Blog Ronald Vecht (Juridische Zaken #18): Oud-omroepbaas van de Duitse publieke omroep RBB voor de strafrechter

Sinds 10 november zit Patricia Schlesinger, de voormalige intendant (hoogste baas) van de publieke omroep Rundfunk Berlin-Brandenburg (RBB), op de “Angeklagtenbank” van het Landgericht Berlijn. Ruim vier jaar na het schandaal dat de Duitse publieke omroep op zijn grondvesten deed schudden, moet de strafrechter beoordelen of zij en drie andere voormalige bestuurders de omroep stelselmatig hebben benadeeld. Dit is het voorlopige slothoofdstuk van een affaire die ver buiten Berlijn veel aandacht kreeg.

Van topjournalist tot boegbeeld van wangedrag

Schlesinger maakte naam als journalist bij de NDR, onder meer bij het onderzoeksprogramma Panorama en werd in 2016 intendant van de RBB. Begin 2022 nam zij bovendien het roulerende voorzitterschap van de ARD op zich en werd daarmee het gezicht van de gehele ARD-publieke omroep.

In de zomer van 2022 kwam daar een einde aan toen Business Insider een reeks onthullingen publiceerde waaronder diners in haar privéwoning die de omroep betaalde, een luxe dienstauto, een flinke salarisverhoging, bonussen voor de directie en adviesopdrachten voor haar echtgenoot, oud-Spiegel-journalist Gerhard Spörl, bij de Messe Berlin. Opvallend detail is dat de toezichthouder van die Messe Wolf-Dieter Wolf was, die tegelijk voorzitter was van de RBB-Verwaltungsrat, het orgaan dat toezicht hield op Schlesinger zelf. Binnen enkele weken na de publicatie trad ze af als ARD-voorzitter en als intendant en de RBB zelf ontsloeg haar op staande voet. En vervolgens gingen de juristen aan de slag. Naast een strafrechtelijke procedure loopt er ook een civiele procedure.

De aanklacht van het OM

De Generalstaatsanwaltschaft Berlijn deed er lang over. Pas in december 2025 volgde een aanklacht van bijna 500 pagina’s tegen Schlesinger en drie voormalige leidinggevenden. Dat trio bestond uit Wolf (destijds de voorzitter van de raad van toezicht van de RBB en inmiddels 82, oud zakelijk directeur Hagen Brandstäter en de toenmalige juridisch directeur Susann Lange. Het verwijt is in de kern Untreue (§ 266 StGB), het Duitse delict van trouwbreuk jegens het vermogen dat je beheert, in een aantal varianten aangevuld met oplichting. Schlesinger alleen al krijgt 26 feiten ten laste gelegd, de anderen wat minder.

De officier begroot de schade op ruim 1,7 miljoen euro. Het grootste deel, zo’n 933.000 euro, betreft het beloningsstelsel. Zo zouden variabele beloningen voor directeuren zijn uitgekeerd zonder de vereiste goedkeuring van de raad van toezicht. Daarnaast gaat het volgens het Duitse OM om toelagen in verband met het ARD-voorzitterschap, ongerechtvaardigde uitkeringen bij vervroegd vertrek en vrijstelling van werk, ruim 5.000 euro aan diners in de woning van Schlesinger en een reis met haar man naar Londen.

Niet alle oorspronkelijke verwijten hebben de aanklacht gehaald en het onderzoek tegen echtgenoot Spörl is al eerder geseponeerd tegen betaling van een geldsom.

Schlesinger zwijgt vooralsnog. Haar advocaat Oliver Sahan deed het woord en ging direct in de aanval. Het Openbaar Ministerie zou niet objectief hebben onderzocht, ontlastend materiaal hebben genegeerd en zich schuldig hebben gemaakt aan wat hij “gezielte Einseitigkeit” noemde. Schlesinger wilde volgens hem van de RBB een moderne omroep maken, efficiënter, digitaler en verlost van verouderde structuren: „Frau Schlesinger hat alle ihre Entscheidungen als Intendantin ausschließlich an den Interessen des RBB ausgerichtet. Wir werden die Vorwürfe vollumfänglich entkräften“.

