Freelancers zijn het stille leed van de NPO-bezuinigingen

De bezuinigingen bij de publieke omroep raken niet alleen vaste medewerkers, directies en managementlagen. Ook freelancers voelen de gevolgen, maar zij blijven in de officiële communicatie vaak buiten beeld. Juist daardoor dreigt een deel van de pijn onzichtbaar te blijven.

NPO maakte bekend dat zij haar directiestructuur verder gaat afslanken. Het aantal directies wordt teruggebracht van zes naar vijf en per saldo verdwijnen twee directeursposten. Daarnaast verliezen nog eens elf medewerkers hun baan. Eerder werd al aangekondigd dat een reorganisatie bij de NPO zou leiden tot het schrappen van ongeveer vijftig voltijdbanen. Ook zouden circa dertig vacatures niet worden ingevuld. Ook bij omroepen wordt gesneden, waaronder BNNVARA, waar in totaal 79 mensen hun baan verliezen. AVROTROS kondigde eerder aan dat er dertien arbeidsplaatsen verdwijnen. Bij HUMAN verdwijnen er 14 arbeidsplaatsen, bij KRO-NCRV gaat het om 35 arbeidsplaatsen het 100 jarige-VPRO schrapt 58 banen. Naast deze zichtbare banenreducties is er nog een andere groep die wordt geraakt: freelancers. Zij staan meestal niet in reorganisatieberichten, vallen niet onder sociale plannen en worden vaak niet meegeteld in officiële ontslagcijfers. Toch zijn zij voor veel redacties, programma’s en producties van groot belang.

Voor freelancers komt de bezuinigingsronde bovenop de onzekerheid rond de Wet DBA. Door de strengere handhaving op schijnzelfstandigheid lagen zzp’ers bij veel omroepen al onder een vergrootglas. Vooral freelancers die structureel meedraaien op redacties, diensten draaien of langdurig voor één opdrachtgever werken, worden kritischer bekeken. In sommige gevallen worden opdrachten daarom niet verlengd of worden zzp’ers minder vaak ingeschakeld. Daardoor ontstaat een stille krimp in de mediawereld. Waar vaste medewerkers zichtbaar hun baan verliezen, verdwijnen freelanceopdrachten vaak geruisloos. Een eindredacteur, redacteur, producer, verslaggever, researcher, cameramaker of editor krijgt simpelweg te horen dat er voorlopig geen budget meer is, dat een programma stopt of dat de omroep vanwege de DBA-regels terughoudender is geworden.

Het gevolg is dat de werkelijke impact van de bezuinigingen groter kan zijn dan de officiële cijfers laten zien. Naast de genoemde ontslagen bij onder andere NPO, BNNVARA, KRO-NCRV, HUMAN, VPRO en AVROTROS verdwijnen vermoedelijk ook veel tijdelijke opdrachten en freelance-inkomsten. Die groep heeft zelden een plek in de communicatie, maar draagt wel een belangrijk deel van de pijnlijke gevolgen.

Naast het aantal vaste banen dat verdwijnt, is daarom ook de vraag hoeveel werk er in totaal uit de publieke omroepsector verdwijnt. Want juist bij freelancers wordt de bezuiniging vaak niet zichtbaar als ontslag, maar als een opdracht die stilletjes ophoudt te bestaan. Zij vormen daarmee het stille leed van de NPO-bezuinigingen.

Het exacte percentage freelancers binnen de publieke omroep is onbekend. Voor de journalistieke sector als geheel geldt dat ongeveer 36% van de journalisten als freelancer werkt. Volgens de NVJ Arbeidsmarktmonitor werkt 57% in loondienst, 36% als freelancer en 7% is werkloos. FNV stelt dat de flexibele schil veel groter is dan alleen tijdelijke contracten: naast 1.300 tijdelijke contracten zouden er ook “een paar duizend zzp’ers” aan publieke-omroepprogramma’s werken. Volgens FNV werkt alleen al de VPRO al op jaarbasis met bijna 1.000 zzp’ers.