BBC denkt aan minder lineaire zenders, terwijl NPO vasthoudt aan derde tv-net

De nieuwe BBC-directeur-generaal Matt Brittin houdt er nadrukkelijk rekening mee dat de Britse publieke omroep in de toekomst met minder lineaire televisie- en radiozenders verdergaat. De BBC wil veel sterker investeren in iPlayer en digitaal bereik. Ook in Nederland verschuift het geld snel van lineaire televisie naar streaming. Toch blijft NPO 3 vooralsnog bestaan, terwijl het lineaire bereik beperkt is en het programmabudget van de zender in 2027 grotendeels naar NPO Start verhuist.

Brittin gaf deze week het duidelijkste signaal tot nu toe dat niet ieder BBC-kanaal vanzelfsprekend blijft bestaan. Volgens de nieuwe directeur-generaal kan de BBC geen programma of zender voor altijd garanderen. Veranderend mediagebruik en de financiële situatie kunnen ertoe leiden dat lineaire kanalen worden gesloten of volledig digitaal verdergaan. Tegelijkertijd wil Brittin fors investeren in BBC iPlayer. Zijn uitgangspunt is dat de BBC niet simpelweg de huidige verzameling televisie- en radiozenders naar internet moet verplaatsen, maar opnieuw moet nadenken over hoe een publieke omroep in een digitale wereld wordt ingericht.

NPO 3
Ook in Nederland is er discussie geweest over NPO 3. NPO 3 had in 2025 bij kijkers van zes jaar en ouder over de gehele dag een gemiddeld marktaandeel van 3,9 procent. In de avond tussen 18.00 en 24.00 uur was dat 4,4 procent. Een jaar eerder waren die percentages respectievelijk 4,3 en 5,0 procent. NPO 1 kwam in 2025 over de gehele dag op 21,4 procent en NPO 2 op 6,2 procent. Dat betekent overigens niet dat individuele programma’s op NPO 3 geen groot publiek kunnen bereiken. Sport en evenementen kunnen de zender incidenteel miljoenen kijkers opleveren. Het gemiddelde lineaire bereik van het net ligt echter aanzienlijk lager dan dat van NPO 1. Tegelijkertijd verandert de functie van NPO 3. De NPO heeft aangekondigd dat het derde net meer ruimte moet bieden aan live-evenementen, cultuur, actualiteiten en sport en daarnaast als etalage voor NPO Start moet functioneren. De jeugdprogrammering overdag verhuist volgens het plan naar NPO 2.

NPO Start
De NPO moet bezuinigen, maar wil tegelijkertijd sneller omschakelen naar NPO Start en NPO Luister. De Begroting 2027 maakt die verschuiving bijzonder zichtbaar. Voor NPO 3 wordt in 2026 nog €42,9 miljoen aan mediabudget toegerekend. In 2027 resteert €12,1 miljoen. Een daling van ruim €30,8 miljoen. Tegelijkertijd stijgt het budget voor NPO Start van €89,8 miljoen naar €201,1 miljoen. Dat lijkt op het eerste gezicht een enorme besparing op NPO 3, maar dat is grotendeels niet het geval. De NPO schrijft zelf dat in 2027 €30 miljoen van NPO 3 naar NPO Start wordt verlegd. Het geld verdwijnt dus niet, maar wordt gebruikt om programma’s en aanbod digitaal beschikbaar te houden. Het bedrag dat in de begroting bij NPO 3 staat, is geen rekening voor het technisch in de lucht houden van de televisiezender, maar aan het aanbodkanaal toegerekende mediabudget. Wanneer programma’s niet meer op NPO 3 maar nog wel op NPO Start worden gemaakt en aangeboden, blijven productiekosten, rechten en andere programmakosten grotendeels bestaan. In 2027 daalt het budget voor lineair media-aanbod bij de publieke omroep met circa €180 miljoen, terwijl het budget voor on demand en online juist sterk stijgt. De NPO noemt NPO Start en NPO Luister de centrale digitale thuisbases en zegt de organisatie versneld te willen veranderen van vooral lineair naar meer digitaal georiënteerd.

Besparingen
Uit de openbare begroting valt dat niet rechtstreeks op te maken. wat NPO werkelijk zou besparen als de lineaire zender NPO 3 wordt opgeheven, maar de relevante programma’s gewoon op NPO Start beschikbaar blijven. Een sluiting zou kosten kunnen besparen voor onder meer lineaire distributie, playout, technische infrastructuur, zendercoördinatie en andere specifiek aan het televisiekanaal verbonden werkzaamheden. Maar de NPO specificeert in de begroting niet welk bedrag uitsluitend noodzakelijk is om het lineaire signaal van NPO 3 in de lucht te houden. Het zou daarom onjuist zijn om te stellen dat het opheffen van NPO 3 automatisch ruim €40 miljoen bespaart. De ontwikkeling van het budget bewijst eigenlijk het tegenovergestelde: NPO 3 blijft in 2027 bestaan terwijl het eraan toegerekende budget naar €12,1 miljoen daalt, vooral doordat programmamiddelen naar NPO Start worden overgeheveld.

Derde net niet meer in de wet
Ook juridisch staat niets een publieke omroep met twee algemene televisienetten in de weg. Tot enkele jaren geleden schreef de Mediawet minimaal drie algemene televisieprogrammakanalen voor. Dat werd in 2020 gewijzigd in minimaal twee.Uit de toelichting op die wetswijziging blijkt expliciet dat het minimumaantal algemene televisiekanalen werd teruggebracht van drie naar twee. Het toenmalige kabinet presenteerde onder minister Arie Slob in 2019 al een plan waarbij het derde televisienet op termijn grotendeels zou worden omgevormd tot NPO Regio. Kinder- en experimentele programmering moest elders op de landelijke zenders en online een plek krijgen. Dat plan is uiteindelijk niet in die vorm uitgevoerd.

Ander NPO zenders
Tegelijkertijd blijkt dat het opheffen van aanbodkanalen voor de NPO wel degelijk onderdeel is van de bezuinigingsstrategie. De organisatie heeft besloten te stoppen met onder meer NPO 2 Extra, BVN, NPO Soul & Jazz en NPO Campus Radio. Een deel van het aanbod wordt vervolgens ondergebracht bij NPO Start, NPO Luister of andere kanalen. Bij NPO 3 kiest de publieke omroep tot dusver voor een andere route. Het kanaal blijft bestaan, maar krijgt minder eigen programmabudget en een andere functie: meer live-evenementen en programmering die ook het digitale aanbod onder de aandacht brengt. Zowel BBC als NPO constateren dat publiek en budget richting on demand verschuiven. De BBC-directeur-generaal verbindt daaraan inmiddels openlijk de mogelijkheid dat traditionele kanalen verdwijnen. Bij de NPO wordt het derde net vooralsnog opnieuw ingericht.