Dat de marine in 1964 met een uitgekiende actie een eind maakte aan televisie-uitzendingen vanaf het REM-eiland voor de kust van Nederland, had mogelijk minder te maken met het beschermen van het omroepbestel, maar meer met het feit dat de Binnenlandse Veiligheidsdienst er een veiligheidsrisico in zag. Op dat moment was de Koude Oorlog tussen Oost en West op zijn hoogtepunt. De angst bestond dat het kunstmatige eiland in de Noordzee – officieel bedoeld om vanaf dat platform commerciële televisie te introduceren – voor spionagedoeleinden gebruikt kon worden.
Dit beschrijft journalist Theo Jongedijk in zijn zojuist verschenen boek ‘Russische roulette, Raid TV-eiland REM’, met als ondertitel ‘Omroeprevolutie kwam uit zee’. Het REM-eiland was een platform dat in Ierland gebouwd was. Het lag net buiten de territoriale wateren, op een steenworp afstand van Noordwijk. Kort na het begin van de eerste tv-uitzendingen werd de zender met een spectaculaire marineactie uit de lucht gehaald. Het geweld waarmee dit gebeurde en de snelheid waarmee de noodwet werd aangenomen, die de juridische legitimatie vormde voor dit optreden, wekken achteraf gezien de indruk dat er meer op het spel stond dan het tegenhouden van commerciële televisie alleen.
Actie van de Nederlandse staat valt niet helemaal te begrijpen
Een van de initiatiefnemers voor de bouw was de vermaarde scheepsbouwer Cornelis Verolme, gesteund door de zakenman Zwolsman. Van Verolme was bekend dat hij zakelijke connecties met Rusland onderhield, maar over de aard daarvan liet de scheepsmagnaat zich niet uit. Verolme stond aan het hoofd van een gezelschap vermogende financiers die vanaf het kunstmatige eiland de aanval wilden inzetten op het omroepbestel. Al langer bestaat het vermoeden dat het de Nederlandse autoriteiten niet (alleen) ging om het tegenhouden van commerciële televisie, maar dat andere argumenten een rol speelden. TV Noordzee had geen grote inhoudelijke ambities en wilde het volk slechts vermaken met series als ‘Ed, het sprekende paard’. ‘Verolme en Zwolsman waren – toen zij het REM-avontuur begonnen – gerespecteerde ondernemers (zonder strafblad), aan wie netjes gevraagd had kunnen worden de zendkristallen in te leveren’, zegt Jongedijk.
Het vermoeden bestaat dat Rusland een oogje had op het REM-eiland als vooruitgeschoven post van de Russische inlichtingendienst. De zendmast kon gebruikt worden voor signals intelligence, vreesde de BVD. Dat is het verzamelen en analyseren van informatie via elektronische signalen. De bemanning bestond uit Amerikaanse en Britse technici die mogelijk -bedoeld of onbedoeld- gevoelige informatie konden verstrekken. Dat idee maakte de Binnenlandse Veiligheidsdienst zenuwachtig, zo blijkt uit de dossiers.
De dossiers bevestigen vermoedens
Onderzoekers hebben inmiddels toegang tot tienduizenden dossiers uit de BVD-periode (1945–1998). Ze zijn door de AIVD overgedragen aan het Nationaal Archief. Uit de vrijgegeven documenten valt af te leiden dat de Binnenlandse Veiligheidsdienst inderdaad rapportages opstelde over de kwetsbaarheid van installaties op het continentaal plat. Daaruit blijkt volgens Jongedijk dat de aandacht van de BVD voor de REM (Reclame Exploitatie Maatschappij) en TV Noordzee expliciet valt onder de categorieën ‘buitenlandse beïnvloeding’ en ‘verstoring van vitale infrastructuur’. Volgens de schrijver bevestigen bronnen binnen de AIVD – de opvolger van de BVD – dat de inval op het REM-eiland in 1964 intern werd beschouwd als een veiligheidsoperatie en dat deze operatie niet alleen bedoeld was om de Omroepwet te handhaven.
