Sommige verhalen bij de radio blijven verborgen voor de luisteraar, soms maar beter, soms ook jammer ter lering ende, vooral, vermaak. Het zijn de verhalen van programmamakers en technici die zich achter de kuchknop afspelen in een radiostudio, op locatie of een aanverwante omgeving. Elke maand een nieuw bericht van achter die knop, mogelijk door de tijd niet meer geheel accuraat, licht afgezwakt of aangesterkt.
Al meer dan 60 jaar verzorgt de STER de reclames voor de publieke omroep op radio & tv. Maar hoe wordt bepaald wat er uitgezonden mag worden in STER-spots op de radio?
Richtlijnen voor technische specificaties zijn eenvoudig te vinden: er is bepaald dat één spot maximaal 90 seconden mag duren, best wel duidelijk. Maar er staat ook een minimale lengte in de voorschriften, namelijk 1 seconde. Lijkt me lastig iets kwijt te kunnen in een seconde, maar dat terzijde. Maximaal mag een aaneengesloten stuk stilte 10 seconden duren, anders start de noodband. Verder is het niet toegestaan om in een reclamespot op de radio een gedeelte alleen volledig links of alleen 100% rechts weer te geven.
Ook staat er in het betreffende document, online te vinden, nog een aantal aanvullende voorwaarden. Behalve de minimale lengte van een seconde valt dit alles onder de noemer te schuiven als ‘best wel logisch’.
Een ander onderwerp is de inhoudelijke goedkeuring. Waarvoor mag wel/niet reclame gemaakt worden in een spot op de radio? Reclame voor rookartikelen is al jaren niet toegestaan en ook voor alcoholische artikelen gelden aparte voorwaarden. Voor politieke reclameboodschappen gelden er sinds oktober 2025 ook weer aparte regels.
Maar wie zou er dan inhoudelijk geoordeeld hebben over een bijzonder reclamespotje uit 1986 waarin Wim T. Schippers en Paul Haenen te horen zijn? Uiteraard zijn deze twee mannen bekend als de Nederlandse stemmen van Bert (Paul H.) en Ernie (Wim T.) uit Sesamstraat. Ernie wordt niet bij naam genoemd, Bert wel. Mogelijk heeft Paul H. beide stemmen ingesproken en was Wim T. er niet bij betrokken. Verder is weinig van deze spot bekend, ook niet wie de producent is. Wel is duidelijk voor welk product reclame gemaakt wordt. De spot werd ergens aangetroffen in een collectie zoekgeraakte analoge banden van een gepensioneerd radiomedewerker wiens naam we helaas niet kunnen noemen, iets met prieviesie.
Wat wel bekend is: deze spot is destijds afgekeurd om te worden uitgezonden op de radio in de zendtijd van de STER.
Oordeel zelf, de spot is hieronder te beluisteren. Voorafgegaan en afgesloten met de bekendste STER-pingels. Over die pingels valt ook nog wel wat bijzonders te melden.
De begin-, tussen- en eindpingel kwamen in de jaren ’80 van licht ruisende jinglecassettes, de zgn. NAB-carts (Type AA). In de STER-montagestudio, destijds op de eerste verdieping van het Audiocentrum (toen nog Muziekpaviljoen geheten) op het Mediapark (toen nog Omroepkwartier geheten), stond naast het mengpaneel een stapel van drie BE Spotmasters opgesteld met bijbehorende rode Fidelipac Mastercarts. In 1986 sloeg, in beperkte mate nog, digitale audio toe. Een Limburgs bedrijf, TED, kwam op de markt met modules onder de merknaam Digisound. Bij de firma TED leverde je een audiobestandje aan, op een bandje uiteraard, wat vervolgens in een kastje werd gepropt op een eprom. Een eprom is een kleine chip waarin het geluid wordt opgeslagen. Die vinding was vooral bedoeld voor muzikanten. Een drummer leverde zijn meest perfecte geluid van zijn basedrum in. Vervolgens plaatste hij een klein microfoontje bij die grote trommel, dat signaal ging naar de Digisound module. Gaf hij een trap op de basedrum werd de TED-module geactiveerd. De uitgang van de module vervolgde de weg naar het mengpaneel in de zaal, zo klonk de basedrum altijd hetzelfde. Het betrof een compact kastje ter grootte van een forse smartphone. Ook nog betaalbaar: winkelprijs zou destijds rond de 225 Hollandsche guldens bedragen.
NOS-technici maakten op een beurs in Rotterdam aangenaam kennis met TED. Vraag was of er een kast te bouwen was met drie knoppen voor de drie STER-pingels. Dus niet drie losse kastjes maar het geheel in een nette 19-inch omgeving. Zo gevraagd, zo geleverd. De ruisende Spotmasters konden aan de kant, hier is TED! Het signaal was ruisvrij en de pingels starten zonder enige vertraging. Er werd ook een afstandsbediening bij geleverd, een klein kastje met drie startknoppen. Dit vond een plekje op het mengpaneel, binnen handbereik naast de faders.
Het apparaat heeft nu een plek gevonden in een van de depots van Beeld & Geluid. En het apparaat doe het nog steeds! Een zoektocht naar de oorsprong en het vervolg van TED heeft weinig opgeleverd behalve een enkel artikel in een Engelstalig vakblad uit de jaren ’80, vooral gericht op muzikanten. Het bedrijf zou in Limburg gevestigd zijn genaamd The Electronic Designers (TED).
Cesar Zuiderwijk, drummer van de Golden Earring, maakte in 1984 gebruik van de TED-modules.
Op de site van de Slagwerkkrant lezen we in een artikel uit juni 2008:
Midden jaren tachtig vergaarde Ted de nodige roem door te komen met een handzaam klein kastje waarmee je één enkel geluid kon triggeren. Cesar Zuiderwijk gebruikte deze kastjes onder meer voor zijn beroemde trigger-jasje. Wat de meesten zich niet realiseren, is hoe vroeg Cesar hiermee begonnen is. Uit Zuiderwijks eerste Slagwerkkrant-interview (nummer 9, januari 1985), komen de volgende quotes (over de Ted-doosjes in zijn drumjasje): “Je kan alle geluiden die je maar wilt in zo’n doosje stoppen, dus ik heb er wat eigen geluiden in gestopt. Ik ga dan bovenop de monitorboxen staan en begin hard op mijn borst te slaan waardoor je een waanzinnige drumsound te horen krijgt.
Ik heb mijn drumset uitgebreid met een flink aantal oranje perspex kubusjes die met een element aan een Ted-doosje verbonden zijn. Ik heb er de meest waanzinnige geluiden in opgeslagen, zoals van een Balinees Apenkoor. Je moet het horen om te beseffen hoe wonderlijk dat klinkt.”
Foto: drie BE Spotmasters met drie originele NAB-carts uit de jaren ’80 en links daarnaast de TED-module met drie startknoppen. Zowel de Spotmasters als TED maken deel uit van de collectie van Beeld & Geluid.
Volgende maand Kuchknop 58. In de jaren ’80 kon je cd’s, lp’s en singles lenen bij de NOS. Die tijd komt weer terug.
sybrand.verwer@gmail.com
