De Hogeschool van Amsterdam is betrokken bij VIVALDI, een nieuw landelijk kennisplatform rond de ontwikkeling en verantwoorde inzet van virtuele mensen. Vijf hogescholen gaan binnen het platform samenwerken aan onderzoek naar onder meer digitale personages, sociale robots en virtuele presentatoren. Ook toepassingen binnen media en nieuwsvoorziening vallen daaronder.
VIVALDI staat voor Virtual human Innovation for a Value-Aligned Lectorate Development Infrastructure. Het platform brengt Breda University of Applied Sciences, Fontys, Hogeschool Rotterdam, Hogeschool voor de Kunsten Utrecht en Hogeschool van Amsterdam samen. In totaal zijn negen lectoraten betrokken.
Virtuele mensen worden steeds vaker toegepast in onder meer zorg, onderwijs, media, films en games. Dankzij ontwikkelingen in kunstmatige intelligentie en gametechnologie worden digitale personages bovendien realistischer. VIVALDI wil onderzoeken hoe dergelijke toepassingen verantwoord kunnen worden ontwikkeld en gebruikt.
Daarbij spelen vragen rond vertrouwen, identiteit en publieke waarden een belangrijke rol. Ook wordt onderzocht hoe realistisch digitale mensen moeten zijn en welke normen en waarden in dergelijke systemen worden verwerkt.
Virtuele nieuwslezers
Voor de mediasector is vooral de ontwikkeling van virtuele presentatoren interessant. Recent wetenschappelijk onderzoek laat zien dat relatief kleine ontwerpkeuzes invloed kunnen hebben op de manier waarop een virtuele nieuwslezer door het publiek wordt ervaren.
Een studie die in 2026 verscheen in Technology in Society onderzocht in drie experimenten met in totaal 1.365 deelnemers de invloed van gebaren, spreeksnelheid en kleding op de overtuigingskracht van virtuele nieuwsankers. Een hoger spreektempo bleek overtuigender dan een langzamer tempo. Formele of informele kleding leverde geen significant verschil op. Bij mannelijke virtuele nieuwslezers zorgden gebaren daarnaast voor een hogere overtuigingskracht, terwijl dat effect bij vrouwelijke anchors niet significant werd gevonden.
De onderzoekers wijzen erop dat juist bij nieuwsmedia geloofwaardigheid en autoriteit belangrijk zijn. Daardoor kunnen ontwerpkeuzes voor virtuele nieuwslezers andere gevolgen hebben dan bij bijvoorbeeld digitale verkoopmedewerkers of influencers. De experimenten werden online uitgevoerd en deelnemers werden onder meer via Chinese sociale media geworven.
HvA onderzoekt maatschappelijke impact
Binnen de Hogeschool van Amsterdam zijn de lectoraten Digital Life en Hybrid Realities betrokken bij VIVALDI.
Associate lector Child Technology Interaction Simone de Droog onderzoekt vanuit Digital Life onder meer hoe sociale robots en digitale personages op een positieve, duurzame en ethisch verantwoorde manier kunnen worden ingezet voor kinderen in zorg en onderwijs.
Het lectoraat Hybrid Realities, onder leiding van Esther Hammelburg, brengt kennis in rond liveness en virtuele mensen binnen onder meer deathtech. Via de samenwerking met het Rathenau Instituut is daarnaast expertise aanwezig rond beleid, publieke waarden en de maatschappelijke dialoog over nieuwe technologie.
VIVALDI wil gezamenlijke onderzoeksmethoden, ontwerpstandaarden en governance-kaders ontwikkelen. Ook staat een tweejaarlijkse nationale conferentie rond virtuele mensen op het programma.
De opkomst van AI-presentatoren maakt het onderwerp ook voor mediabedrijven steeds relevanter. De vraag verschuift daarbij van wat technisch mogelijk is naar hoe virtuele presentatoren zo kunnen worden vormgegeven dat betrouwbaarheid, transparantie en publieke waarden behouden blijven.
WAARDEER DIT ARTIKEL!
Als je dit artikel waardeert en je waardering wilt laten blijken met een kleine bijdrage, dan kan dat. Zo help je onafhankelijke mediajournalistiek in stand houden.
