VPRO-discussie-programma Z.O.Z. over kwesties die de samenleving raken

‘Ik dacht een waagstuk; wie is daarin geïnteresseerd? Dus toen ben ik naar de VPRO gegaan en die waren niet alleen geïnteresseerd maar ook enthousiast’, zegt presentator Anil Ramdas over Z.O.Z. Het achtdelige maatschappelijke discussieprogramma dat 11 september begint, werd ontwikkeld door productiehuis MTNL. Vanuit het bestaande programma De Toren van Babel experimenteerde de redactie met de vormgeving van het nieuwe programma. Hierin gaat het om kwesties die de samenleving raken, in het bijzonder vanuit het perspectief van de tweede generatie allochtonen.

‘En de nadruk ligt lin Z.O.Z. echt op de tweede generatie’, aldus Ramdas. ‘Rutte riep dat allochtonen een taalprobleem hebben. De lieve schat weet niet dat 75 procent van hen in Nederland geboren is en platter praat dan hij ooit zal kunnen. Ze hebben dus met heel andere kwesties te maken dan de politiek op z’n radar heeft.’

Die tweede generatie kent specifieke problemen. ‘Ze zijn hier geboren en getogen en weten niet beter dan dat Nederland een grote diversiteit aan culturen en etniciteiten kent. Tegelijkertijd lijden ze aan het typische tweedegeneratiedilemma’, aldus het persbericht dat de VPRO over Z.O.Z. verstuurde. Enerzijds de knellende banden van de ouderlijke cultuur. Anderzijds de heersende cultuur, waarin men niet wordt opgenomen. Ramdas: ‘Toch wil Z.O.Z. niet een spreekbuis zijn voor allochtonen. De doelgroep is een allochtoon/autochtoon publiek, dat redelijk goed geïnformeerd is over diversiteit in de samenleving. Als voorbeeld van een onderwerp noemt hij de Amsterdams-Koerdische actrice Meral Polat. Ze kwam bij Pauw & Witteman om te vertellen over het toneelstuk over Anne Frank en Goebbels. De vraag is: ‘Hoe verhoudt zich die rol met haar eigen Koerdische achtergrond als moslim?’ Hoe is het nou om Anne Frank te spelen?’, zegt Ramdas.

Spontane discussies

Onderwerpen die in het halve uur ‘televisie aan tafel met interessante gasten’ aan bod komen, hebben betrekking op politiek, racisme, seksuele geaardheid, levensbeschouwing, en kunst en cultuur. Een voorbeeld: een homoseksueel wil moslim worden. Maar een protestantse homoseksueel mag geen ouderling worden. Ramdas: ‘Seksuele geaardheid kun je niet kiezen. Maar je kunt wel kiezen voor religie, daarover spreken we. Geen ons-kent-ons maar kritische vragen en confrontaties met al dan niet prominente gasten.’

‘We willen echt felle oprechte spontane discussies’, zegt hij. ‘Ik heb bijvoorbeeld allochtone leden van de PVDA, die laag op de lijst staan, uitgenodigd en zei: Jullie hebben waarschijnlijk geen klap gedaan. En gevraagd: waarom nemen jullie altijd van die zachte portefeuilles, zoals Cultuur? Waarom niet Defensie? Nou en dan gaan die mensen gedesillusioneerd weg. Ze dachten dat het een thuiswedstrijdje was.’

België weet meer

De redactie van Z.O.Z. bestond al. Ramdas: ‘De Tafel van Babel werd gemaakt door vijf redacteuren, een hele tweede generatie allochtonen. Maar er is ook eentje die blond en blank is. We vroegen ons bij Z.O.Z. af: voor wie maken we het? Hoe dienstbaar willen we zijn, hoe kritisch? En dachten na over de vorm: een zaal mét of zonder publiek? Ook experimenteerden we een keer met applaus. En met voorgesprekjes met dertig jongeren. Tot we besloten: nu weten we het een beetje. Het gaat ons qua aandacht vooral om de inhoud’, zegt hij. ‘Bij de Publieke Omroep komen er meestal drie onderwerpen voorbij in een praatprogramma van een half uur. Wij kiezen voor drie invalshoeken over één onderwerp; gasten worden uitgenodigd op hun specialisme, en op het onderwerp. En we hebben ook één-op-één- gesprekken. Bijvoorbeeld over ‘humor en hoe daar in de islamitische gemeenschap naar wordt gekeken’ met die Marokkaanse cabaretier, Youssouf El Moussaoui, uit Antwerpen. Wat voor een publiek hij krijgt? Nou, zo’ n onderwerp vind ik mooi.’

De PVV zal in Z.O.Z. nooit aan tafel komen, denkt Ramdas: ‘Maar het ‘Vlaams Belang’ wél. Ze hebben zelfs tips gegeven. Wat de multi-culturele geschiedenis betreft, lopen Belgen vóór op ons; Het Vlaams Blok, hoe ze opereren. Daar weten zij veel meer van dan wij. Zij kennen de gevolgen van het cordon sanitaire. ‘

Dineke de Zwaan

VPRO, Z.O.Z., acht afleveringen vanaf zaterdag 11 september op Nederland 2