl in het internationale Reuters-profiel van Nederland juist ook mediaconcentratie als structureel probleem naar voren komt?

Onafhankelijke nieuwsmakers
Voor het eerst besteedt het Commissariaat in het rapport een apart uitgelicht onderdeel aan zelfstandige online nieuwsmakers. Het gaat dus niet om een volledig zelfstandig hoofdstuk, maar wel om een opvallende paragraaf binnen het hoofdstuk ‘Uitgelicht’. Bovendien kondigt het Commissariaat aan dat het in 2026 een aparte ‘risico-inventarisatie‘ start naar de impact en rol van zelfstandige online nieuwsmakers binnen de ‘robuuste nieuwsvoorziening’.

Het Commissariaat wil hiermee onderzoeken welke impact deze makers hebben op de nieuwsvoorziening, waarbij zowel mogelijke risico’s als kansen worden benoemd. Spreekbuis.nl is overigens al enige tijd bezig met een journalistiek onderzoek onder de titel ‘Buiten de bubbel’, waarin onafhankelijke mediamakers aan het woord komen. Na deze interviews zullen wij ook een analyse hiervan maken. Tegelijkertijd blijkt uit hetzelfde rapport dat Nederland juist een van de landen is waar newsinfluencers internationaal gezien nog een relatief beperkte rol spelen. Slechts een kleine groep Nederlanders zegt makers te volgen die zich volledig op nieuws richten. De cijfers laten wel zien dat jongeren deze makers steeds vaker tegenkomen. Bijna de helft van de 18- tot 24-jarigen volgt online makers of influencers die soms over nieuws praten. Dat verklaart waarschijnlijk waarom het Commissariaat het onderwerp belangrijk vindt, maar rechtvaardigt dat ook de sterke focus?

Nieuwsfluencer is breed begrip
De term ‘newsinfluencer’ is inmiddels een containerbegrip geworden. Zo heb je Alexander Klöpping die het over technologie heeft, Tim Hofman die misstanden onderzoekt, Syb Wynia die politieke analyses schrijft en Dennis Schouten die entertainmentnieuws brengt. Dat zijn totaal verschillende vormen van journalistiek, opinie, analyse en contentcreatie. Door ze onder één noemer te plaatsen ontstaat al snel de indruk dat er sprake is van één homogene groep, terwijl de verschillen enorm zijn. De ene maker werkt activistisch, de ander journalistiek, de volgende opiniërend en weer een ander vooral informerend of entertainend. Dat maakt het lastig om algemene conclusies te trekken over dé newsinfluencer.

Professioneel is óók een breed begrip
Het CvdM maakt een verschil tussen onafhankelijke makers en professionele journalisten en nieuwsmerken. Ook het woord ‘professioneel’ is minder eenduidig dan vaak wordt gesuggereerd. Professionele journalistiek wordt meestal gekoppeld aan gevestigde redacties, journalistieke normen, eindredactie en herkenbare nieuwsorganisaties. Maar dat betekent niet automatisch dat onafhankelijke makers per definitie amateuristisch werken. Diverse zelfstandige nieuwsmakers kunnen tegenwoordig leven van hun werk. Zij bouwen een publiek op, investeren in productie, doen onderzoek, spreken bronnen, maken formats, corrigeren zichzelf en publiceren dagelijks of wekelijks content. Dat is ook professioneel werken, al gebeurt het niet altijd binnen de muren van een traditionele redactie. De tegenstelling tussen professionele journalistiek en zelfstandige contentmakers is daarom te simpel. De echte vraag is niet of iemand bij een groot mediabedrijf werkt, maar of de werkwijze controleerbaar, zorgvuldig, transparant en betrouwbaar is.

