Mediawetenschapper Nel Ruigrok van de Erasmus Universiteit Rotterdam vindt dat Nederlandse talkshowpresentatoren onvoldoende kritisch reageren op extreemrechtse uitspraken. In de nieuwste Zelfspodcast van Sander Schimmelpenninck en Jaap Reesema stelt ze dat media hun eigen invloed op de samenleving onderschatten. Volgens haar zien journalisten zichzelf te vaak als doorgeefluik van opvattingen die al onder de bevolking leven.
Ruigrok bespreekt in de podcast twee onderzoeken naar de Nederlandse media. Het eerste richt zich op de politieke vertegenwoordiging tijdens de verkiezingscampagne van 2025. Volgens Ruigrok blijken rechtse politici en opiniemakers oververtegenwoordigd wanneer Nederlandse talkshows gezamenlijk worden bekeken. Daarnaast constateert ze dat immigratie een buitengewoon grote rol speelt in talkshows. Onderwerpen als woningnood en gezondheidszorg, die volgens haar voor veel Nederlanders minstens zo belangrijk zijn, krijgen aanzienlijk minder aandacht.
Een tweede onderzoek, uitgevoerd door voormalig masterstudent Niene Tempelman, richt zich specifiek op nativistische uitspraken. Dat zijn uitspraken waarin Nederland wordt voorgesteld als het land van de eigen bevolking, waarbij mensen of invloeden van buitenaf als bedreiging worden gezien. Voor dat onderzoek werden 648 televisie-uitzendingen geanalyseerd. Daarin vonden de onderzoekers 308 ‘nativistische’ uitspraken. Begrippen als ‘omvolking’ en ‘remigratie’ kwamen ieder zeventien keer voorbij. Volgens de onderzoekers zijn niet alleen politici verantwoordelijk voor deze uitspraken. Ook presentatoren en vaste opiniemakers spelen een belangrijke rol. Onder anderen Johan Derksen, Wierd Duk, Raisa Blommestijn en voormalig Ongehoord Nederland-presentator Tom de Nooijer worden in het onderzoek genoemd. Ruigrok vraagt zich af of het uitblijven van kritische reacties voortkomt uit onkunde, angst of een verkeerd begrip van journalistieke neutraliteit. Een presentator die iedereen aan het woord wil laten, hoeft volgens haar niet automatisch een goed journalistiek gesprek te voeren.
In de podcast komt ook de invloed van Johan Derksen ter sprake. Schimmelpenninck stelt dat Derksen zichzelf graag presenteert als iemand die slechts verwoordt wat gewone Nederlanders al denken. Volgens Ruigrok werkt die beïnvloeding ook andersom. Uitspraken van bekende televisiepersoonlijkheden kunnen juist mede bepalen wat mensen in het dagelijks leven normaal gaan vinden. De onderzoekers wijzen daarnaast op een rechtszaak rond extreemrechtse leuzen die op de Erasmusbrug werden geprojecteerd. De verdachten verwezen in hun verdediging naar vergelijkbare uitingen op televisie. Volgens Ruigrok laat dit zien waarom media zich bewuster moeten zijn van de maatschappelijke gevolgen van hun uitzendingen. Ook de rol van vaste duiders, zoals Wierd Duk, komt aan bod. Ruigrok en haar medeonderzoekers constateren dat nativistische opvattingen niet uitsluitend via politieke interviews worden verspreid, maar ook via reguliere gesprekken aan talkshowtafels.
Het onderzoek verscheen eerder deze maand in een opiniestuk in NRC, geschreven door Ruigrok, Nikki Sterkenburg, Wouter van Atteveldt en Niene Tempelman.
De Zelfspodcast met Nel Ruigrok is hier te beluisteren:
WAARDEER DIT ARTIKEL!
Als je dit artikel waardeert en je waardering wilt laten blijken met een kleine bijdrage, dan kan dat. Zo help je onafhankelijke mediajournalistiek in stand houden.
