De Nederlandse mediasector blijft internationaal gezien goed scoren op persvrijheid en fundamentele bescherming, maar de pluriformiteit van de mediamarkt staat steeds verder onder druk. Dat blijkt uit de nieuwe editie van de Media Pluralism Monitor 2026, waarin Nederland een algemeen risicoscore van 34 procent krijgt. Daarmee behoort het land nog altijd tot de categorie ‘laag tot middelhoog risico’.
De grootste zorg ligt opnieuw bij de marktpluriformiteit. Op dat onderdeel scoort Nederland 62 procent risico, het hoogste van de vier onderzochte domeinen. Volgens de onderzoekers is de overname van RTL Nederland door DPG Media de belangrijkste ontwikkeling van het afgelopen jaar. Door die overname is de Nederlandse mediamarkt verder geconcentreerd en wordt deze volgens het rapport in belangrijke mate gedomineerd door drie grote spelers: de publieke omroep NPO, DPG Media en Talpa Network.
De onderzoekers wijzen erop dat de voorgenomen bezuinigingen op de publieke omroep de gevolgen van deze concentratie kunnen versterken. Als de besparingen vooral ten koste gaan van programma’s en journalistieke producties, in plaats van management en overhead, kan dat volgens het rapport een aanzienlijke negatieve invloed hebben op de pluriformiteit van het Nederlandse medialandschap.
Ook de afhankelijkheid van grote internationale online platforms blijft een aandachtspunt. De levensvatbaarheid van nieuwsmedia staat onder druk door de dominante positie van zeer grote online platforms. Tegelijkertijd constateren de onderzoekers dat Nederlandse uitgevers inmiddels een eerste licentieovereenkomst hebben gesloten met Google voor het gebruik van nieuwsfragmenten. Afspraken over het gebruik van journalistieke content voor generatieve AI zijn er echter nog niet, al werken Nederlandse uitgevers wel mee aan de ontwikkeling van een ethisch Nederlands taalmodel.
Op het gebied van journalistieke onafhankelijkheid blijft Nederland goed presteren. De overname van RTL door DPG Media ging gepaard met voorwaarden van de Autoriteit Consument & Markt (ACM) om de redactionele onafhankelijkheid te waarborgen. Zo zijn redactiestatuten versterkt, onder meer bij NU.nl, om de scheiding tussen redactie en commerciële belangen te bewaken.
Het rapport signaleert daarnaast dat de veiligheid van journalisten een blijvend punt van zorg is. PersVeilig registreerde in 2025 opnieuw meer meldingen van intimidatie en bedreiging, zowel tijdens verslaggeving als online. Vooral vrouwelijke journalisten hebben volgens de onderzoekers te maken met aanhoudende online intimidatie.
Ook op het gebied van media-eigendom plaatsen de onderzoekers een kanttekening. Hoewel eigendomsstructuren in Nederland over het algemeen transparant zijn, is die transparantie grotendeels gebaseerd op vrijwillige openbaarmaking en niet op een wettelijke verplichting. Dat kan volgens het rapport op langere termijn een zwakke plek vormen.
Positiever is het beeld bij fundamentele bescherming, politieke onafhankelijkheid en sociale inclusiviteit. Nederland scoort respectievelijk 27, 19 en 28 procent risico. De onderzoekers prijzen het sterke juridische kader voor persvrijheid en onafhankelijke mediaregulering, maar wijzen erop dat de bescherming tegen zogenoemde SLAPP-rechtszaken, de transparantie van contentmoderatie door online platforms en de praktische uitvoering van de Wet open overheid nog voor verbetering vatbaar zijn.
Volgens de onderzoekers verdienen de hervormingen van de lokale en regionale publieke omroep eveneens aandacht. De geplande schaalvergroting moet leiden tot meer professionalisering en efficiëntie, maar mag niet ten koste gaan van lokale journalistiek en de diversiteit aan regionale stemmen.
De Media Pluralism Monitor wordt jaarlijks opgesteld in opdracht van de Europese Unie en beoordeelt de risico’s voor mediapluriformiteit en persvrijheid in de lidstaten.
WAARDEER DIT ARTIKEL!
Als je dit artikel waardeert en je waardering wilt laten blijken met een kleine bijdrage, dan kan dat. Zo help je onafhankelijke mediajournalistiek in stand houden.
