Blog Ferry van Beek: ‘Er is geen hitlijst effect, het reguliere format is defect’

De Top 40, de Top 100 Allertijden en niet te vergeten het Top 100 jaaroverzicht. Allemaal hitlijsten waar je voor ging zitten. De Top 40 werd tijdens de zeezender periode uitgezonden op zaterdag en de luisteraars luisterden massaal naar deze ‘Nationale Zaterdagmiddag Gebeurtenis’.

Toen Veronica toetrad tot het omroepbestel vond uitzending plaats op de vrijdag en werd het de ‘Nationale Vrijdagmiddag Gebeurtenis’. De Top 100 Allertijden was gelinkt aan Goede Vrijdag en het Top 100 jaaroverzicht werd uitgezonden aan het eind van het jaar, vaak tussen Kerst en Oud & Nieuw. Allemaal feestdagen waardoor de luisteraar het gevoel kreeg deel uit te maken van iets bijzonders. Al deze hitlijsten waren zonder uitzondering luistercijferkanonnen en waren een integraal onderdeel van het format van het station. De songs in deze lijsten werden ook tijdens reguliere uitzenduren gedraaid. Als current hit of als Gouwe Ouwe. De lijsten boden echter iets extra’s. Een moment van reflectie, terugkijkend op de week, het jaar of je jeugd.

Eind 1999 kwam de publieke omroep met de Top 2000. Toendertijd de langste lijst ooit, strategisch geprogrammeerd tussen Kerst en Nieuwjaar en vanaf het begin magisch omdat DJ’s en luisteraars gezamenlijk aftelden naar het nieuwe millenium. Over een mooi moment voor reflectie gesproken. Het werd, en is nog steeds, een enorm succes. Commerciële omroepen keken afgunstig naar dit succes en kwamen al snel tot de conclusie dat het uitzenden van een bijzondere hitlijst wel eens voor stijgende luistercijfers zou kunnen zorgen. Dit zou resulteren in een groter marktaandeel en meer reclame-inkomsten. En toen er één schaap met succes over de luistercijferdam stapte, volgde de rest. Deze Me Too (no pun intended) strategie heeft geleid tot een enorme verscheidenheid aan lijsten. De 70’s Top 700, de 80’s Top 800, de 70’s Top 710, Top 3000, Top 4000, de Evergreen Top 1000, de Top 880, de Foute 1500, de 100% NL Top 1000, en ga zo maar door. De hitlijsten zorgden inderdaad voor stijgende marktaandelen en dit leidde tot een ‘self-fulfilling prophecy’. Het ‘Zie je wel dat hitlijsten werken!’, ‘Nederlanders zijn gek op lijstjes.’, en ‘Luisteraars stemmen speciaal af op hitlijsten.’ zoemden door de burelen. Het gevolg? Nog meer hitlijsten en als neven effect luistercijfers die op en neer gaan gelijk het peloton in de Tour de France tijdens een zware bergetappe. De waanzin ten top. Wat op zijn zachtst gezegd opvallend is aan deze parade van hitlijsten, is het feit dat dit vooral een Nederlandse (en in mindere mate Belgische) aangelegenheid is. In radiolanden als de USA en de UK is dit fenomeen volstrekt onbekend. Om Louis van Gaal te parafraseren: zijn wij Nederlanders nou zo slim, of de Amerikanen en Britten zo dom? Is het voor radiostations nu echt nodig om meer hitlijsten uit te zenden in de strijd om hogere marktaandelen? Het antwoord, en ik draai er niet omheen, is nee. Mijn conclusie baseer ik op een klein onderzoek dat ik heb gedaan. Ik heb twee programma’s van Gijs Staverman op Radio 10 met elkaar vergeleken. Een uur van een regulier programma (uitgezonden op 24 oktober 2025 17:00 – 18:00, week 43) en een uur van een programma tijdens de 70’s Top 710 (uitgezonden op 31 oktober 2025 17:00 – 18:00, week 44). Dit onderzoek mag dan niet representatief zijn, maar het is in mijn ogen zeker wél indicatief. Hitlijsten werken als een magneet op de luisteraar. Dit veronderstelt dat een luisteraar doelbewust afstemt op het station om de hitlijst te horen. Vandaar ook dat radiostations veel geld besteden aan het promoten van de hitlijsten. Men hoopt meer luisteraars te trekken zodat het marktaandeel stijgt. Ik heb daar m’n vraagtekens bij. Alsof er anno 2025 nog een luisteraar te vinden is die doelbewust op een radiostation afstemt om een specifiek programma te horen. Zelfs TV heeft die status al meer dan 10 jaar geleden verloren en radio misschien wel meer dan 30 jaar geleden (herinner jij je nog de laatste keer dat je een programma overzicht voor radio hebt gezien?).

