Blog Richard Otto: Nationaal audioplatform nog altijd luchtkasteel

Nog geen maand geleden ondertekenden publieke én commerciële partijen op het Media Park de Toekomstverkenning & Innovatieagenda NL Mediacluster 2040. De boodschap was glashelder: de echte concurrentie zit niet in Hilversum, maar bij big tech. AI en internationale platforms veranderen het speelveld fundamenteel. De enige logische reactie: samenwerken. Maar precies daar wringt het. Want samenwerking ontstaat niet door een position paper en een groepsfoto. Die ontstaat door concessies, gedeeld eigenaarschap en misschien wel het moeilijkst: het loslaten van controle.

Verkennende gesprekken
Die ambitie tot samenwerking is niet een nieuw fenomeen. Zelfs de Tweede Kamer hamerde er in 2022 al op dat samenwerking belangrijk is om als mediasector te kunnen overleven in een steeds internationaler wordend speelveld. Er moest een nationaal audioplatform komen dat een tegenwicht biedt aan internationale spelers als Spotify, TuneIn en Apple Podcasts, zoals dat er met NLZIET ook op video is. Nu, ruim drie jaar later, is de conclusie pijnlijk eenvoudig: die audio ambitie is nog steeds niet gerealiseerd. Het probleem zit niet in intentie, maar in uitvoering. De NPO spreekt 3,5 na de motie nog altijd over “verkennende gesprekken”. Dat klinkt bestuurlijk netjes, maar in een markt die razendsnel internationaliseert, is verkennen simpelweg te langzaam en ondertussen is nog geen structurele samenwerking op het gebied van podcastdistributie, alleen een platform dat nog altijd grotendeels bestaat uit eigen NPO-content. Dat is geen audio ecosysteem, maar slechts een silo. De cijfers maken de huidige status pijnlijk duidelijk: Spotify heeft 45% van het podcastgebruik,  YouTube: 23% en NPO Luister slechts 19%. Met minder dan een vijfde marktaandeel is NPO Luister relevant, maar absoluut geen tegenmacht. En dat is precies het probleem: zonder schaal geen exclusiviteit, zonder exclusiviteit geen groei, zonder groei geen alternatief.

Mediawet
Dit probleem ligt overigens niet enkel bij de NPO, want ook commerciële partijen hadden ook initiatief kunnen nemen om in gesprek te gaan met de NPO. Uit de markt hoor je echter wel een bekende reactie vanuit NPO: de Mediawet belemmert echte samenwerking. Denk aan reclame in podcasts, essentieel voor partijen als BNR Nieuwsradio en NRC, maar lastig te combineren met het publieke model. De publieke omroep moet de Mediawet echter niet als excuses gebruiken om zich rigide op te stellen.  Innovatie vraagt om interpretatie, lef en soms het oprekken van kaders. Niet om erachter te schuilen. Zeker niet als de Tweede Kamer vrijwel unaniem voor samenwerking heeft gestemd.

NL Luister
De Nederlandse Publieke Omroep heeft niet de publieke taak om de volledige Nederlandse mediasector te redden. Als de mediasector serieus een tegenwicht wil bieden aan internationale audioplatforms, dan vraagt dat om een gezamenlijk initiatief van zowel publieke als private partijen. De oplossing ligt daarbij eigenlijk voor het oprapen. Bouw een gezamenlijk platform “NL Luister” op de fundamenten van NPO Luister. Niet als verlengstuk van de publieke omroep, maar als gedeelde infrastructuur van de sector. Een platform waarin publieke én commerciële audio content samenkomen, waar ruimte is voor verschillende verdienmodellen en waar exclusieve podcasts het verschil maken. Eén sterke nationale distributielaag die schaal creëert en daarmee de basis legt voor echte concurrentie. Zonder schaal immers geen relevantie, en zonder relevantie geen alternatief voor de dominante internationale spelers.

Bouwstenen
De huidige is er geen technologisch probleem, maar een bestuurlijk probleem. Nederland beschikt over sterke makers, grote mediapartijen en zelfs al over een bestaand publiek platform. De bouwstenen zijn er. Wat ontbreekt is niet de techniek, maar de wil om door te pakken. Ondertussen versnelt de transitie naar een internationaal medialandschap waarin AI en platformmacht de regels bepalen. Op sommige fronten is die race mogelijk al verloren. Maar op audio ligt er nog wél een kans. De vraag is alleen: durft de sector die kans eindelijk samen te grijpen, of blijven we de komende jaren hangen in verkennende gesprekken?

RICHARD OTTO