In de Nederlandse paragraaf van het Digital News Report wordt opnieuw gewezen op de hoge mediaconcentratie in Nederland. De sterke positie van DPG Media en Mediahuis is al langer onderwerp van discussie. Nu RTL Nederland onderdeel is geworden van DPG Media, is die discussie alleen maar relevanter geworden. Maar het debat over pluriformiteit kent een opvallende blinde vlek. Terwijl schaalvergroting bij commerciële mediabedrijven vaak wordt gezien als risico, wordt een vergelijkbare beweging binnen de publieke omroep juist actief gestimuleerd.
Daar heet het geen concentratie of machtbundeling, maar samenwerking, modernisering of broodnodige efficiëntie. In 2014 fuseerden verschillende zelfstandige omroepen en nu wordt opnieuw ingezet op grotere omroephuizen, waarin omroepen intensiever moeten samenwerken. Den Haag wil daarmee minder versnippering, minder bestuurlijke drukte en meer slagkracht in het publieke bestel. Maar is dat argument fundamenteel anders dan het argument dat commerciële mediabedrijven gebruiken?
Den Haag heeft op dit punt boter op het hoofd. Politiek en toezichthouders kijken kritisch naar commerciële mediaconcentratie, maar stimuleren binnen de publieke omroep zelf al jaren dezelfde beweging: minder zelfstandige spelers, meer fusies, grotere omroephuizen en meer centrale samenwerking. Dat kan bestuurlijk efficiënt zijn, maar journalistiek en cultureel is het niet neutraal. Ook in het publieke bestel kan schaalvergroting leiden tot minder eigen redactieculturen, minder afwijkende keuzes en minder werkelijk verschillende perspectieven.
Ook DPG Media, Mediahuis, Roularta, Pijper Media en Talpa Network zoeken schaal en efficiëntie om sterker te staan in een snel veranderende markt. Grotere organisaties kunnen investeren in technologie, journalistiek, talent en innovatie. Het risico is echter dat minder zelfstandige redactieorganen uiteindelijk leiden tot minder verschillende keuzes, minder eigen redactieculturen en minder werkelijk onderscheidende invalshoeken.
Opvallend is dat de discussie over mediaconcentratie vooral wordt gevoerd rond commerciële media, vaak aangeduid als de opmars van de ‘Vlaamse reuzen’. Maar zorgen over pluriformiteit zouden breder moeten worden getrokken. Het Digital News Report benadrukt hoe belangrijk vertrouwen, herkenbaarheid en een divers nieuwsaanbod zijn in een veranderend medialandschap. Juist daarom moet pluriformiteit niet alleen een argument zijn wanneer commerciële bedrijven groeien, maar ook wanneer publieke organisaties worden samengevoegd.
Het gaat er niet om of DPG Media, Mediahuis of de NPO per definitie gelijk of ongelijk hebben. De vraag is waarom dezelfde ontwikkeling anders wordt beoordeeld afhankelijk van wie haar uitvoert. Als schaalvergroting bij commerciële media een risico voor pluriformiteit kan zijn, dan verdient schaalvergroting binnen de publieke omroep dezelfde kritische blik, want pluriformiteit wordt niet beschermd door het aantal logo’s aan de buitenkant. Uiteindelijk gaat het om de vraag hoeveel onafhankelijke stemmen, redactieculturen en werkelijk verschillende perspectieven er daadwerkelijk overblijven.
Naast de roep om meer efficiëntie zou pluriformiteit daarom een veel centraler thema moeten zijn bij redactionele samenwerkingen binnen het publieke bestel en bij de komst van omroephuizen. Samenwerking kan logisch en noodzakelijk zijn, maar mag er niet toe leiden dat verschillende omroepen in de praktijk steeds meer dezelfde redactionele afwegingen, invalshoeken en prioriteiten gaan delen.
