TikTok speelt een grote rol in hoe jonge vrouwen naar zichzelf en hun lichaam kijken. Dat blijkt uit nieuw kwalitatief onderzoek naar ‘digitale girlhood’, waarin is gekeken hoe jonge vrouwen opgroeien in een wereld waarin online en offline steeds meer door elkaar lopen.
Voor het onderzoek ‘Embodying digital girlhood: how young women are using TikTok, seeing bodies, and making sense of their entanglement with digital technologies‘ werden drie feministische focusgroepen gehouden met in totaal twaalf jonge vrouwen tussen de 19 en 25 jaar. De gesprekken vonden plaats in Rotterdam en Utrecht en duurden elk ongeveer twee uur. De onderzoeker analyseerde daarnaast TikTok-content via een scroll-through-methode, waarbij deelnemers samen door hun feed gingen en reflecteerden op wat zij zagen. In totaal bestond het visuele onderzoeksmateriaal uit onder meer twintig screenshots en zes schermopnames uit de focusgroepen, plus acht TikTok-video’s en twintig screenshots uit eigen platformobservatie.
De belangrijkste conclusie is dat TikTok jonge vrouwen voortdurend confronteert met lichamen die bekeken, beoordeeld en vergeleken worden. Vooral witte, dunne, hypervrouwelijke en esthetisch gestileerde lichamen blijken dominant aanwezig in de beeldcultuur van het platform. Daardoor wordt het lichaam volgens het onderzoek niet alleen zichtbaar gemaakt, maar ook onderwerp van voortdurende zelfcontrole.
Tegelijkertijd zijn de geïnterviewde jonge vrouwen niet simpelweg slachtoffer van social media. Ze blijken juist kritisch op de beelden die zij tegenkomen. Ze herkennen de druk van schoonheidsnormen, filters, likes en cosmetische ingrepen, maar voelen zich tegelijk ook verbonden met TikTok als plek voor herkenning, creativiteit, contact en ontspanning.
De coronaperiode speelde volgens het onderzoek een belangrijke rol in de intensivering van het telefoongebruik. Voor sommige deelnemers werd de lockdownperiode het moment waarop TikTok en eindeloos scrollen een vast onderdeel van hun dagelijks leven werden.
Het onderzoek benadrukt dat de uitkomsten niet universeel zijn. De onderzoeksgroep was klein en relatief homogeen: bijna alle deelnemers woonden in Nederland, op twee na waren zij wit en op één na identificeerden zij zich als cisgender vrouw. Toch laat het onderzoek volgens de auteur zien hoe sterk digitale identiteit, lichaamsbeeld en vrouwelijkheid met elkaar verweven zijn geraakt in de TikTok-generatie.