De hoofdrolspelers in dit avontuur vormden een bonte verzameling avonturiers, zakenlieden en (vermeende) spionnen. Verolme, de bekende scheepsbouwer, bouwde de enorme stalen constructie van het eiland. P.S. Heerema, offshorepionier, maakte de overheid zenuwachtig vanwege zijn technische kennis. Als hij een eiland kon bouwen voor tv, kon hij dat ook voor andere (buitenlandse) doeleinden, zo werd verondersteld.
De overheid ontnam met TV Noordzee het Nederlandse publiek zijn nieuwe speeltje, maar dat kreeg er de TROS voor terug. Het hele REM-avontuur wordt door Theo Jongedijk in zijn boek aanschouwelijk beschreven. Hij zegt zich erover te verbazen dat er zo weinig aandacht bestaat voor dit aspect van de Nederlandse mediahistorie. De titel – ‘Russische roulette’ – slaat op het feit dat de overheid een groot risico nam door de werkelijke bedoelingen achter de ontmanteling van het platform te verzwijgen. Het boek van Theo Jongedijk wordt uitgegeven door Aspekt.
Het REM-eiland bestaat nog steeds. Het staat in de Houthaven van Amsterdam (foto) en fungeert nu als restaurant.
TON VERLIND
Dit boek staat vol met feitelijke onjuistheden en complottheorieën. Het boek aanschaffen is zonde van het geld.
Het doel van mijn boek is te achterhalen wat er nu precies is gebeurd rond het REM-eiland/TV-Noordzee in 1964/1965
Er is nog een kans om daar nu, na zo lange tijd, achter te komen.
In de VS leeft de hoogbejaarde (86 jaar) Bertram (Bert) van Munster nog die als filmer van de vermoorde REM-regisseur Claude Berkeley overal met zijn neus bovenop heeft gestaan. Het is aan de Amsterdamse politie en justitie om daar al dan niet iets mee te doen.
Detaildiscussies (zoals de opmerking dat Veronica pas in 1960 begon) zijn voor opheldering van het REM-verleden weinig zinvol. Toch een opmerking: volgens de stichting Norderney van Radio 192 Veronica (zie hun website) werd er vanaf 1959 tot 1974 vanuit zee uitgezonden,
Er heeft in 59 1 uitzending plaatsgevonden vanaf een locatie te Amsterdam om toekomstige adverteerders tijdens de introdsuctieavond lekker te maken voor deelname
Dus niet vanaf zee, zoals wordt beweerd.
Overigens was deze volledig illegale uitzending meer bedoeld om de aandeelhouders tevreden te houden dan voor mogelijke adverteerders.
Want die wilden Nu wel eens horen of er ook echt iets ging gebeuren.
En daar trapten ze helemaal in.
Ze waren bijeen op een aandeelhouders vergadering in Amsterdam, niemand kwam kennelijk op het idee even naar huis te bellen met de vraag, schat kun jij nu ook horen wat ik hoor? Het zendertje kwam niet verder dan de Hoek van de straat.
Maar lees eens de Geschiedenis op de site van St Norderney geschreven door Juul Geleick.
Waar staat dat op de site?
De geschiedenis is van 1959 tot 1974 omdat in 59 het initiatief is genomen. Uitzendingen waren er pas in april 1960.
Het REM eiland was een kopie van boor eilanden in het Meer van Maracaibo, Venezuela. Niets bijzonders dus.
Heerema was in die tijd actief in de offshore industrie in het Caraïbisch gebied.
Ik weet het zeker want mijn familie heeft zijn familie daar meerdere keren ontmoet.
ter aanvulling:
Vooral de angst dat Heerema nu over kennis beschikte om dit soort constructies te bouwen voor spionage doeleinden, lijkt wat merkwaardig.
Heerema was een off shore specialist die vooral in die tijd ook actief was in het Caribisch gebied, met name Venezuela en de Antillen.
Dat hij daar actief was weet ik uit ervaring van mijn familie, die zat op het zelfde schip als wij in 1956 van Vlissingen naar Curacao. Heerema zelf was al vooruitgereisd. Later hebben we ze op Curacao nog een keer ontmoet.