Zowel bij radio als TV geldt dat bij het aanzetten de content direct moet bevallen. Indien dat niet het geval is wordt er verder gezapt. Ik heb helaas niet de beschikking over luistercijfers van deze twee specifieke uren maar heb wel de cijfers over de weken waarin deze uren werden uitgezonden. Het reguliere programma werd uitgezonden in week 43. Radio 10 had toen (cijfers NMO) een marktaandeel van 5,2%, een luisterbereik van 2.005.215 luisteraars en een luistertijd van 205 minuten. In week 44, waarin het uur uit de 70’s Top 710 werd uitgezonden, had Radio 10 een marktaandeel van 5,7% (plus van 9,6%), een luisterbereik van 2.019.251 (plus van 0,7%) en een luistertijd van 224 minuten (plus van 9,2%). Je ziet hier duidelijk dat de stijging in marktaandeel niet komt door de stijging van het aantal luisteraars maar door de significante toename in luisterduur van ruim 9%. Ik durf dan ook wel te stellen dat de stijging in marktaandeel komt doordat de vaste luisteraars langer zijn gaan luisteren. De 70’s Top 710 heeft Radio 10 an sich niet veel extra luisteraars opgeleverd. De luisteraar luistert langer vanwege de natuurlijke spanningsboog die een hitlijst biedt. Klinkt als een plausibele verklaring en het zal zeker meespelen. Maar in mijn ogen is dit niet de belangrijkste reden. Zeker niet omdat deze spanningsboog een week duurde en het voor de luisteraar een gewone werkweek was. Het saamhorigheidsgevoel dat b.v. de Top 2000 biedt, en het gezamenlijk aftellen naar de jaarwisseling, speelt hier totaal geen rol.

Wat is er dan wel aan de hand? De verklaring is even schokkend als simpel. Het is niet dat de hitlijst scoort, de luisteraar laat weten het normale format van Radio 10 minder de moeite waard te vinden. En ik geef ze geen ongelijk. Ik heb de twee uren uitgebreid geanalyseerd en kwam tot best wel schokkende cijfers. Lees je even mee? Om te beginnen heb ik het programma verdeeld in een aantal blokken Spraak, Muziek, Identity en Commercials. Ter verduidelijking: onder spraak valt niet alleen b.v. weer & verkeer maar ook de aankondigingen van de DJ. Als er een intro volgepraat werd, rekende ik dit als spraak. Identity is vormgeving die ‘los’ is gebruikt. Dus niet b.v. het muziekje dat onder een spreek werd gebruikt. Vervolgens heb ik de individuele items getimed, de boel per blok bij elkaar opgeteld en vervolgens die blokken als percentage van de totale tijdsduur van het programma berekend.

In het uur uitgezonden in week 43, het reguliere format van Radio 10, waren de cijfers als volgt. Spraak 37,91%, Muziek 41,8%, Identity 0,22% en Commercials 20,08%. Zoals je kunt zien wordt er nogal wat gepraat. Dat komt in dit specifieke programma o.m. door cross talks met de nieuwslezer en ook het Top 4000 40 seconden spel dat, anders dan de naam doet vermoeden, ruim 4 minuten duurt. Ook interessant om te weten is dat Radio 10 tijdens deze ‘meer muziek middag’ slechts 8 (!?!) platen in een uur weet te draaien. En dan het uur dat uitgezonden werd in week 44 tijdens de 70’s Top 710. Spraak 20,02% (een daling van 47,2%), Muziek 60,73% (een stijging van 45,28%), Identity 0,16% (een daling van 27,28%) en Commercials 19,09% (een daling van 5%). Noemenswaardig is trouwens dat er in dit uur slechts 7 platen werden gedraaid. Het betrof echter de top 7 van de 70’s Top 710 en de lange versies werden gedraaid. Dus minder platen maar wel véél meer muziekminuten. Neem deze cijfers maar eens goed in je op. Spraak bijna 50% gedaald en muziek bijna 50% gestegen. Minder gelul, méér muziek! En bovendien ook nog eens 5% minder commercials. What’s not to like? Tel daarbij op dat je als luisteraar een hele week niet geconfronteerd wordt met steeds maar terugkerende songs (Die beperkte playlist is trouwens ook zo’n achterhaald fossiel. In een volgend artikel vertel ik je waarom dit echt niet meer van deze tijd is) en je begrijpt waarom het marktaandeel in week 44 hoger is. In week 45, de week nadat de 70’s Top 710 werd uitgezonden, had Radio 10 een marktaandeel van 5,4% (een 5% daling), een luisterbereik van 2.019.396 (bijna gelijk) en een luistertijd van 211 minuten (6% daling). De luisteraar was gebleven maar schakelde eerder zijn radio uit. Moe van het oeverloze geouwehoer, de weinige muziek en de vele herhaling die een beperkte playlist met zich meebrengt.

De conclusie lijkt me overduidelijk. Stations moeten niet meer hitlijsten bedenken om hun marktaandeel (gedurende korte tijd) omhoog te krijgen, ze moeten hun reguliere format drastisch aanpakken. De luisteraar laat duidelijk merken dat ze meer muziek willen, minder gepraat, minder commercials en meer variatie in de playlist. En dat belonen ze door langer te luisteren. Wie gaat de eerste stap zetten? Wie durft die hitlijsten te laten voor wat ze zijn en pakt zijn format rigoreus aan? En bouwt zo aan een hoger, maar vooral stabieler, marktaandeel? Want zeg nou zelf, wat heb je aan een hitlijst die ‘scoort’ terwijl het overduidelijk is dat het je format is dat de luisteraar niet bekoort?