Het Commissariaat voor de Media maakt zich grote zorgen over de voorgestelde hervorming van de landelijke publieke omroep. Volgens de toezichthouder biedt het wetsvoorstel onvoldoende mogelijkheden om tijdig in te grijpen bij bestuurlijke problemen, onveilige werkculturen en tekortkomingen in de journalistieke kwaliteitsbewaking. Dat schrijft het Commissariaat in een consultatiereactie van 23 oktober aan minister Rianne Letschert van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap.
Het Commissariaat ziet de noodzaak van de hervorming in, waarbij de bestaande omroeporganisaties worden ondergebracht in vier omroephuizen. Toch vreest de toezichthouder dat het nieuwe bestel op belangrijke onderdelen onvoldoende waarborgen biedt.
‘Toezicht dreigt juist zwakker te worden’
Hoewel het kabinet spreekt over versterking van het externe toezicht, constateert het Commissariaat dat verschillende bestaande bevoegdheden juist dreigen te verdwijnen. Zo zou de toezichthouder straks niet meer kunnen optreden tegen het niet naleven van een redactiestatuut. Het Commissariaat verwijst naar een boete die het op 18 september 2025 oplegde aan een landelijke publieke omroep wegens overtreding van het redactiestatuut. Een dergelijke sanctie zou onder het nieuwe wetsvoorstel niet meer mogelijk zijn. Ook bij problemen met sociale veiligheid en organisatiecultuur dreigt de toezichthouder minder mogelijkheden te krijgen om preventief in te grijpen. In veel gevallen kan pas worden opgetreden wanneer sprake is van structureel wanbeheer, waarvoor juridisch een hoge drempel geldt.
‘Hogere eisen aan omroepbestuurders’
Het Commissariaat pleit daarnaast voor strengere eisen aan bestuurders van de nieuwe omroephuizen. Deskundigheid en bestuurlijke ervaring zijn volgens de toezichthouder onvoldoende. Ook geschiktheid, betrouwbaarheid en integriteit moeten expliciet worden getoetst. Opvallend is dat het wetsvoorstel toestaat dat een omroephuis door slechts één bestuurder wordt geleid. Het Commissariaat vindt dit risicovol, omdat de nieuwe organisaties groter en complexer worden. De toezichthouder pleit daarom voor meerkoppige besturen. Ook moet organisatiecultuur volgens het Commissariaat nadrukkelijk onderdeel blijven van het wettelijke toezicht op goed bestuur. Sinds het rapport van de Commissie-Van Rijn is juist op dit terrein veel aandacht besteed aan verbeteringen binnen de publieke omroep.
Zorgen over verdwijnen taken NTR
Een ander belangrijk kritiekpunt betreft de gezamenlijke verantwoordelijkheid van de vier omroephuizen voor een pluriform programma-aanbod. Het Commissariaat vraagt zich af wie straks verantwoordelijk is wanneer bepaalde maatschappelijke groepen, perspectieven of genres onvoldoende worden bediend. Vooral over de taken die momenteel bij de NTR zijn ondergebracht, bestaan zorgen. Het wetsvoorstel bevat volgens de toezichthouder onvoldoende garanties dat de specifieke expertise van de NTR behouden blijft. Ook ontbreekt een duidelijk mechanisme waarmee snel kan worden ingegrepen wanneer omroephuizen bepaalde doelgroepen onvoldoende bereiken.
‘Meer bevoegdheden noodzakelijk’
Het Commissariaat vraagt het kabinet om het wetsvoorstel op drie hoofdpunten aan te passen: sterker preventief toezicht, hogere eisen aan goed bestuur en betere garanties voor samenwerking tussen de omroephuizen. Daarnaast blijft het CvdM aandacht vragen voor de zichtbaarheid en vindbaarheid van publieke media op digitale platforms. Concrete maatregelen hiervoor ontbreken in het voorstel. Het Commissariaat benadrukt dat onafhankelijk toezicht niet alleen bedoeld is om achteraf overtredingen te bestraffen, maar juist om problemen vroegtijdig te signaleren en te voorkomen. Eind oktober volgt nog een afzonderlijke beoordeling van de uitvoerbaarheid en handhaafbaarheid van het wetsvoorstel.
WAARDEER DIT ARTIKEL!
Als je dit artikel waardeert en je waardering wilt laten blijken met een kleine bijdrage, dan kan dat. Zo help je onafhankelijke mediajournalistiek in stand houden.
