De speelfilm verliest steeds meer terrein op de Nederlandse televisie. De gemiddelde dagelijkse kijktijd naar buitenlandse films op reguliere televisiezenders is sinds 2016 gehalveerd. Ook in 2026 zet de daling door. De groei van streamingdiensten verandert niet alleen het kijkgedrag, maar ook de markt voor filmrechten. Daardoor staat de traditionele filmavond op televisie steeds verder onder druk.
Uit het TV Halfjaarrapport 2026 van Screenforce blijkt dat Nederlanders gemiddeld nog 2,7 minuten per dag naar buitenlandse films kijken op de onderzochte televisiezenders. In de eerste helft van 2025 was dat 3,1 minuten. Dat betekent een daling van bijna 13 procent. De ontwikkeling is nog opvallender wanneer de cijfers over een langere periode worden bekeken. In 2016 bedroeg de gemiddelde dagelijkse kijktijd naar buitenlandse films nog 6,6 minuten. In 2017 was dat 6,1 minuten en in 2019 nog 6 minuten.
Tijdens de coronapandemie steeg de kijktijd tijdelijk naar 7 minuten in 2020. Daarna volgde een sterke daling. In 2022 werd nog 4,8 minuten per dag naar buitenlandse films gekeken. In 2023 was dat 4,5 minuten, in 2024 nog 3,7 minuten en over heel 2025 slechts 3,3 minuten. De kijktijd naar buitenlandse films is daarmee tussen 2016 en 2025 precies gehalveerd. De historische cijfers zijn door veranderingen in het kijkonderzoek niet volledig één op één vergelijkbaar, maar laten wel een duidelijke dalende trend zien.
Filmrechten
De afnemende populariteit van films op reguliere televisie hangt niet alleen samen met veranderend kijkgedrag. Ook de beschikbaarheid van filmrechten is veranderd. Waar televisiezenders vroeger konden rekenen op omvangrijke pakketten met Hollywoodfilms, concurreren zij inmiddels met internationale streamingdiensten als Netflix, Disney+ en HBO Max.
Filmstudio’s beschikken bovendien steeds vaker over eigen streamingplatforms of sluiten exclusieve distributieovereenkomsten (of zijn geheel overgenomen door een streamingdienst). Daardoor zijn bepaalde films gedurende langere periodes uitsluitend via streamingdiensten beschikbaar. Een recent voorbeeld is de overeenkomst die Sony Pictures en Netflix in januari 2026 bekendmaakten. Netflix krijgt wereldwijd de exclusieve eerste streamingrechten op nieuwe bioscoopfilms van Sony. De overeenkomst wordt de komende jaren geleidelijk ingevoerd, afhankelijk van bestaande contracten per land.
Dat betekent niet dat films definitief van reguliere televisie verdwijnen. Na afloop van exclusieve periodes kunnen filmrechten opnieuw worden verkocht aan andere partijen, waaronder televisiezenders. De vraag is wel of commerciële omroepen nog bereid zijn flink te investeren in filmrechten wanneer het publiek steeds vaker voor streaming kiest met geen of minder reclameblokken. Naast bekende streamingdiensten zoals Netflix, Videoland en SkyShowTime zijn ook veel films gratis te kijken via diverse FAST-kanalen.
Belangrijk voor commerciële zenders
Voor zenders als Veronica, Net5, RTL 7 en RTL 8 waren buitenlandse films jarenlang een belangrijk onderdeel van de programmering. Uit onderzoek van Screenforce blijkt dat er in 2019 op de onderzochte Nederlandse televisiezenders nog 1.457 verschillende buitenlandse filmtitels werden uitgezonden. Buitenlandse films stonden destijds zelfs op de derde plaats van de meest efficiënte programmagenres. Screenforce vergeleek daarvoor het aandeel van een genre in de totale uitzendtijd met het aandeel in de kijktijd. Films trokken relatief veel kijkers in verhouding tot het aantal uren dat ze werden uitgezonden. Of het aantal uitgezonden films inmiddels daadwerkelijk sterk is afgenomen is een afzonderlijke analyse van de programmering noodzakelijk.
Nieuws, actualiteiten en sport
Terwijl buitenlandse films kijkers verliezen, blijven nieuws, actualiteiten en sport belangrijke onderdelen van de lineaire televisieprogrammering. In de eerste helft van 2026 werd gemiddeld 24,8 minuten per dag naar nieuws en actualiteiten gekeken. Sport was goed voor 15,4 minuten, mede dankzij de Olympische Winterspelen en het WK voetbal. Buitenlandse films bleven met 2,7 minuten ver achter. Daarbij gaat het om gemiddelden over alle Nederlanders vanaf zes jaar, dus ook mensen die helemaal geen films kijken. Nederlandse speelfilms vallen buiten deze categorie. Screenforce wijst erop dat de kijktijd per genre mede afhankelijk is van het aantal uitgezonden programma’s. Ook veranderingen in het aantal onderzochte zenders en de meetmethode kunnen de cijfers beïnvloeden. Sinds april 2026 wordt bovendien via een vernieuwde methode over meerdere schermen gemeten.
Streamingdiensten bieden consumenten de mogelijkheid om films op ieder gewenst moment te bekijken. Tegelijkertijd maken exclusieve rechtenovereenkomsten het aanbod op verschillende platforms minder uitwisselbaar. Voor televisiezenders kan daardoor een soort ‘wisselwerking’ ontstaan, want wanneer minder mensen naar films kijken, worden dure filmrechten commercieel minder aantrekkelijk. Een beperkter of minder aansprekend aanbod kan vervolgens weer leiden tot minder kijkers. De cijfers maken wel duidelijk dat buitenlandse films hun vroegere betekenis voor de Nederlandse lineaire televisie grotendeels hebben verloren. Waar de speelfilm ooit een belangrijke publiekstrekker was voor commerciële zenders, verschuift het zwaartepunt steeds verder naar streamingdiensten, maar deze asen ook op belangrijke live momenten (waaronder Sport) waar lineaire tv zich nu nog mee weet te onderscheiden. Deze week werd bijvoorbeeld bekend dat de Emmy uitreiking exclusief uitgezonden gaat worden door Amazon Prime
(video) Veronica had als omroepvereniging maakte lange tijd van de meimaand een filmmaand:
WAARDEER DIT ARTIKEL!
Als je dit artikel waardeert en je waardering wilt laten blijken met een kleine bijdrage, dan kan dat. Zo help je onafhankelijke mediajournalistiek in stand houden.
