Vier jaar geleden plaatste opiniemaker Marianne Zwagerman haar eerste YouTube-video, opgenomen in de kledingkast. Zo ontdekte ze de potentie van het medium: 60.000 keer bekeken. Kort daarna ontving ze haar eerste inkomsten: 3 euro 60, om precies te zijn. Op weg naar haar schoonfamilie in Zeeland stopte ze op een dag bij Bax, het bedrijf dat alles levert voor het maken van podcasts en kocht er professionele apparatuur. Haar toenmalige partner reageerde met verbazing. ‘Je hebt drie euro verdiend’, zei hij, ‘en je geeft vierduizend euro uit.’ ‘Dat is wat ondernemers doen’, repliceerde ze. Nu -vier jaar later- heeft ze met Dwarsnieuws op de socials een goed bekeken eigen opiniekanaal en maakt ze samen met Rick van Velthuysen voor de NPO de podcast Op zijn kop.
Kortgeleden bracht ze in Barneveld vijfduizend boeren en burgers op de been om op te komen voor de belangen van het platteland. De grote opkomst was het resultaat van de aandacht die ze in haar programma’s aan het evenement gaf.
De uitslagenavond van Dwarsnieuws op de dag van de gemeenteraadsverkiezingen op 18 maart, die ze verzorgde samen met Maurice de Hond en Dennis Brouwer, trok alles bij elkaar opgeteld zo’n 100.000 belangstellenden. In hun analyses liepen ze ver op de NPO vooruit. De uren durende uitzending werd met beperkte middelen gemaakt. Het geld dat nodig was om van het ANP de verkiezingsuitslagen te ontvangen, werd bijeengebracht middels crowdfunding.
Geen journalist
Marianne Zwagerman is inmiddels een succesvol mediaondernemer. Ze is opiniemaker, géén journalist, benadrukt ze. Ze heeft veel steun, maar roept met haar felheid ook weerstand op. Het deert haar niet, want ze voelt zich honderd procent onafhankelijk, aan niets en niemand gebonden. ‘Behalve aan mijn eigen visie op de dingen die mij raken’, zegt ze. ‘Ik wil mensen helpen om dwars door het nieuws naar de achterliggende bedoelingen te kijken.’
Soms heeft ze een slechte dag, geeft ze toe. Ze is open over haar aanhang. Daartoe behoren deels ook leden van Forum voor Democratie. Tweede Kamer-fractievoorzitter Lidewij de Vos was op 7 maart dan ook een van de sprekers op het plattelandsevenement in Barneveld. Ze hield daar een gloedvol betoog. Maar bij het debat over de landbouwbegroting liet haar partij -na de eerste termijn- verstek gaan. Dat zinde Zwagerman niet, dus kreeg Forum ervan langs. Dat was tot ongenoegen van een deel van de volgers van Dwarsnieuws, van wie een aantal hun steun opzegde.
In welke mate houd je rekening met de gevoelens van de mensen die je steunen?
‘Ik heb ervan wakker gelegen’, zegt ze. ‘Want op zo’n moment ligt het gevaar van zelfcensuur op de loer.’ Maar de snippets -korte videofragmenten- die al klaar lagen en waarin het gedrag van Forum werd gehekeld, zond ze toch uit. Dat besluit zorgde wel voor hoofdbrekens. Ze geeft toe dat ze even heeft geaarzeld. ‘Ik dacht: het enige wat ik bereik met uitzenden, is dat ik een hele dag haat over me heen krijg en luisteraars en kijkers kwijtraak. Ik moet mensen gaan blokkeren die betalend lid zijn. Ik weet dat blokkeren niet hoeft, maar ik doe het tóch. Ik wist dat ik een ongelooflijke kutdag zou hebben, maar ik wil moedig zijn en geen zelfcensuur toepassen. Ik vond het een ongelooflijke schande dat er niemand van die partij bij het debat was.’
Het businessmodel
Ze kan inmiddels van haar activiteiten leven, zegt ze. Dankzij abonnees van haar kanaal en donateurs. Soms komt er zomaar drieduizend euro binnen. Echt ontroerd raakt ze door sympathisanten met een smalle beurs die niet meer dan een euro kunnen missen. Van die euro houdt ze niet meer dan een dubbeltje over, maar het gebaar is belangrijker dan de materiële waarde. Haar donateurs zijn mensen ‘die voelen dat jíj verwoordt wat zíj zouden willen zeggen. Gewoon een lieve meneer of mevrouw die ’s ochtends denkt: ik ga een tientje aan Marianne overmaken.’
Moderne technische ontwikkelingen staan deels aan de oorsprong van haar succes. Had je een paar jaar geleden nog professionele studio’s nodig om programma’s te maken, tegenwoordig volstaat een RØDECaster-set van een paar duizend euro, drie microfoons en een camera. Ze heeft een campingbus als rijdend kantoor, die fungeert als podcaststudio. Soms zet ze hem aan de kant van de weg op een plek met een goede verbinding en levert ze van daaruit haar bijdrage aan de uitzending.
