KRO-NCRV staat positief tegenover de plannen om het landelijke publieke omroepbestel ingrijpend te hervormen, maar vindt dat het wetsvoorstel op belangrijke onderdelen moet worden aangescherpt. De omroep pleit voor minder inhoudelijke bemoeienis van de NPO, wettelijke bescherming van levensbeschouwelijke programma’s en meer bestuurlijke continuïteit bij de vorming van de nieuwe omroephuizen. Dat blijkt uit de negentien pagina’s tellende zienswijze die KRO-NCRV heeft opgesteld voor de internetconsultatie over de hervorming.
Budget van 12,5 miljoen euro onder druk
Een van de belangrijkste zorgen van KRO-NCRV betreft de toekomst van levensbeschouwelijke programmering. In de huidige prestatieovereenkomst is jaarlijks 12,5 miljoen euro gereserveerd voor programma’s die verschillende religieuze en levensbeschouwelijke stromingen vertegenwoordigen.
Dit budget wordt verdeeld over meerdere omroepen, waaronder EO, HUMAN, NTR en KRO-NCRV. Zij verzorgen programma’s over onder meer het katholicisme, protestantisme, jodendom, boeddhisme, humanisme, hindoeïsme en de islam.
Omdat de bestaande prestatieovereenkomst in het nieuwe bestel verdwijnt, vreest KRO-NCRV dat ook de financiële bescherming van deze programmering verloren gaat. De omroep wil daarom dat het budget wettelijk wordt gegarandeerd.
Daarnaast pleit KRO-NCRV ervoor om religie, levensbeschouwing en zingeving expliciet in de Mediawet op te nemen als kwetsbare genres. Volgens de omroep gaat het om programma’s waarin commerciële mediabedrijven onvoldoende voorzien.
NPO moet minder invloed krijgen op programma’s
KRO-NCRV ondersteunt de vorming van grotere omroephuizen en een lichtere rol voor de NPO. Volgens de omroep is de voorgestelde machtsverdeling echter nog onvoldoende duidelijk.
De NPO houdt in het wetsvoorstel belangrijke bevoegdheden op het gebied van coördinatie en budgetverdeling. KRO-NCRV vreest dat de organisatie daardoor ook in het nieuwe bestel veel invloed kan blijven uitoefenen op individuele programma’s.
De omroep vindt dat beslissingen over programmavormen, inhoud, presentatoren en contacten met externe producenten primair bij de omroephuizen moeten liggen. De NPO zou zich vooral moeten richten op de samenhang, pluriformiteit en onderscheidende waarde van het totale publieke aanbod.
KRO-NCRV stelt daarom voor om de wettelijke omschrijving van de NPO te veranderen van ‘sturings- en samenwerkingsorgaan’ naar ‘samenwerkings- en coördinatieorgaan’.
Zorgen over vertrek ervaren bestuurders
Ook de bestuurlijke inrichting van de nieuwe omroephuizen roept vragen op. Het wetsvoorstel beperkt de mogelijkheden om huidige bestuurders en toezichthouders opnieuw te benoemen.
Volgens KRO-NCRV kan dit leiden tot verlies van kennis en ervaring op een moment dat omroeporganisaties juist een ingrijpende reorganisatie moeten doorvoeren.
De omroep vreest een opeenvolging van bestuurswisselingen, kostbare wervingsprocedures en onrust onder medewerkers. Daarom wil KRO-NCRV dat bestuurders onder voorwaarden maximaal vier jaar kunnen worden herbenoemd en dat ervaren toezichthouders kunnen bijdragen aan de overgang.
KRO-NCRV werkt momenteel samen met MAX en WNL aan de vorming van een gezamenlijk omroephuis. Daarbij wil de omroep haar eigen levensbeschouwelijke identiteit behouden en ruimte bieden aan afzonderlijke journalistieke redacties.
Hervorming kan onnodige belastingkosten veroorzaken
Een ander aandachtspunt zijn de juridische en fiscale gevolgen van de hervorming. De huidige omroepverenigingen moeten hun omroepbedrijven en een groot deel van hun vermogen overdragen aan nieuwe stichtingen.
KRO-NCRV waarschuwt dat deze overdrachten kunnen leiden tot extra belastingheffingen, onder meer op het gebied van vennootschapsbelasting, overdrachtsbelasting en mogelijk schenkbelasting.
De omroep wil dat de overheid zorgt voor een fiscaal neutrale overgang. Anders dreigt publiek geld dat bestemd is voor programma’s verloren te gaan aan belastingkosten die uitsluitend door de hervorming ontstaan.
Ster moet ook op YouTube reclame kunnen verkopen
Opvallend is het pleidooi van KRO-NCRV voor meer commerciële mogelijkheden voor Ster. Volgens de omroep moet Ster advertentieruimte kunnen verkopen op alle platforms waarop publieke content wordt verspreid, inclusief externe platforms zoals YouTube.
KRO-NCRV vindt het opmerkelijk dat internationale technologiebedrijven kunnen verdienen aan het bereik en de gebruikersgegevens die Nederlandse publieke omroepen helpen genereren, terwijl de publieke omroep die inkomsten onvoldoende kan benutten.
De omroep pleit ervoor de reclamemogelijkheden mee te laten bewegen met het veranderende mediagebruik, zodat ook digitale distributie kan bijdragen aan de financiering van publieke programma’s.
Onderzoeksjournalistiek moet bij omroephuizen blijven
KRO-NCRV vraagt daarnaast om duidelijkheid over de toekomstige taakverdeling tussen de NOS en de omroephuizen. De NOS krijgt in het wetsvoorstel aanvullende taken op het gebied van educatie, achtergrondinformatie en beschouwingen.
Volgens KRO-NCRV moet de journalistieke duiding door de NOS vooral verbonden blijven aan de dagelijkse nieuwsvoorziening. Bredere onderzoeksjournalistiek en journalistieke verdieping behoren volgens de omroep in beginsel tot het domein van de verschillende omroephuizen.
Ook waarschuwt KRO-NCRV voor een te omvangrijke verantwoordingsstructuur. De nieuwe regels kunnen ertoe leiden dat omroepen vrijwel voortdurend bezig zijn met rapportages en beleidsdocumenten. De omroep stelt daarom voor om rapportages samen te voegen en zelfs maximale paginalimieten voor bepaalde beleidsdocumenten vast te leggen.
Steun voor hervorming, maar voorwaarden voor uitvoering
Ondanks deze kritiek benadrukt KRO-NCRV dat de omroep de hoofdlijnen van de hervorming steunt. Minder versnippering, meer samenwerking en behoud van pluriformiteit worden gezien als belangrijke uitgangspunten voor een toekomstbestendig publiek bestel.
De omroep vindt wel dat de nieuwe wet voldoende garanties moet bieden voor journalistieke onafhankelijkheid, maatschappelijke verankering en de eigen identiteit van omroepen.
De internetconsultatie over het wetsvoorstel loopt tot en met 23 oktober 2026. Daarna kan de regering de reacties verwerken in een aangepast wetsvoorstel.
WAARDEER DIT ARTIKEL!
Als je dit artikel waardeert en je waardering wilt laten blijken met een kleine bijdrage, dan kan dat. Zo help je onafhankelijke mediajournalistiek in stand houden.
