Onderzoeksjournalisten die gebruikmaken van openbare digitale bronnen krijgen steeds vaker te maken met juridische vraagstukken en samenwerking met andere beroepsgroepen. Dat biedt nieuwe mogelijkheden, maar leidt ook tot spanningen over bewijsvoering, onafhankelijkheid en professionele verantwoordelijkheid. Dat blijkt uit wetenschappelijk onderzoek van de Universiteit Utrecht.
De onderzoekers Isabella Regan en Imar de Vries interviewden 35 professionals die betrokken zijn bij zogenoemd open-sourceonderzoek. Onder hen waren journalisten, juristen, opsporingsprofessionals en medewerkers van mensenrechtenorganisaties en gespecialiseerde onderzoeksinstellingen.
Uit het onderzoek blijkt dat deze beroepsgroepen regelmatig vanuit verschillende uitgangspunten werken. Waar journalisten informatie verzamelen om maatschappelijke misstanden bloot te leggen en het publiek te informeren, moeten juristen beoordelen of hetzelfde materiaal voldoet aan de eisen voor juridische bewijsvoering. Die verschillen kunnen tot spanningen leiden wanneer journalisten en juridische professionals gezamenlijk onderzoek doen naar bijvoorbeeld internationale conflicten, mensenrechtenschendingen of andere maatschappelijke misstanden.
Grenzen van eigen deskundigheid
De Utrechtse onderzoekers introduceren daarom het begrip disciplinary humility, vrij vertaald als professionele bescheidenheid. Daarmee bedoelen zij dat onderzoekers zich bewust moeten zijn van de grenzen van hun eigen deskundigheid, bevoegdheden en verantwoordelijkheden.
Volgens Regan en De Vries is succesvolle samenwerking tussen verschillende disciplines niet uitsluitend afhankelijk van het delen van kennis en technische vaardigheden. Het is minstens zo belangrijk dat betrokken professionals erkennen waar hun eigen expertise ophoudt en die van anderen begint. De onderzoekers constateren dat professionals dergelijke spanningen proberen op te lossen door hun onderlinge verantwoordelijkheden opnieuw af te bakenen en de samenwerking anders te organiseren.
Betekenis voor onderzoeksjournalistiek
Het onderzoek is relevant voor nieuwsredacties die steeds vaker digitale onderzoeksmethoden inzetten. Open-sourceonderzoek maakt het mogelijk om op basis van publiek beschikbare informatie gebeurtenissen te reconstrueren en mogelijke misstanden te onderzoeken. Tegelijkertijd onderstreept de studie dat journalistieke waarheidsvinding en juridische bewijsvoering niet automatisch dezelfde eisen stellen. Naarmate onderzoeksjournalisten intensiever samenwerken met juristen en mensenrechtenorganisaties, wordt een duidelijke verdeling van verantwoordelijkheden belangrijker. De wetenschappelijke publicatie Between Journalism and Justice: Disciplinary Humility in Open-Source Investigations verscheen deze maand in het internationale vakblad Digital Journalism.
WAARDEER DIT ARTIKEL!
Als je dit artikel waardeert en je waardering wilt laten blijken met een kleine bijdrage, dan kan dat. Zo help je onafhankelijke mediajournalistiek in stand houden.