Schaamteloos in promotie
‘Er komen bij mij een paar talenten samen waar ik me nooit zo bewust van ben geweest. Content maken over de dingen die ertoe doen is mijn ultieme drijfveer. Daarnaast houd ik van techniek en al die spulletjes. Daar haken veel mensen al bij af. Ik ben vrij schaamteloos in promotie. Ik vent met snippets alles uit, op TikTok, Instagram en Facebook. Die worden regelmatig door meer dan een miljoen mensen bekeken. Het kost veel tijd, maar je moet er wel lol in hebben. De omroepen hebben daar complete marketingafdelingen voor. Ik doe het in mijn eentje.’ Bijkomend voordeel: ‘Als er op vrijdag iets gebeurt, hoef ik niet te wachten tot mijn uitzending van dinsdag bij de NPO. Ik duik gewoon meteen mijn studiootje in.’
Een crossmediale sneeuwbal
Omdat ze vindt dat ze als vrijwilliger ook een bijdrage aan de samenleving moet leveren, heeft ze de Vakbond voor Plattelandsbewoners opgericht, geïnspireerd op het gevecht dat ze samen met haar inmiddels overleden vader in 2009 leverde tegen het onder water zetten van de Horstermeerpolder. Jaren later kwam ze de actievoerders van toen opnieuw tegen, nu als vrijwilliger in het verpleeghuis waar haar vader verbleef.
‘Ik voelde me heel schuldig, want ik vroeg me af: wat doe ík eigenlijk voor de maatschappij?’ Ze verbond zich opnieuw aan het lot van de boeren in haar ouderlijke omgeving rond de Loosdrechtse Plassen. ‘Hun strijd voor behoud van het platteland kan niet alleen hún strijd zijn’, motiveert ze haar beslissing. ‘Want als die boer er straks niet meer is, dan is het platteland -wat ons land mooi maakt- óók weg. De overheid heeft de mond vol over noodpakketten, maar dat noodpakket ligt hier om de hoek. Dat zijn de boeren, met hun kippen, eieren en vlees.’ De video die ze hierover maakte werd 1,5 miljoen keer bekeken. ‘Toen dacht ik: ik zit hier echt op iets’. Wat ze ooit met haar vader lokaal begon, doet ze nu landelijk.
Inmiddels is ze ook druk met het verzamelen van veertigduizend handtekeningen voor een burgerinitiatief dat het recht geeft om in vak-K in Den Haag de Tweede Kamer toe te spreken over het klimaatbeleid. Ze rekent niet al die activiteiten tot haar concept, maar uit het een komt wel het ander voort. Zo ontstaat rond het opinieprogramma iets dat lijkt op een maatschappelijke beweging. ‘Dwarsnieuws is inmiddels een echt merk geworden’, zegt ze.
Hoe kies je je onderwerpen?
‘Het is een crossmediale sneeuwbal die steeds organisch ontstaat, zoals bij het lobbyschandaal rond ngo’s die jarenlang subsidie kregen om Europees milieubeleid te promoten. Ik krijg een tip, bespreek een onderwerp in mijn uitzending en dan op dinsdag nog eens in Op zijn kop op het YouTube-kanaal van Radio 1, waardoor het een NPO-stempel krijgt. Zo kan ik een politicus binnenhalen. Eerst vind ik er zelf wat van. Dan heb ik de professor die zegt dat het inderdaad belachelijk is. Het vervolg schrijft zich vanzelf: in mijn column in De Telegraaf kan ik het nog een keer samenvatten, waardoor zo’n onderwerp van alle kanten wordt belicht.’
Hoe blijf je weg bij het gevaar van complottheorieën?
‘Ik denk niet dat ik in die hoek zit, hoor….Ik ga niet mee in de gedachte dat niemand in Den Haag te vertrouwen is. Ze zitten daar wél in een systeem waarin veel misgaat. Dat wil ik blootleggen, maar niet vanuit de overtuiging dat er een enorme agenda van kwaadwillendheid achter ligt.’
‘Ik zoek de breedte, maar ook de diepte. Ik heb niks met die andere kanalen op social media. Ik kijk er niet naar. Ik ben er niet nieuwsgierig naar, want je komt er steeds dezelfde mensen tegen en ik weet al wat die gaan zeggen. Je hebt het gevoel dat ze je iets willen verkopen. Ik vertrek vanuit nieuwsgierigheid. Ik praat liever met iemand als David Smulders. Die is prof in de energietechnologie aan de Technische Universiteit Eindhoven, een van de vijf professoren op dat vakgebied. Hij zat voor GroenLinks in de gemeenteraad van Nuenen en vindt dat we vandaag nog moeten stoppen met het bouwen van windturbines op land. Hij is niet iemand van de fossiele lobby. Hij is een expert die niet naar sentimenten kijkt, maar naar de technische feiten.’
Heb je een belang?
