Blog Guido van Nispen: Wie niet met elkaar spreekt, laat de burger met een half verhaal achter

Over cordons sanitaires, politieke mediaboycots en de gevolgen voor journalistieke pluriformiteit.

In mijn eerdere column β€œAls journalistiek kleur bekent, wie bewaakt dan het volledige beeld?” stelde ik de vraag hoe burgers zich een evenwichtig oordeel kunnen vormen wanneer nieuwsorganisaties steeds nadrukkelijker vanuit een eigen maatschappelijke of politieke overtuiging opereren. De discussie over de Franse nieuwszender CNews laat zien dat er nog een complicatie bijkomt. Niet alleen redacties bepalen welke informatie het publiek bereikt, ook politici maken steeds bewustere keuzes over de media waarmee zij wel of niet willen communiceren. Wanneer die twee vormen van selectie elkaar versterken, wordt de informatievoorziening niet alleen gekleurder, maar ook nog eens onvollediger.

De Franse krant Le Monde beschreef op 13 november hoe de presidentsverkiezingen van 2027 politici voor een ongemakkelijk dilemma plaatsen. Moeten zij verschijnen bij CNews, de omstreden zender van miljardair Vincent BollorΓ©, of moeten zij weigeren om een medium dat zij beschouwen als een spreekbuis van extreemrechts verdere legitimiteit te verschaffen? Meer dan een miljoen Fransen ondertekenden inmiddels een petitie om de zender te verbieden, terwijl mediawaakhond Arcom CNews herhaaldelijk sanctioneerde wegens overtredingen van de omroepregels. De kritiek heeft dus een concrete achtergrond, maar daarmee is de vraag naar de journalistieke en democratische gevolgen van een boycot nog niet beantwoord.

De politieke reacties lopen opmerkelijk uiteen. Het linkse La France Insoumise heeft besloten CNews voortaan te boycotten, terwijl de socialist JΓ©rΓ΄me Guedj juist regelmatig verschijnt om de opvattingen van de presentatoren en hun gasten tegen te spreken. Zelfs binnen dezelfde politieke stroming bestaat dus geen overeenstemming over de vraag of deelname bijdraagt aan het democratische debat of juist een problematisch medium versterkt

President Macron moedigde zijn ministers eerder aan om ook met de media van BollorΓ© te communiceren, omdat politieke overtuigingen volgens hem overal moeten worden verdedigd. Tegelijkertijd mijden andere politici de zender vanwege de redactionele koers..

Nederland heeft met dergelijke dilemma’s ervaring. In de jaren tachtig ontstond rond Hans Janmaat en zijn Centrumpartij, later de Centrumdemocraten, een cordon sanitaire dat zich niet beperkte tot de politiek. Kamerleden negeerden hem of verlieten demonstratief de zaal wanneer hij sprak, terwijl ook journalisten besloten hem geen podium te geven. Daarmee werd een politieke afwijzing mede een journalistieke praktijk. De vraag blijft of het journalistiek verstandig was om een gekozen volksvertegenwoordiger gedeeltelijk buiten de publieke informatievoorziening te plaatsen.

Bij Geert Wilders zien we inmiddels vooral de omgekeerde beweging. Niet de media sluiten de politicus uit, maar de politicus beperkt zelf de toegang van journalisten. Nieuwsuur probeerde jarenlang tevergeefs hem uitgebreid te interviewen, terwijl onderzoek van dezelfde redactie in 2025 liet zien hoe streng ook de contacten van andere PVV-Kamerleden met de pers werden geregisseerd. Wilders verschijnt wel degelijk in media, maar bij voorkeur onder omstandigheden die hij zelf kan beΓ―nvloeden. Daarmee verschuift de selectie van de redactie naar de politieke organisatie, zonder dat de gevolgen voor de informatiepositie van de burger noodzakelijk anders zijn.

Ook rond Ongehoord Nederland is zichtbaar hoe ingewikkeld dit wordt. Onderzoek van de journalistieke ombudsman van de publieke omroep liet zien dat de programmering sterk leunde op vertegenwoordigers van een beperkt aantal rechtse partijen. Volgens de omroep wilden politici van andere partijen niet deelnemen, terwijl het onderzoek ook vragen opriep over het eigen uitnodigingsbeleid en de journalistieke benadering van gasten. Een eenzijdige samenstelling kan dus zowel voortkomen uit redactionele keuzes als uit weigeringen van politici, en vaak is voor het publiek nauwelijks vast te stellen welke factor doorslaggevend is.

Dat maakt een belangrijk onderscheid noodzakelijk. Een redactie heeft geen verplichting iedere politicus uit te nodigen en een politicus kan niet worden gedwongen aan ieder interview mee te werken. Een kritisch interview is bovendien iets anders dan het beschikbaar stellen van een podium, zoals het weigeren van een uitnodiging niet automatisch gelijkstaat aan een structurele boycot. Maar wanneer politieke partijen en nieuwsorganisaties elkaar op voorhand uitsluiten, ontstaat wel een vorm van wederzijdse selectie die het publieke debat kan verschralen.

Het opmerkelijke is dat iedere betrokken partij daarvoor een verdedigbare redenering kan hebben. Journalisten willen voorkomen dat zij extremistische opvattingen normaliseren, politici willen niet bijdragen aan media die zij als vijandig of onbetrouwbaar beschouwen, en redacties willen hun journalistieke onafhankelijkheid behouden. Toch kan het gezamenlijke resultaat zijn dat burgers vooral politici zien in programma’s waar zij weinig tegenspraak ontmoeten, terwijl andere opvattingen voornamelijk worden besproken door mensen die de betrokkenen zelf nooit ondervragen.

Daarmee komen we terug bij dezelfde vraag die ook bij algoritmische selectie speelt. Niet alleen wat wordt getoond, maar ook wat door wederzijdse uitsluiting buiten beeld blijft, bepaalt hoe burgers de werkelijkheid begrijpen. Een democratie heeft behoefte aan herkenbare verschillen en stevige journalistieke kritiek, maar ook aan mogelijkheden om die verschillen rechtstreeks met elkaar te confronteren. Wanneer media en politici hun eigen grenzen steeds scherper bewaken, wordt het de vraag wie nog verantwoordelijkheid neemt voor het beeld dat daartussen ontbreekt. Laten we dat aan de AI-synthese?