Lang voordat we naar de bioscoop gingen, selfies maakten of werden overdonderd door spectaculaire shows, legden Italiaanse visionairs al de basis voor de manier waarop we kijken, verlangen en beleven. Hun ideeën over licht, perspectief, het schoonheidsideaal en emotie werken nog altijd door in films, concerten, architectuur, mode en sociale media. In Iconen van Italië reist Johannes Wirix-Speetjens door Italië, op zoek naar de visionairs die ons wereldbeeld blijvend hebben beïnvloed. Van Leonardo da Vinci tot Michelangelo en van Caravaggio tot Monteverdi: een verrassende reis langs de oorsprong van ons moderne leven.
In drie afleveringen duikt Johannes in de wereld van de Italiaanse kunst en cultuur en spreekt hij verschillende Italiaanse experts over de invloeden van de Italiaanse meesters op onze hedendaagse samenleving. Niet alleen de beroemde kunstwerken staan centraal, maar vooral de ideeën erachter. Want wat hebben de camera obscura, selfies en films met elkaar te maken? Waarom zijn we al eeuwen geobsedeerd door schoonheid en perfectie? En hoe zorgden Italiaanse kunstenaars ervoor dat een kunstwerk niet alleen iets werd om naar te kijken, maar een complete ervaring?Johannes Wirix-Speetjens: “Italië spreekt tot de verbeelding, maar het is zoveel meer dan onze favoriete vakantiebestemming. Ik heb een grote liefde voor het land en dacht dat ik het goed kende, maar tijdens deze reis bleef ik me verbazen. Het is wonderlijk hoeveel dit land de wereld heeft gegeven en hoe sterk ideeën van eeuwen geleden nog altijd doorwerken in de manier waarop we vandaag naar de wereld kijken en in het leven staan. Dingen die we nu vanzelfsprekend vinden, blijken vaak een geschiedenis te hebben die veel verder teruggaat dan we denken. Ik was al dol op Italië, maar door deze verhalen ben ik met andere ogen naar het land gaan kijken. Ik hoop dat de kijkers die liefde en verwondering ook zullen voelen.
“Licht, camera, geluid – actie!
In de eerste aflevering blijkt dat de oorsprong van onze filmbeleving veel verder teruggaat dan de eerste bioscoop. Leonardo da Vinci bestudeerde de werking van de camera obscura, een principe dat eeuwen later een belangrijke rol zou spelen in de ontwikkeling van fotografie en film. Caravaggio wist als geen ander hoe je met licht, schaduw en een dramatische scène de aandacht van de kijker naar één punt kunt trekken. Zijn schilderijen lijken bijna stilstaande filmbeelden.Ook in de muziek werd al vroeg geëxperimenteerd met ruimte en beleving. De Vlaamse Italiaan Adriaan Willaert, veertig jaar kapelmeester van de San Marco in Venetië, splitste zijn koor op over verschillende plekken in de kerk. Het resultaat was een ruimtelijk geluidseffect dat verrassend veel weg heeft van onze moderne stereo- en surroundervaring.
Alles voor perfectie
In de tweede aflevering staat de menselijke obsessie met het perfecte beeld centraal. Michelangelo bestudeerde het menselijk lichaam tot in detail om zijn ideale mensbeeld te creëren. Rafaël groeide uit tot een van de meest gewilde portretschilders van zijn tijd en gaf zijn modellen een herkenbaar schoonheidsideaal. Titiaan maakte van de kleur rood zijn handelsmerk. De kleur versterkt in zijn schilderijen de verleiding, liefde en passie.Van David en La Donna Velata tot Venus van Urbino: eeuwen voordat we onszelf met filters, Photoshop en cosmetische ingrepen konden perfectioneren, waren kunstenaars al bezig met de vraag hoe het perfecte beeld eruitziet.
De kunst van extase
De derde aflevering draait om de ultieme totaalbeleving. Brunelleschi bracht met het lineaire perspectief letterlijk diepte in de kunst en maakte het mogelijk om complexe bouwwerken, zoals de koepel van de Dom van Florence, te ontwerpen. Bernini ging nog een stap verder: met De extase van de heilige Theresia maakte hij van de toeschouwer onderdeel van het kunstwerk.Ook Artemisia Gentileschi en Claudio Monteverdi wisten hoe ze een publiek volledig konden meeslepen. Monteverdi bracht muziek, verhaal, decor en emotie samen in een nieuwe kunstvorm: de opera. Vijfhonderd jaar later herkennen we diezelfde totaalbeleving in grote concerten en shows.
| Iconen van Italië Vanaf dinsdag 17 november om 20.25 uur bij AVROTROS op NPO 2 |
