Lager pensioen lijkt onontkoombaar

Bezweringsformules helpen niet meer. Ook ‘ons’ pensioen is in gevaar. Hoewel het officiële besluit pas later valt, ziet het er naar uit dat PNO Media de pensioenuitkeringen én de opgebouwde pensioenen per 1 april 2013 rond de zes procent moet verlagen. ‘Het afstempelspook komt dichterbij,’ zegt Marc Visch, bestuurder bij het pensioenfonds.

 

Het kan snel gaan. Vorig jaar juli schreef Spreek’buis nog dat er (bijna) niets aan de hand was. ‘Wij hebben een robuust pensioenstelsel,’ zei Leo Witkamp, met enige trots. De directeur van Media Pensioen Diensten, uitvoerder van PNO Media, had als gevolg van de financiële crisis van 2008 en 2009 een aantal magere jaren achter de rug. Maar hij leek het tij weer mee te hebben. ‘Iedereen die zijn of haar premie heeft betaald, krijgt ‘gewoon’ pensioen.’

Inmiddels zijn de bakens verzet. Grootste boosdoener, zeggen Visch en PNO Media, is de ongelooflijk en historisch lage rente in het noorden van de Eurozone nu de eurocrisis in volle gang is. ‘Toch verplichten de Nederlandsche Bank en de rijksoverheid pensioenfondsen om hun pensioenverplichtingen te berekenen bij die historisch lage rente.’

 

Exorbitant

‘We hebben er last van dat we als Nederland tot de sterkste zône van Europa behoren,’ aldus Visch nu. Zijn stelling is simpel. Terwijl PNO Media het - net als veel andere pensioenfondsen - ondanks de nieuwe crisis goed gedaan heeft op de beurs én een enorm bedrag in kas heeft, moet het in de praktijk rekenen met een akelig lage rente (die sinds begin 2011 met nog eens bijna één procent daalde van 3,5 naar 2,54 procent).

‘Het is eigenlijk heel raar dat de Nederlandsche Bank ons daartoe dwingt. Ik vind het nog steeds absurd hoe we omgaan met pensioenfondsen in Nederland. We hebben in Nederland - dat durf ik rustig te zeggen - nog steeds het meest solide stelsel ter wereld. Als je kijkt hoeveel geld daar in zit... Dat bedrag is exorbitant hoog.’

Dat mag zijn, de regels vereisen dat wordt gerekend met die hele lage rente. En de gevolgen van die rekenwijze zijn desastreus. Op de website van PNO Media is te zien dat de dekkingsgraad op de allesbepalende peildatum van 31 december 2011 90,7 procent was. Anders gezegd: het pensioenfonds kan ‘maar’ 90,7 procent van zijn verplichtingen nakomen. ‘Als je gewoon blijft uitbetalen, loopt het tekort met elke euro die je uitkeert, ruim twaalf cent op,’ rekent Martin Pikaart, schrijver van De Pensioenmythe en criticaster van het Nederlandse pensioenstelsel voor. ‘Indien je de rekenwijze toepast die Visch en PNO Media voorstellen, lijkt het of het tekort ‘slechts’ 9,3 cent per uitgekeerde euro oploopt. Maar voor jonge mensen die nú instappen, is bij ongewijzigd beleid straks geen geld beschikbaar.’

 

Premie omhoog

Onzin, vindt Marc Visch. Het geld dat PNO Media nu belegt (ruim 3374 miljoen euro op 31 december 2011, red.) is niet weg maar staat vast en zeker, ‘bovendien komt er nog steeds ongeveer evenveel pensioenpremie binnen dan dat er aan pensioenuitkeringen uit gaat, al gaat dit beeld de komende jaren wel langzaam omslaan door de vergrijzing.’

Verder nam het pensioenfonds eerder ingrijpende maatregelen, ook al omdat we gemiddeld steeds ouder worden en dus langer pensioen nodig hebben. Zo krijgen gepensioneerden een uitkering op basis van het gemiddelde salaris - en dus niet op basis van het vaak hogere eind-salaris. Al merkt Pikaart direct op dat de meeste gepensioneerden van nu een pensioen krijgen dat toch is gebaseerd op hun eindloon.

Nog zo’n maatregel: al jaren houdt PNO Media ondanks gestegen prijzen de pensioenuitkeringen gelijk (ze worden niet geïndexeerd) en - de voorlopig laatste maatregel: vanaf 1 januari 2012 heeft het fonds de premie die werkenden betalen met 1 procent verhoogd.