In het Caribisch gebied, met name Venezuela, een van de grootste olieproducenten uit die tijd, was de aanwezigheid van boorplatforms in redelijk ondiep water heel gewoon. Die stonden bij bosjes in het Meer van Maracaibo, dat een open verbinding naar zee had. Heerema moet daarbij betrokken geweest. De olie werd geraffineerd op Aruba en Curacao, ooit de grootste olieverwerkers ter wereld.
Het REM eiland was een kopie van zo’n Lago di Maracaibo booreiland. Het zogenoemde Jack systeem.
Dat Heerema ook wist wat commerciele TV was is ook heel waarschijnlijk, zowel in Venezuela als op Curacao en Aruba (ja ook Koninkrijk der Nederlanden) was er alleen maar commerciele amusements TV. De weerstand tegen dit fenomeen was dan ook typisch Europees, enkel en alleen ter bescherming van bestaande belangen bij de publieke omroep en de politiek.
Dat dus de weerstand tegen TV Noordzee daar groot was is bekend, tenslotte werd Veronica ook overal tegengewerkt – free lance medewerkers van omroepverenigingen mochten absoluut niet voor Veronica werken. Vanwege de populariteit durfde de politiek lange tijd de zender niet aan te pakken. Dat hetzelfde kon gebeuren met TV Noordzee was zeer waarschijnlijk, en probeer het dan maar eens weg te krijgen. Dat TV Noordzee populair was blijkt uit de grote hoeveelheid kijkers in de paar maanden dat het uitzond.
Maar laat ik er zelf eens een complot theorie aan toevoegen.
De REM zond uit op kanaal 11. Dat ligt dus vlak naast kanaal 12. Met 10 kW naar antenne, ca 40 kW ERP, een flink vermogen. Ter vergelijking, Lopik kanaal 4, was 100 kW ERP.
Maar met kanaal 12 was iets bijzonders aan de hand, weliswaar toegewezen aan omroep TV, maar in werkelijkheid werd daar vrijwel nergens in Europa gebruik van gemaakt.
“Information regarding television stations on Channel 12 (VHF High Band, 223–230 MHz in CCIR System B/G) primarily relates to regional, local, or relay transmitters rather than major national networks, as this band was frequently reserved for military or other technical purposes in some countries”
Kanaal 12 werd dus gebruikt voor militaire doeleinden, en ik weet bijna zeker dat het hier werd gebruikt voor communicatie doeleinden met militaire vliegtuigen. Was dat in die tijd, 1964, niet de Starfighter?
Omdat de overheid geen enkele controle had over de fysieke zender van TV Noordzee op het REM eiland moeten er in militaire kringen toch wat bezorgde reacties zijn geweest op de komst van de zender van Ed het Sprekend Paard. Het was immers niet uitgesloten dat ongewenste signalen uit de zender de militaire luchtvaart in gevaar kon brengen.
Overigens bestaat de REM TV zender nog steeds. En is inmiddels aangeboden aan Beeld en Geluid.
Wat mij veel eer interesseert is de relatie tussen de eigenaren van RNI en Libie. Feit is dat de heren Meister en Bollier (MEBO) de (zend)schepen Mebo 1 en 2 van RNI hebben verkocht aan Khadaffi. MEBO is hetzelfde bedrijf dat de ontstekers leverde voor de Lockerbie bom.
Ik kan me niet voorstellen dat pas toen RNI, dat ook uitzond onder de naam Radio Noordzee, maar niets te maken had met de REM, moest stoppen in 1974 contacten had met Libie. Dat moet veel eerder ook al zijn geweest.
Ruud Poeze
Die Theo die schrijft: “Toch een opmerking: volgens de stichting Norderney van Radio 192 Veronica (zie hun website) werd er vanaf 1959 tot 1974 vanuit zee uitgezonden,” Nergens op onze website heb ik geschreven dat we in 1959 al uitzonden. Ruud heeft gelijk, het initiatief werd in okt 1959 genomen. Maar ja Theo als je dat soort simpele dingen al “over het hoofd ziet” vrees ik voor de rest van de accuraatheid van je boek.
Oh ja, je schrijft ;”volgens de stichting Norderney van Radio 192 Veronica”
Maakt daar maar van:volgens de stichting Norderney.
Dus niks van “Radio 192 Veronica””
Juul Geleick – oud medewerker Radio Veronica – zeezender
Stichting Norderney