Risico’s

Wat opvalt in het rapport is dat het Commissariaat regelmatig wijst op mogelijke risico’s. Internationaal zijn er voorbeelden van online makers die onbetrouwbare informatie verspreiden. Uiteraard hebben sommige creators nauwelijks journalistieke ervaring en anderen zijn sterk activistisch of ideologisch gedreven. Toch lijkt er in de discussie soms ook een impliciete aanname onder te liggen dat traditionele journalistiek per definitie betrouwbaarder zou zijn dan onafhankelijke makers. Dat is te makkelijk. Misinformatie, desinformatie, fouten, onzorgvuldigheden en eenzijdige berichtgeving zijn niet exclusief voorbehouden aan onafhankelijke makers. Ook gevestigde media moeten regelmatig rectificeren. Ook grote nieuwsorganisaties maken fouten. Ook traditionele media hebben blinde vlekken of blijken soms achteraf te terughoudend in hun berichtgeving. Een recent voorbeeld is NU.nl, dat in een zelfkritische toelichting aangaf te voorzichtig te zijn geweest na de mesaanval in Belfast. Dat was geen klassieke rectificatie, maar wel een erkenning dat de redactionele afweging achteraf ’te voorzichtig’ was.

Waarom groeien deze makers eigenlijk?

Misschien is het interessanter om te onderzoeken waarom jongeren newsinfluencers volgen en waarom ze dat überhaupt zijn gaan doen. Mensen stappen meestal niet over naar alternatieve informatiebronnen omdat ze daar toevallig terechtkomen. Vaak gebeurt dat omdat ze iets missen in het bestaande aanbod. Dat is een andere invalshoek. Het succes van veel onafhankelijke makers laat in ieder geval zien dat er blijkbaar vraag bestaat naar vormen van nieuws en duiding die niet altijd door traditionele media worden ingevuld. Dat hoeft geen bedreiging of risico te zijn, maar kan ook worden gezien als een aanvulling. Onafhankelijke makers kunnen onderwerpen agenderen, gemeenschappen bereiken of invalshoeken kiezen die in traditionele media minder snel aan bod komen. Juist daardoor kunnen ze bijdragen aan een breder en pluriformer medialandschap.

Reuters legt andere accenten

Interessant is dat het internationale Reuters Institute in zijn profiel van Nederland op andere accenten legt. Reuters noemt ook newsfluencers met voorbeelden als Cestmocro, Bender en Left Laser en beschrijft hen vooral als onderdeel van een veranderend medialandschap. Het Reuters-rapport constateert dat online makers steeds zichtbaarder worden, vooral onder jongeren. Maar Reuters plaatst dit in een bredere ontwikkeling waarin sociale media, video, podcasts en nieuwe distributievormen het nieuwsgebruik veranderen. Opvallend is vooral dat Reuters in het hoofdstuk over Nederland expliciet aandacht besteedt aan een ander onderwerp dat grote impact heeft op het Nederlandse medialandschap: mediaconcentratie. Reuters schrijft dat het Nederlandse medialandschap al sterk geconcentreerd was en door de overname van RTL Nederland door DPG Media nog verder is geconsolideerd. Daarmee spreekt Reuters veel nadrukkelijker over mediaconcentratie dan het Nederlandse rapport van het Commissariaat zelf.

Pluriformiteit

Wat vormt op dit moment de grootste uitdaging voor pluriformiteit? Een groeiende groep zelfstandige makers die nieuwe doelgroepen bereikt, of een markt waarin steeds meer nieuwsmerken, televisiezenders, streamingdiensten en advertentieplatforms onder een beperkt aantal grote mediabedrijven vallen? Reuters lijkt die ontwikkeling minstens zo belangrijk te vinden. Het rapport van het Commissariaat richt zijn aandacht vooral op platformen, algoritmes, AI en zelfstandige online nieuwsmakers. Dat zijn uiteraard belangrijke thema’s, waar ook Spreekbuis.nl regelmatig over schrijft. Maar de discussie over mediaconcentratie blijft opvallend beperkt in een rapport dat juist gaat over de toekomst van de nieuwsvoorziening.

Natuurlijk moeten onafhankelijke makers kritisch worden gevolgd. En uiteraard moeten journalistieke normen belangrijk blijven. Natuurlijk moeten we alert zijn op desinformatie, ook bij zelfstandige makers. Maar diezelfde kritische blik mag ook worden gericht op gevestigde mediapartijen. De opkomst van onafhankelijke nieuwsmakers hoeft niet automatisch een probleem te zijn. Het kan juist een teken zijn dat nieuwe generaties op zoek zijn naar andere vormen van informatie, duidelijker uitleg en laagdrempeligere journalistiek. En wellicht is dát juist wel de ultieme vorm van pluriformiteit.