Visch wil een stap verder gaan. ‘Persoonlijk, dus niet als bestuurder van PNO Media, ben ik van mening dat de premie nog wel wat omhoog kan. We praten nu over een premie van onder de twintig procent over het salaris, maar hebben jaren meegemaakt dat het 25, 26 procent was. Nou zeg ik niet dat we dáár naar terug moeten, maar ik vind wel dat er ruimte zit.’

‘Wat je alleen in het aller-uiterste-geval moet doen, is de uitkering verlagen. Want dan maak je jezelf als pensioenfonds onbetrouwbaar,’ vervolgt de bestuurder, ‘Je hebt er toch je hele leven voor gespaard. Je hebt er als werknemer recht op. Aan de andere kant vrees ik toch dat er niet aan verlaging te ontkomen is. Het afstempelspook komt dichterbij. Dat heeft trouwens niet alleen gevolgen voor de uitkeringen, maar - natuurlijk - ook voor de opbouw van de pensioenen.’

 

Bankroet

Feit is dat PNO wel een list moest verzinnen om het enorme gat tussen de ‘gerealiseerde’ dekkingsgraad en de wettelijk minimaal vereiste dekkingsgraad van 104,3 procent te dichten. Letterlijk schrijft PNO op de website ‘op basis van de dekkingsgraad van eind december 2011 wijzen voorlopige ramingen uit dat de voorgenomen verlaging (van de pensioenuitkeringen én de opgebouwde pensioenen, red.) per 1 april 2013 rond 6 procent zal bedragen.’

Martin Pikaart is niet verbaasd. En toont zich bij dat slechte nieuws toch nog verheugd dat er in ieder geval niet voor is gekozen om een willekeurig gekozen, hogere rekenrente te hanteren en jezelf rijk te rekenen. ‘Dat is precies wat er in Amerika gebeurt waar dit gewoon boekhoudfraude wordt genoemd - met als gevolg dat veel pensioenfondsen daar op de rand van bankroet staan. Over vijf of tien jaar is de pot léég en wordt tegen de deelnemers gezegd: zoek het maar uit, verder.’

Net als in juli vorig jaar, vindt Pikaart eigenlijk dat ‘we’ eigenlijk weg moeten bij PNO Media en elders moeten sparen voor later. Al haast hij zich daar aan toe te voegen dat het nog niet zo gemakkelijk is om onder de pensioenverplichting uit te komen. ‘Ze maken het héél moeilijk. Als je als werkgever integraal weggaat, kan het pensioenfonds je - volgens de wet - boetes opleggen. Bovendien is het afhankelijk van de werkgever en de CAO die hij heeft afgesloten. Een aantal werkgevers kan weg, een aantal ook niet.’

 

Helspoorten

Het is in ieder geval niet toevallig dat bijvoorbeeld beleggingsbedrijf Brand New Day juist nu - met een opvallende campagne op radio en tv - tracht om werkgevers mét hun pensioengerechtigde werknemers aan te trekken.

Maar Marc Visch hekelt het idee om de pot met geld over te hevelen naar een particulier bedrijf. ‘Als je kijkt naar hoe de pensioenfondsen het de afgelopen jaren hebben gedaan. Zonder enige overheidssteun! Terwijl al die verzekeraars gesteund moesten worden! En dat banksparen, dat nu in één keer zo populair is? Bij diezelfde bankiers die, als ik me niet vergis, ons juist in deze problemen hebben gebracht? Volgens mij is ABN Amro een paar jaar geleden nog voor de helspoorten weggesleept. En dáár gaan we ons geld in stoppen?’

 

Lubbers

Visch wijst er ook op dat een pensioenfonds in tegenstelling tot verzekeraars en banken geen winst maakt - ‘elke cent die je er instopt, gaat in je pensioen’. Kortom, hij vindt de huidige situatie nog steeds de beste. Al geeft hij toe dat er pijnlijke maatregelen aan komen. ‘Weet je, ik voel nog steeds het meest voor een voorstel dat voormalig premier Lubbers een jaar of twee geleden deed. Hij zei: we hebben twee problemen: de overheid heeft geld nodig én pensioenfondsen hebben een goed rendement nodig. Als de pensioenfondsen nou in de overheid investeren - dan los je beide problemen op.’

 

Jeroen Dirks

 

Een animatie van de dekkingsgraad van PNO Media door de jaren heen (en een vergelijking met andere pensioenfondsen) staat op http://download.omroep.nl/nos/flash_stream/pensioendef/pensioen.html