Juridisch is deze verdedigingstactiek niet onbelangrijk. Bij Untreue draait veel om de vraag of er een plicht tot vermogensbeheer is geschonden en of er werkelijk schade is ontstaan. Wie kan aantonen dat uitgaven binnen de bevoegdheden vielen of dat bonussen een zakelijke grondslag hadden, bestrijdt de kern van de tenlastelegging. Belangrijk hierbij is de vraag of de interne goedkeuringsregels zijn omzeild. De rechtbank heeft voorlopig maar liefst 56 zittingsdagen gepland, tot eind juni 2027 en sluit niet uit dat het langer duurt. Tot een onherroepelijke uitspraak geldt de onschuldpresumptie. En dan kan er ook nog hoger beroep worden ingesteld.

Civiele strijd

Parallel aan de strafzaak loopt een civiele strijd die ook een aardig inkijke geeft over de verhoudingen bij de Duitse publieke omroep RBB. Schlesinger eist haar contractueel toegezegde Ruhegeld. Dat is een levenslange bijzondere pensioenuitkering en in haar geval van zo’n 18.300 euro per maand. Zij zou daar ook aanspraak op hebben na haar ontslag. Het Landgericht Berlijn gaf haar in juli 2025 inderdaad gedeeltelijk gelijk en zei dat de regeling niet in strijd is met de goede zeden. De rechter droeg de RBB op in elk geval de termijn over januari 2023 te betalen. Tegelijk werd Schlesinger veroordeeld tot terugbetaling van zo’n 24.000 euro voor privégebruik van dienstauto’s en onjuist gedeclareerde reiskosten. Beide partijen zijn in hoger beroep gegaan en het Kammergericht zal de zaak naar verwachting in het voorjaar van 2027 behandelen.

De opmerking van de civiele rechter dat de RBB ‘een slecht contract’ had gesloten, verdient een plaats in elk instructieboek over omroepbestuur. Het probleem was niet alleen het gedrag van één intendant, maar ook een systeem dat zulke afspraken mogelijk maakte en een toezichthouder die ze aftekende.

Welke lessen zijn hieruit te trekken

Het is verleidelijk de zaak-Schlesinger af te doen als een Duits probleem. Met een ruimere financiering, een federale structuur en intendanten die meer verdienen dan de bondskanselier, is de ARD een andere omroepwereld dan in veel andere publieke omroeplanden. Zo is voor de Nederlandse publieke omroep de Wet normering topinkomens van toepassing. Deze wet kent een beloningsplafond en een maximale ontslagvergoeding van 75.000 euro. Een Ruhegeld van ruim 18.000 euro per maand is in Nederland als het goed is ondenkbaar. En ook in Oostenrijk is recent aangekondigd dat er een wettelijk salarisplafond bij de ORF gaat komen.

Maar de les gaat verder dan salarissen. De kern van de RBB-affaire is governance. Het gaat over een toezichthouder met belangen bij de partij waarop hij toezicht moest houden, interne goedkeuringsregels die konden worden omzeild en een cultuur waarin niemand aan de bel trok totdat een journalist van buiten dat deed. Het gaat daarmee over de vraag hoe op papier vastgelegde check and balances in de dagelijkse praktijk werken. Hoe vervullen onafhankelijke interne en externe toezichthouders hun taak, zijn er heldere bevoegdheden over beloningen en uitgaven en is er transparantie die niet afhankelijk is van een lek? Hoe ziet de compliance officer daarop toe en hoe houdt men elkaar scherp? Vragen die voor ieder bedrijf geldt, dus ook mediabedrijven al dan niet met publiek geld gefinancierd.

Wie structuren bouwt, moet ook checks and balances inbouwen die in de praktijk werken, maar deze ook regelmatig toetsen bijvoorbeeld aan de hand van simulaties. In Duitsland heeft de affaire de hervormingsdiscussie over de publieke omroep in een stroomversnelling gebracht en niet altijd in positieve zin. Het vertrouwen dat in een paar zomerweken van 2022 verloren ging, is nog niet terug. Dat is misschien de grootste schade van allemaal, voor allemaal.

En wat doet mevrouw Schlesinger tegenwoordig? Volgens een medio 2025 verschenen persbericht van het Berlijnse adviesbureau Stella Circle is zij daar binnengehaald als ‘Navigatorin’ voor topbestuurders, omdat zij volgens het bureau decennialange ervaring in leidinggevende functies bij de publieke omroep meebrengt en haar expertise op het gebied van media, het leiden van publieke instellingen en communicatie juist voor bestuurders met een hoge zichtbaarheid van grote waarde zou zijn.

Bronnen