HILVERSUM – Alternatieve media zijn geen randverschijnsel meer. YouTube-kanalen, podcasts, zelfstandige nieuwsplatforms en individuele makers hebben een vaste plaats veroverd in het Nederlandse medialandschap. Dat blijkt uit Buiten de Bubbel, een journalistiek onderzoeksproject van Spreekbuis.nl, opgezet door Puck van Westerloo, Ton Verlind en Richard Otto.
Voor het onderzoek sprak Spreekbuis.nl met makers van uiteenlopende alternatieve nieuwsplatforms, podcasts, YouTube-kanalen en andere journalistieke initiatieven. Uit de gesprekken blijkt dat steeds meer makers rechtstreeks een eigen publiek bereiken, communities opbouwen en inkomsten genereren via donaties, abonnementen, sponsoring en crowdfunding.
De invloed van ‘newsfluencers’ neemt toe. Grote online kanalen bereiken inmiddels honderdduizenden en soms miljoenen Nederlanders. Daarmee verschuift een deel van de macht in het medialandschap van traditionele omroepen, kranten en uitgevers naar individuele makers en hun zelfstandige platforms.
Het publiek volgt bovendien steeds vaker personen in plaats van alleen mediamerken. Vertrouwen ontstaat door herkenbaarheid, direct contact en langdurige betrokkenheid. Tegelijkertijd vervagen de grenzen tussen journalistiek, opinie, activisme en entertainment.
Geen eenduidige groep
Een belangrijke conclusie van het onderzoek is dat alternatieve media niet over één kam kunnen worden geschoren. De verschillen in journalistieke werkwijze, politieke kleur, financiering, toon en professionaliteit zijn groot.
Veel geïnterviewde makers voelen zich onvoldoende gezien of serieus genomen door gevestigde media. Zij stellen dat zij onderwerpen en maatschappelijke gesprekken oppakken die in de reguliere journalistiek te weinig aan bod komen. Tegelijkertijd werken veel makers niet altijd volgens dezelfde afgebakende journalistieke normen als traditionele media. Volgens de initiatiefnemers is daarom meer nieuwsgierigheid en minder snelle etikettering nodig. Niet de verzamelnaam ‘alternatieve media’, maar de werkwijze van iedere afzonderlijke maker of organisatie moet centraal staan.
Online makers lopen vaak voorop met livestreams, nieuwe distributievormen, kunstmatige intelligentie en directe publieksinteractie. Na publicatie begint hun werk vaak pas: zij reageren op volgers, maken aanvullende video’s en houden hun publiek voortdurend op de hoogte.
Mark Deuze
Professor Mark Deuze, hoogleraar mediastudies aan de Universiteit van Amsterdam, noemt Buiten de Bubbel een “behartenswaardig, belangrijk en waardevol onderzoek”. Volgens hem is nog weinig onderzoek gedaan naar deze nieuwe vormen van journalistiek en de makers die daarin actief zijn.
Online journalistiek vraagt volgens Deuze om meer vaardigheden dan de klassieke journalistiek. Makers moeten niet alleen onderzoek doen en feiten controleren, maar ook video en sociale media beheersen, een community onderhouden en voortdurend deelnemen aan gesprekken met hun publiek.
Beroepsopleidingen zijn onvoldoende op die competenties afgestemd. Ook brancheorganisaties en de journalistenvakbond hebben volgens Deuze nog te weinig oog voor het belang en de positie van deze nieuwe journalistieke makers.
Veel zelfstandige makers zijn juridisch, financieel en persoonlijk kwetsbaar en missen de bescherming van een grote mediaorganisatie. Deuze pleit daarom voor meer ondersteuning vanuit opleidingen, vakbonden en beroepsorganisaties. Die steun moet echter niet leiden tot een dichtgetimmerd systeem van oude regels en protocollen.
De uitdaging is te voorkomen dat groepen Nederlanders volledig langs elkaar heen leven in afzonderlijke informatiewerelden. Zowel traditionele journalisten als nieuwe makers kunnen een rol spelen bij het verbinden van die werelden.
Structurele verschuiving
Buiten de Bubbel laat zien dat het Nederlandse medialandschap groter is geworden dan Hilversum en de redactievloeren van traditionele uitgevers. Alternatieve media veranderen de manier waarop nieuws wordt gemaakt, verspreid, gefinancierd en geconsumeerd.
Volgens de initiatiefnemers moet de mediawereld deze ontwikkeling niet langer beschouwen als gerommel in de marge, maar als een structurele verschuiving.
Over Buiten de Bubbel
Buiten de Bubbel is een journalistiek onderzoeksproject van Spreekbuis.nl, opgezet door Ton Verlind, Puck van Westerloo en Richard Otto. Het project onderzoekt de opkomst, invloed en journalistieke betekenis van alternatieve media in Nederland. Het onderzoeksdocument Buiten de Bubbel, met analyses en aanbevelingen, is gratis te downloaden via Spreekbuis.nl. De gehele interview-reeks is tevens op het vakplatform terug te lezen.Het onderzoek is een eerste verkenning en wordt de komende tijd verder verdiept met aanvullende interviews en bijeenkomsten.
WAARDEER DIT ARTIKEL!
Als je dit artikel waardeert en je waardering wilt laten blijken met een kleine bijdrage, dan kan dat. Zo help je onafhankelijke mediajournalistiek in stand houden.
