Rathenau: offline ervaringen bepalen mede geloof in misinformatie op sociale media

Of mensen misinformatie op sociale media geloven, hangt niet alleen af van het bericht zelf, maar ook van hun ervaringen buiten het internet. Dat concludeert het Rathenau Instituut in het vandaag verschenen rapport Wikken en weten.

In het onderzoek keek het instituut naar de vraag hoe socialemediaberichten met onwetenschappelijke claims het vertrouwen in de wetenschap beïnvloeden. Het gaat bijvoorbeeld om berichten waarin wordt gesteld dat Nederlands kraanwater ongezond zou zijn of dat zonnebrandcrème net zo kankerverwekkend is als verbranden in de zon.

Volgens het Rathenau Instituut wordt de geloofwaardigheid van zulke berichten bepaald door een combinatie van factoren. Daarbij spelen de tekst, vormgeving, inhoud, het platform en de afzender een rol. Maar ook persoonlijke kennis, eerdere ervaringen en het basisvertrouwen in instituties zoals wetenschap, media en politiek zijn van belang.

Opvallend is dat veel gebruik van sociale media niet automatisch samengaat met minder vertrouwen in de wetenschap. Wel maakt het uit of sociale media de belangrijkste bron zijn voor wetenschappelijke informatie. Mensen die vooral via sociale media met wetenschap in aanraking komen, hebben gemiddeld minder vertrouwen in de wetenschap.

Onderzoeker Anne-Floor Scholvinck benadrukt dat de aanpak van misinformatie daarom breder moet zijn dan alleen het bestrijden van misleidende berichten online. “Onze resultaten laten zien dat zo’n aanpak zich niet alleen moet richten op de socialemediaberichten zelf, maar ook op de voedingsbodem waarop die berichten landen”, aldus Scholvinck.

Volgens het instituut moeten interventies zich vooral richten op groepen die vatbaarder zijn voor misinformatie. Daarbij noemt Rathenau onder meer ouderen die veel tijd doorbrengen op sociale media en via weinig andere kanalen met wetenschappelijke informatie in aanraking komen.

Voor het rapport analyseerde het Rathenau Instituut circa 8.500 vragenlijsten van een representatieve steekproef van de Nederlandse samenleving. Daarnaast werden zeven focusgroepen georganiseerd, waarin deelnemers verschillende socialemediaberichten kregen voorgelegd.