‘Nee. Misschien klinkt het nobel, maar ik vind het belangrijk om dingen bloot te leggen.’
Doe je dat in dienst van een groep of als onderdeel van een lobby?
‘Neeeee… Mijn onafhankelijkheid is mijn grootste goed.’
Hoe voorkom je dat je deel wordt van een lobby?
‘Door het businessmodel dat ik heb: ik ben van niemand afhankelijk. Toen ik mijn column bij BNR nog had, deed ik nog wel eens aan zelfcensuur, omdat ik een paar keer een rode kaart had gekregen. Ik wilde mijn column niet kwijt.’
Waar ging dat over?
‘Als er iets is waarvan je kunt zeggen: er klopt geen hout van, dan is dat het klimaatbeleid. Dat hangt van de lobbyschandalen aan elkaar. Neem weerman Gerrit Hiemstra. Die bestond het in het NOS Journaal klimaatpropaganda uit te kotsen. Vroeger was het weerbericht gewoon: het wordt warm of koud. Als het dertig graden werd, stond er als icoontje een zonnetje of een ijsje. Tegenwoordig is het klimaatpropaganda met kaartjes die dieprood kleuren. Hiemstra had naast zijn functie bij de NOS een bureau waarmee hij bedrijven helpt zich voor te bereiden op klimaatverandering. Dat kan niet waar zijn! Bij de NOS! Daar schreef ik een piswoeste column over. Dat viel niet in goede aarde.’
Onwijs woest
‘Voor mij is dat klimaatbeleid een rode vlag. Als ik zo’n terreurturbine zie, ga ik door het lint. Als ik reclame krijg van een energiebedrijf met een terreurturbine erop, dan zeg ik meteen op, want dat voelt voor mij alsof je me een nieuwsbrief stuurt met een geslacht zeehondje of kinderporno. Dat vind ik een schande. De emotie die ik voel is mijn drive. Ik noem ze terreurturbines, omdat ze zijn gebouwd op angst en leugens. Daar word ik onwijs woest van. De drie grote terreurturbines die nu waarschijnlijk op de Vechtoever komen bij Vreeland leveren in een jaar tijd hooguit de energie die de Clauscentrale in 1,5 dag levert. Maar de bouw ervan verwoest wel het hele UNESCO-werelderfgoed, het enige stukje natuur tussen Amsterdam en Utrecht. Dat raakt me.’
Frizzle Sizzle
Het platteland zit in haar genen, maar op school voelde ze zich een buitenbeentje. Als veertienjarig meisje kwam ze op een crossmotor naar het Nieuwe Lyceum in Hilversum, waar ze tussen de meiden van Frizzle Sizzle en Kinderrrren voorrr Kinderrren (dictie van Marianne) zat. Op haar kleding een speldje met de tekst Oerend Hard. Tot in het diepst van haar vezels voelde ze dat de stadsbewoners in ’t Gooi neerkeken op de boeren. ‘Daar heb ik mijn hele leven al last van’, zegt ze. Het leidde tot een minderwaarheidsgevoel, gecombineerd met trots op de boeren, de vrachtwagenchauffeurs en de kraanmachinisten die het land draaiende houden. ‘Hoe kun je dat nou laag opgeleid noemen?’ Als ze erover praat komen er nog steeds tranen. ‘Daar zit een enorme emotie’, legt ze uit.
Ze pleitte er in haar publicaties op de socials voor om termen als laag en hoog opgeleid te vervangen door praktisch en theoretisch geschoold, een mindshift die inmiddels door de overheid is overgenomen. ‘Ik ben geen journalist, ik kan niet objectief zijn.’
Als je geen journalist bent, wat ben je dan wel?
‘Schrijver, columnist, programmamaker, activist. Ik interview niet, ik voer opiniërende gesprekken. Als je meningen verkoopt, moet je dat buiten de journalistiek houden. De Volkskrant heeft journalisten waarvan ik denk: ga bij Milieudefensie werken.’
Welk einddoel heb je met Dwarsnieuws voor ogen?
‘Dat vind ik niet relevant. Het is interessant wat het nu is. Ik heb alle vrijheid om mijn eigen onderwerpen en deadlines te kiezen. Ik ben tevreden als ik met mijn vaste uitzendingen genoeg verdien om af en toe een cameraman en een schip te huren, waarmee ik de Noordzee op kan om daar een reportage te maken over die terreurturbines. Dwarsnieuws blijft klein, het wordt geen imperium, niet een enorme redactie. Het moet wel qua bereik en impact groot worden. Ik kijk bijvoorbeeld met bewondering naar Left Laser, omdat hij bloedfanatiek is en echte reportages maakt.’
Welk advies heb je aan jonge mensen?
‘Ik snap niet dat jonge mensen nog tijd investeren in het bouwen van merken voor een ander. Doe dat desnoods omdat je je rekeningen moet betalen. Maar investeer minimaal één dag per week in je eigen platform. Dat is makkelijk met alle technische mogelijkheden die er nu zijn.’
TON VERLIND
